Ауғанстанда ливиялық азамат ұсталды

Кіріспе

Ливиялық азамат Ауғанстанда тұтқынға алынды

Ибн әл-Шейх әл-Либи (إبْنُ ٱلشَّيْخِ اللّيبي; шын аты – Али Мохамед Абдул Азиз әл-Фахери; 1963 жылы туған – 2009 жылғы 10 мамыр) – 2001 жылғы қарашада Талибан режимі құлағаннан кейін Ауғанстанда тұтқынға алынған ливиялық азамат; оны американдық және египеттік күштер тексерді. Ол египеттік билікке азаптап алған мәліметтерін Джордж Буш әкімшілігі 2003 жылы Иракқа басып кірер алдында Саддам Хусейн мен «Аль-Каида» арасындағы байланысқа дәлел ретінде пайдаланды. Бұл ақпарат Буш әкімшілігінің өкілдері тарапынан жиі қайталанды, бірақ Орталық барлау қызметі (ЦРУ) мен Қорғаныс барлау агенттігі (DIA) оның сенімділігіне күмән келтіріп, әл-Либидің тергеушілерді «әдейі шатастырғанын» көрсетті. 2006 жылы АҚШ әл-Либиді Ливияға қайтарды, онда ол үкімет тарапынан түрмеге қамалды. Оның туберкулезге шалдыққандығы хабарланды. 2009 жылғы 19 мамырда үкімет оның түрмеде өз-өзіне қол жұмсағанын мәлімдеді. Адам құқықтарын қорғау жөніндегі ұйым, оның өкілдері жақында оны кездестірген, оның өлімінің жағдайын зерттеуді талап етті; «Нью-Йорк Таймс» газеті Айман әл-Зауахиридің Ливия әл-Либиді азаптап өлтіргенін мәлімдегенін хабарлады.

Оқу-жаттығу лагерінің директоры

Ауғанстанда әл Либи "Ал Халдан" оқу-жаттығу лагеріне жетекшілік етті, онда Закарияс Мусауи мен Ахмед Рессам АҚШ-тағы шабуылдарға дайындықтан өтті. Әбу Зубайданың әріптесі әл Либидің мүлігі 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін АҚШ үкіметі тарапынан тоңдырылды; 2002 жылдың 26 қыркүйегінде АҚШ үкіметі осы шектеуге жататын террористердің тізімін жариялады. Ұйғыр Түркістан Ислам партиясының "Исламдық Түркістан" журналының 5-ші нөмірінде оның мүшесі Тургун (Ибн Умар әл Түркістани) туралы некролог жарияланды, онда ол "Ал Халдан" оқу-жаттығу лагерінде оқыған кезі және Ибн әл Шейх әл Либимен кездесуі туралы айтылды. Ауғанстандағы ұйғырлар 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдан кейін американдық бомбалауға және Солтүстік Альянсқа қарсы күресті. Ибн Умар Қалай-Джанги түрмесіндегі көтеріліс кезінде американдықтарға қарсы шайқаста қаза тапты. Әл Либи 2001 жылдың қараша айында пакистандық шенеуніктермен 2001 жылы АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіргенінен кейін Талибан құлағаннан кейін Ауғанстаннан қашуға тырысқанда ұсталды және 2002 жылдың қаңтарында АҚШ әскеріне тапсырылды.

