Кіріспе

Гуантанамодағы тұтқын лагері

Аммар әл Балучи немесе Амар әл Балучи (عمار البلوشي ʿAmmār Al Balūshī; 29 тамыз 1977 жылы туған) – 2006 жылдан бері Гуантанамодағы тұтқын лагерінде американдық күзетте отырған Пәкістан азаматы. Оған тағылған қылмыстық айыптамалардың қатарында: "11 қыркүйек шабуылдаушыларына көмектесу, Осама бен Ладеннің курьеры болып жұмыс істеу және жарылғыш заттармен толтырылған ұшақты Карачидегі АҚШ консулдығына құлатуға тырысу" бар. Ол 1980-жылдардың соңы мен 2000-жылдардың басында әл-Қаиданың жоғары лауазымды шенеунігі болған пакистандық террорист Халид Шейх Мохаммедтің сіңілі баласы және 1993 жылғы Әлемдік сауда орталығына жасалған жарылыс, Филиппин әуежолдарының 434 рейсіне жасалған жарылыс және жоғары деңгейдегі Боджинка жоспарында маңызды рөл атқарған пакистандық террорист Рамзи Ахмед Юсефтің туысы. Американдық билік Балучидің әл-Қаиданың 11 қыркүйекке жасаған шабуылдарына дайындық кезінде Мохаммедтің "негізгі лейтенанты" болғанын мәлімдеді. Сиддики отбасы оның Балучиге үйленгенін жоққа шығарды, бірақ неке пакистандық және американдық барлау қызметкерлері, Мохаммед және Сиддикидің өзі растады. Карачиде тұтқындалғаннан кейін Балучи Ауғанстанға жеткізіліп, Баграм әуежайының жанында орналасқан, қазір тоқтатылған ЦРУ-дың қара нысанындағы "Тұз шұңқырында" ұсталды. Ол жаңа агенттерге күшейтілген тексеру әдістерін үйрету үшін "оқу құралы" ретінде пайдаланылып, қатты азапталғаны хабарланды; оқушылар оның басын бірнеше сағатқа созылған сеанстарда қабырғаға тығып, миына елеулі зақым келтірді. Сонымен қатар, оған мұз су құйылып, стресстік жағдайларда ұсталды, бірақ бұл әдістердің ешқайсысы пайдалы ақпарат алуға көмектеспеді. 2018 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Балучидің жалғасып жатқан тұтқындалуы "адам құқықтары заңын бұзады" деп мәлімдеп, АҚШ билігін оның еріксіз ұсталуын дереу тоқтатуға шақырды.

АҚШ билігі Пакистанда ұстады

Сиддики 2003 жылғы 29 сәуірде әл-Атташпен бірге Карачиде тұтқындалды. Балучидің қалтасынан Сауд Арабиясының ғалымдарынан Осама бен Ладенге жазылған хаттың көшірмесі, бен Ладенге жазылған хаттың жобасы бар компьютерлік дискі, 11 қыркүйектегі шабуылдардың екі суреті және киімдерді ағарту мен хош иістендіру үшін қолданылатын төмен концентрациялы цианид бар хош иісті бөтелке табылды. 2003 жылғы 7 қарашада ұсталған күдікті тергеу кезінде Мохамед Атта мен Рамзи бин әл Шиб 2000 жылғы тамызда "Лош" туралы қысқаша сөйлескенін, оның Аттадан АҚШ-қа барып, кез келген жоспарларға көмектесуін сұрағанын айтты. Билік бұл атының Балучиге қатысты екенін жоққа шығармайды. ЦРУ-дағы ұстау кезінде Балучи ЦРУ тергеушілеріне азаптау әдістерін үйрету үшін "жаттығу нысаны" ретінде пайдаланылды. "Қабырғаға жабыстыру" деп аталатын азаптау әдісі Балучиге жиі қолданылды. Онда оқушылар тізімге тұрып, жалаңаш және байланған Балучидің басын алдымен оның артындағы фанералық қабырғаға күшпен соғып, бірнеше сағатқа дейін жалғастыратын. Оқытушылардың бірі мақсаты Балучидің басын қабырғадан "секіріп" кетіру екенін айтты. 2018 жылы нейропсихолог жүргізген сараптама Балучидің миындағы ауыр ми жарақатына сәйкес келетін орташа және ауыр ми зақымдануын көрсететін аномалияларды анықтады. Сондай-ақ, бас инспектор тергеушілердің ЦРУ нұсқауларынан тыс азаптаулар жасағанын, оның ішінде оған мұз су шашып, тізе артына таяқ тіреп, стресс позициясында ұстағанын мәлімдеді. Балучи 2006 жылғы 6 қыркүйекке дейін ЦРУ-да ұсталды, содан кейін Кубадағы Гуантанамо түрмесіне ауыстырылды. 2013 жылғы тамызда әл-Балучидің адвокаты Джеймс Г. Коннелл III әскери комиссияның бұйрығымен оны түрмеде кездесті. 20 жылдан бері ол сотқа дейін құқықтық беймәлімдікте қалды. АҚШ үкіметі қатаң шектеулер салғандықтан, тұтқындалғаннан бері ешбір журналист онымен сөйлесе алмады. Жарқыраған ЦРУ құжаттары ЦРУ Балучини тергеушілердің азаптау әдістерін үйренуі үшін адамдық тәжірибе ретінде пайдаланғанын көрсетті. Ол су шашу, тығыз жағдайда ұстау, ұйқыдан айыру, стресс позицияларына салу және қабырғаға жабыстыру сияқты жазалау түрлеріне ұшырады. Балучини тексерген медицина мамандары азаптаудың салдарынан ми зақымдануы, ми жарақаты және посттравматикалық стресс бұзылысы сияқты ауыр салдарларға ұшырағанын хабарлады.