ФБР-мен ынтымақтастық

Әл Либи ФБР-ге тапсырылып, Баграм әуе базасында ұсталды. Әл Либи тергеушілерге британдық азамат Ричард Рид туралы мәлімет берді. Ол әл-Каидаға қосылып, 2001 жылдың 22 желтоқсанында әуе кемесін бомбамен құртуға дайындық жасаған еді. Әл Либи, егер АҚШ өзінің әйелі мен оның отбасына көшіп кетуге рұқсат берсе, ынтымақтастыққа жалғасуға келісті, ал ол американдық құқықтық жүйеде сотталды. Кейіннен оны Мысырдың тергеушілеріне тапсырды. 2002 жылдың 15 қыркүйегінде Time журналы Омар әл-Фаруқты ЦРУ тергегенін егжей-тегжейлі баяндаған мақала жариялады. Онда былай делінген: "9 қыркүйекте, ЦРУ-ның құпия сұхбатының қорытындысына сәйкес, әл-Фарук шын мәнінде әл-Каиданың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жетекші өкілі екенін мойындады. Кейін тағы да қорқыныштысы: ЦРУ құжатына сәйкес, әл-Фарук әл-Каиданың екі жоғары лауазымды адамы Әбу Зубайда мен Ибн әл-Шейх әл-Либи оған "АҚШ-тың Индонезия, Малайзия, Филиппин, Сингапур, Таиланд, Тайвань, Вьетнам және Камбоджадағы мүдделеріне қарсы ауқымды шабуылдарды жоспарлауға" бұйрық бергенін айтады. Әл Либи Ирак пен әл-Каида арасындағы химиялық қаруды қолдану бойынша әскери дайындыққа қатысты қате ақпараттың негізгі көзі ретінде анықталды, оны Буш әкімшілігі Иракқа шабуылды ақтау үшін пайдаланды. Бұл мәлімдеме соғысқа дейін бірнеше рет қайталанды, соның ішінде 2003 жылдың 5 ақпанында АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Колин Пауэллдің БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне айтқан сөзінде, ол әл Либи ұсынған ақпаратты ұзақ оқып аяқтады. Пауэллдің сөзі ЦРУ-ның құпия баяндамасында әл Либидің берген ақпараты сенімсіз екені айтылғаннан кейін бір айдан аз уақыт өткенде, ал ДИА-ның баяндамасында да дәл осындай қорытынды жасалғаннан кейін бір жыл өткенде айтылды. Әл Либи 2004 жылдың қаңтар айында АҚШ тергеушілері "басқа тұтқындардан алынған жаңа дәлелдер оның айтқандарына күмән туғызатынын" көрсеткеннен кейін бұл мәлімдемелерін қайтарып алды. 2002 жылы ақпанда ДИА-ның қорытындысына сәйкес, әл-Либи тергеушілерді әдейі адастырды, бұл ЦРУ-ның "өзінің маңыздылығын арттырып көрсету әрекеті" деп атаған әрекеті. Кейбіреулер оның жалған ақпарат беруінің себебі АҚШ-ты Иракқа - исламның "ең әлсіз" мемлекетіне шабуыл жасауға тарту болды деп болжайды, бұл сөз әл-Либиге қатысты, ал әл-Каида әлемдік джихадқа әкеледі деп сенді. 2005 жылы 5 қарашада "Нью-Йорк Таймс" газетінде жарияланған мақалада қорғаныс барлау агенттігінің 2002 жылы ақпанда әл-Либиді тергеудің нәтижесіне күмән келтіретін Сенатор Карл Левиннің өтініші бойынша құпиялықтан шығарылған екі параграф келтірілген. 2002 жылдың қыркүйек айында шыққан "Ирактың терроризмге қолдау көрсету" есебінде Либидің айтуынша, 2000 жылы Ирак "әл-Каиданың" екі мүшесіне химиялық және биологиялық қаруды үйретуді ұсынған", бірақ Либидің "осы оқудың нәтижесі туралы білмейтінін" де айтқан. 2006 жылғы Сенат Ирақтағы соғысқа дейінгі барлау туралы баяндамасында "CIA-ның Ирактың терроризмге қолдау көрсетуі туралы құжаты бойынша ДИА-ның үйлестіруі болғанымен, ДИА-ның осы бағалаудан бұрынғы талдауы әл-Либидің баяндамасына күмәндана қарады" деп мәлімдеген. 2002 жылдың шілдесінде ДИА-ның бағалауы бойынша, әл-Каиданың Ирактан CB көмегін алуға тырысқаны және Ибн әл-Шейхтің осындай сезімтал ақпаратқа қол жеткізу үшін жеткілікті жоғары тұрғандығы мүмкін. Алайда, Ибн әл-Шейхтің ақпаратында қатысқан ирактықтарға қатысты нақты мәліметтер, көмекпен байланысты нақты CB материалдары және айтылған оқу орын алған жер жоқ. Бұл ақпарат да екінші қолдан алынған, Ибн әл-Шейхтің жеке тәжірибесімен байланысты емес. Сенаттың баяндамасында тағы былай делінген: "Әл Либидің айтуынша, ол тергеушілер үшін ақпарат жасақтау туралы шешім қабылдағаннан кейін "әл-Каиданың мүшесі екендігі туралы өтірік айтты. Ол өзін "әл-Каиданың" мүшесі емес, жақын адам ретінде қараса да, ол өзінің мүшесі екенін айту үшін жоғары тұрған мүшелері, ұйым және операциялар туралы жеткілікті білген".