Жауынгерлік мәртебені қарау жөніндегі сот (2007)

АҚШ округтік сотының судьясы Джойс Хенс Грин жауынгерлік статусын қарау трибуналдары конституцияға қайшы екенін шешті. Дегенмен, Қорғаныс министрлігі 2006 жылдың 6 қыркүйегінде ЦРУ-дың құпия күзетінен ауыстырылған 14 жоғары құнды тұтқын үшін 2007 жылдың ерте қысында трибуналдарды жоспарлады. Балучидің жауынгерлік статусын қарау трибуналына ұсынылған дәлелдердің шолуы 2007 жылдың 8 ақпанында дайындалды. Балучи өз трибуналымен ынтымақтастық танытты. Ол Халид Шейх Мохаммедті, Сайфулла Парашаны немесе Рамзи бин әл Шибхты әл-Қаидамен байланысы болмағанын куәландыруға шақыра алмады, бірақ оған өз заңды өкілі арқылы олардың бұрынғы мәлімдемелерін ұсынуға рұқсат берілді. Ол Мохаммед пен бин әл Шибхтың мәлімдемелерін дәлел ретінде ұсынды, бірақ Парашаның мәлімдемесін ұсынбады. Балучи Modern Electronics Corporation қызметкерлерінен, соның ішінде Самир Шарин, Мохаммед Майер, Асраф Майер, Аммар әл Тески және Саид Тескиден, оның жауынгерлік күштермен байланысы болмағанын және оның еңбек тізілімінде оның шабуылдардан бірнеше күн бұрын жұмыс рұқсатының мерзімі бітіп, MEC Дубай филиалы жабылғаннан кейін кеткені көрсетілетіні туралы мәлімдемелер алуды сұрады. Сот судьялары Питер Браунбек пен Кит Оллред екі ай бұрын тек "заңсыз жау жауынгерлері" ғана әскери комиссияға тартылуы мүмкін деген шешім шығарғанмен, Қорғаныс министрлігі бұл талаптан бас тартып, барлық он төрт адам Гуантанамодағы әскери комиссияларда айыпталуы мүмкін екенін мәлімдеді.