Al Libi was turned over to the FBI and held at Bagram Air Base. Al Libi told the interrogators details about Richard Reid, a British citizen who had joined al Qaeda and trained to carry out a suicide bombing of an airliner, which he unsuccessfully attempted on December 22, 2001. Al Libi agreed to continue cooperating if the United States would allow his wife and her family to emigrate, while he was prosecuted within the American legal system. He was subsequently transferred to Egyptian interrogators. On September 15, 2002, Time published an article that detailed the CIA interrogations of Omar al Faruq. It said,

On Sept. 9, according to a secret CIA summary of the interview, al Faruq confessed that he was, in fact, al Qaeda's senior representative in Southeast Asia. Then came an even more shocking confession: according to the CIA document, al Faruq said two senior al Qaeda officials, Abu Zubaydah and Ibn al Shaykh al Libi, had ordered him to 'plan large scale attacks against U. S. interests in Indonesia, Malaysia, the Philippines, Singapore, Thailand, Taiwan, Vietnam and Cambodia.' Al Libi has been identified as a principal source of faulty prewar intelligence regarding chemical weapons training between Iraq and al Qaeda that was used by the Bush administration to justify the invasion of Iraq. This claim was repeated several times in the run up to the war, including in then Secretary of State Colin Powell's speech to the UN Security Council on February 5, 2003, which concluded with a long recitation of the information provided by al Libi. Powell's speech was made less than a month after a then classified CIA report concluded that the information provided by al Libi was unreliable, and about a year after a DIA report concluded the same thing. Al Libi recanted these claims in January 2004 after U. S. interrogators presented "new evidence from other detainees that cast doubt on his claims", according to Newsweek. The DIA concluded in February 2002 that al Libi deliberately misled interrogators, in what the CIA called an "attempt to exaggerate his importance". Some speculate that his reason for giving disinformation was to draw the U. S. into an attack on Iraq—Islam's "weakest" state, a remark attributed to al Libi—which al Qaeda believed would lead to a global jihad. Others, including al Libi himself,

An article published in the November 5, 2005 edition of The New York Times quoted two paragraphs of a Defense Intelligence Agency report, declassified upon request by Senator Carl Levin, that expressed doubts about the results of al Libi's interrogation in February 2002. </blockquote>

The September 2002 version of Iraqi Support for Terrorism stated that al Libi said Iraq had "provided" chemical and biological weapons training for two al Qaeda associates in 2000, but also stated that al Libi "did not know the results of the training." The 2006 Senate Report on Pre war Intelligence on Iraq stated that "Although DIA coordinated on CIA's Iraqi Support for Terrorism paper, DIA analysis preceding that assessment was more skeptical of the al Libi reporting." In July 2002, DIA assessed

It is plausible al Qa'ida attempted to obtain CB assistance from Iraq and Ibn al Shaykh is sufficiently senior to have access to such sensitive information. However, Ibn al Shaykh's information lacks details concerning the individual Iraqis involved, the specific CB materials associated with the assistance and the location where the alleged training occurred. The information is also second hand, and not derived from Ibn al Shaykh's personal experience. The Senate report also states "According to al Libi, after his decision to fabricate information for debriefers, he 'lied about being a member of al Qa'ida. Although he considered himself close to, but not a member of, al Qa'ida, he knew enough about the senior members, organization and operations to claim to be a member.'"

Сенат Ирақтың соғыс алдындағы барлау қызметі туралы есептер

2006 жылдың 8 қыркүйегінде АҚШ Сенатының барлау комитеті Иракқа қатысты соғысқа дейінгі барлау туралы есебінің "II кезеңін" жариялады. Есептің 3-ші қорытындысы мынадай мәлімдеме жасайды:

Соғыстан кейінгі мәліметтер 2002 жылғы ақпандағы ҚҚМ (Қорғаныс министрлігі) бағалауын қолдайды, яғни Ибн әл-Шейх әл-Либи 2000 жылы Ирактың екі «әл-Қаида» серігіне химиялық және биологиялық қару (ХБҚ) бойынша оқыту ұсынғанын айтқанда, тергеушілерді қасақана шатастырған болуы мүмкін. Соғыстан кейінгі мәліметтер оның хабарламасының сенімді екендігі туралы БҚА (Орталық барлау басқармасы) бағалауын растамайды. Соғыстан кейін ол берген жауапта, өзінің білімі бойынша «әл-Қаида» химиялық немесе биологиялық қаруды алу мақсатымен Иракқа ешкімді жібермегенін айтты. 2004 жылдың қаңтарында әл-Либи ХБҚ оқытуы туралы айтқандарын және Ирактың «әл-Қаидамен» байланысы туралы көптеген басқа да мәлімдемелерін қайтарып алды. Ол тергеушілерге, өзінің білуінше, «әл-Қаида» химиялық немесе биологиялық қару саласында қолдау үшін Иракқа ешқандай адамды жібермегенін айтты. Әл-Либи АҚШ-та ұсталғанда, жақсырақ қарау үшін және шетелдік барлау қызметіне беріліп, азаптауға ұшырамас үшін өтірік айтқанын мәлімдеді. Кейіннен, (ҚҰПИЯЛАНҒАН) шетелдік барлау қызметінің тергеуі кезінде физикалық зорлық-зомбылық пен азаптау туралы қорқытуларға жауап ретінде ол одан да көп ақпаратты жасады. Шетелдік үкіметтік қызмет әл-Либиді тергеу кезінде қандай да бір қысым көрсетілмегенін жоққа шығарады. 2004 жылдың ақпан айында БҚА әл-Либиден алынған есептерді қайта жариялады және ол берген мәліметтерді қайтарып алғанын атап өтті. БҚА қызметкері түсіндіргендей, БҚА әл-Либи ақпаратты жалған деп санайды, бірақ бастапқы мәлімдемелердің немесе кейінірек қайтарып алынған мәлімдемелердің қайсысының шындыққа сәйкес келетінін немесе жалған екенін анықтай алмайды. 2008 жылдың 11 маусымында «Newsweek» журналында «2002 жылдың жазында жазылған, бұрын жарияланбаған БҚА есебінен алынған материалдар» туралы мақала жарияланды. Мақалада 2002 жылдың 7 тамызында БҚА сарапшылары әл-Либиден алынған ақпаратқа күмән келтіретін жоғары деңгейдегі есеп дайындағаны айтылған. Әл-Либидің «әл-Қаиданың» атқару кеңесінің мүшесі екенін мойындауы басқа көздермен расталмады. Әл-Либидің сөзіне қарағанда, Мысырда оны 20 дюймнен кішкентай қорапқа кіргізіп, 17 сағат ұстады, содан кейін оны еденге лақтырып, 15 минут бойы ұрып-сапқылады. БҚА жеделхаттарына сәйкес, содан кейін ғана ол «әл-Қаида» мүшелерінің Иракқа жіберілгені туралы «жасалған» әңгімесін айтты.