Бірінші әскери комиссия (2008)

2008 жылдың ақпан айында Балучиге бірлескен сот процесі тағайындалды, оған қастандық жасау, азаматтар мен азаматтық нысандарға шабуыл жасау, дене күтірету, кісі өлтіру, мүліктің жойылғандығы, ұшақ қадау, терроризм және терроризмге материалдық көмек көрсету айыптары қойылды. Әл Балучи, Валид Бин Атташ және Халид Шейх Мохаммед өздерінен адвокаттық қызметтерді алуды жөн көрді. Олар өз қорғаныстарын дайындау үшін ноутбуктер мен интернетке қол жеткізуді сұрады. 2008 жылдың қазанында Ральф Кольманн оларға компьютерлер беруге, бірақ интернетке қол жеткізуге рұқсат бермеді. Әл Балучи өтінішінде ол Microsoft сертификаты бар бағдарламалық жасақтама инженері екенін мәлімдеді. 2008 жылдың 8 желтоқсанында Халид Шейх Мохаммед судьяға өзі және тағы төрт айыпталушы кінәларын мойындағысы келетінін айтты; алайда, Хосауи мен бин әл Шибтың психикалық жағдайына қатысты тыңдаулар өткеннен кейін ғана мойындау кешіктіріледі. Мохаммед: "Біз бәріміз бірге кінәмыз деп мойындағымызды қалаймыз" деді.

Барак Обаманың 2009 жылғы 13492 атқарушы бұйрығы

2009 жылдың 22 қаңтарында АҚШ президенті Барак Обама Гуантанамодағы әскери комиссияны тоқтату туралы 13492-ші жарлық шығарды, бұл Гуантанамо лагерін жабу процесінің бір бөлігі болды. 2009 жылдың 21 сәуірінде АҚШ Сенатының азшылық көшбасшысы Митч Макконнелл «Әли Абд әл-Азиз Әли» есімін мысал ретінде келтірді, АҚШ президенті Барак Обама 2010 жылдың қаңтар айында лагерь жабылғанда осы секілді тұтқынды АҚШ-та босатуы мүмкін екенін айтты, себебі онымен не істеу керектігін білмейтін.

Екінші әскери комиссия (2011)

2011 жылдың қазан айында "базалық шолу" деп аталған операция кезінде түрме "жоғары құнды тұтқындарға" тиесілі барлық құқықтық материалдарды тәркіледі, бастапқыда Абд әл Рахим әл Наширидікiлерден. Түрме сондай-ақ бұрынғы саясатын өзгертетінін және құқықтық хаттардың мазмұнын қарауды бастайтынын хабарлады. Жауап ретінде АҚШ Бас қорғаушы кеңесшісі өзінің қарауындағы адвокаттарға Гуантанамо тұтқындарына құпия хабарлама жіберуді тоқтатуды бұйырды. АҚШ Бас қорғаушы кеңесшісінің саясаты бойынша Аль Балучи 2013 жылдың қараша айына дейін адвокаттарынан хат ала алмады. 2012 жылдың 4 сәуірінде Қорғаныс министрлігі Аль Балучи және тағы төрт адамға қатысты 11 қыркүйекке дейін болған қастандыққа қатысқандары үшін Гуантанамо әскери комиссиясына айыптама жіберді. 2012 жылдың 5 мамырында әскери судья Джеймс Пол Аль Балучиді сотқа тартты және оны қорғау үшін адвокаттарды тағайындады.

Таза топтың дәлелдемелерін қабылдау туралы алдын ала тыңдау (2019)

2019 жылдың 17 қыркүйегінде өткен алдын ала тыңдауда прокуратура әл Балучидің тағы бір тұтқынмен, екі жақын жердегі серуен алаңында болған кездегі әңгімесінің стенограммасын жариялады. Әл Балучи АҚШ үкіметі Кэтрин Бигелоу мен Марк Боалға оның ЦРУ-дағы ұсталуы туралы, өзінің адвокаттарына қарағанда көбірек ақпарат бергеніне наразылық білдірді.

ЦРУ-ның растауы

ЦРУ Аммар кейіпкері әл Балучиге негізделгенін мойындады. Фильмде ЦРУ тергеушісі Дэн Фуллер және басқа кейіпкерлер Аммарды Халид Шейх Мохаммедтің туысы деп қайта-қайта сипаттайды. Фуллер сонымен қатар Аммардың тұтқындалуына сілтеме жасап, оның 9/11 шабуылдарындағы қаржылық көмекші рөлін сипаттайды. "Фильмнің алғашқы 25 минуты көбінесе азаптаумен өтеді: Аммарды асып, ұрып, суға батырып, 96 сағат бойы ояу ұстайды".