Postwar findings support the DIA February 2002 assessment that Ibn al Shaykh al Libi was likely intentionally misleading his debriefers when he said that Iraq provided two al Qa'ida associates with chemical and biological weapons (CBW) training in 2000 Postwar findings do not support the CIA's assessment that his reporting was credible No postwar information has been found that indicates CBW training occurred and the detainee who provided the key prewar reporting about this training recanted his claims after the war CIA's January 2003 version of Iraqi Support for Terrorism described al Libi's reporting for CBW training "credible", but noted that the individuals who traveled to Iraq for CBW training had not returned, so al Libi was not in position to know if the training had taken place In January 2004, al Libi recanted his allegations about CBW training and many of his other claims about Iraq's links to al Qa'ida. He told debriefers that, to the best of his knowledge, al Qa'ida never sent any individuals into Iraq for any kind of support in chemical or biological weapons. Al libi told debriefers that he fabricated information while in U. S. custody to receive better treatment and in response to threats of being transferred to a foreign intelligence service which he believed would torture him He said that later, while he was being debriefed by a (REDACTED) foreign intelligence service, he fabricated more information in response to physical abuse and threats of torture. The foreign government service denies using any pressure during al Libi's interrogation. In February 2004, the CIA reissued the debriefing reports from al Libi to note that he had recanted information. A CIA officer explained that while CIA believes al Libi fabricated information, the CIA cannot determine whether, or what portions of, the original statements or the later recants are true or false. On June 11, 2008, Newsweek published an account of material from a "previously undisclosed CIA report written in the summer of 2002". The article reported that on August 7, 2002, CIA analysts had drafted a high level report that expressed serious doubts about the information flowing from al Libi's interrogation. The information that al Libi acknowledged being a member of al Qaeda's executive council was not supported by other sources. According to al Libi, in Egypt he was locked in a tiny box less than 20 inches high and held for 17 hours and after being let out he was thrown to the floor and punched for 15 minutes. According to CIA operational cables, only then did he tell his "fabricated" story about al Qaeda members being dispatched to Iraq.

Кітап: "Джихад ішінде"

2006 жылдың қарашасында марокколық, Омар Насири деген атпен жасырынған адам, 1990 жылдары әл-Қаидаға еніп, "Джихадтың ішінде: Әл-Қаидамен өмірім, тыңшының әңгімесі" атты кітап жазды. Кітапта Насиридің сөзінше, әл-Либи АҚШ-ты Иракқа шабуыл жасауға ынталандыру үшін арнайы ақпарат таратқан. BBC2 Newsnight бағдарламасына берген сұхбатында Насири Либидің "Ирактағы қақтығысқа зәру болғанын айтты, себебі бірнеше ай бұрын кешкі намаз соңында мешітте сұрақ туғанда, джихад үшін қай елге шабуыл жасаған дұрыс?" деген сөзін естігенін мәлімдеді. Насири Либидің Иракты "ең осал" мұсылман мемлекеті деп атағанын айтты. Newsnight телеарнасына берген сұхбатында ол әл-Либидің Саддамды құлатып, Иракты джихадистердің базасы ретінде пайдалануды ниеттенгенін жеткізді. Насири әл-Либиді Ауғанстан лагерінің жетекшілерінің бірі ретінде сипаттап, оны "барлық жағынан да ұлы" деп бағалады. Оның айтуынша, лагерьдегі оқудың маңызды бөлігі – сұраққа тойтарыс беруді және жалған ақпарат беруді үйрену болды. Әл-Либи "сұрақ қоюшылар нені білгісі келетінін жақсы білген және оларға қуана жауап берген. Ол Саддамның құлауын американдықтардан да артық қалаған".

Кітап: "Қорқыттың ортасында"

2007 жылдың сәуір айында Орталық барлау қызметінің бұрынғы директоры Джордж Тенет өзінің «Дауылдың ортасында: ЦРУ-дағы жылдарым» атты естеліктерін жариялады. Әл Либи туралы Тенет былай жазады: Біз әл Либи сол кезде маңызды қауіп туралы ақпаратты жасырып отыр деп санайтынбыз, сондықтан оны одан әрі сұраққа алу үшін үшінші елге жібердік. Біз оның азаптауға ұшырайтынын біліп жібердік деген айыптаулар болды, бірақ бұл жалған. Аталған ел әл Либиді белгілі бір мерзімге ұстауға келісті. Ауғанстанда АҚШ-тың күзетінде болған кезде әл Либи сұраққа алу барысында Иракта «әл-Қаиданың» болуы мүмкін жаттығулары туралы айтты. Ол «Әбу Абдулла» деген лақап атымен танылған бір содырдың 1997-2000 жылдар аралығында кем дегенде үш рет қазір қайтыс болған «әл-Қаида» жетекшісі Мұхаммед Атефтің «Әбу Абдулланы» Иракқа улы заттар мен хлор газын меңгеру үшін жібергенін айтты. Тағы бір жоғары лауазымды «әл-Қаида» тұтқыны Мұхаммед Атефтің «әл-Қаиданың» Иракпен байланысын кеңейтуге қызығушылық танытқандығын мәлімдеді, бұл біздің ойымызша, ақпараттың сенімділігін арттырды. Содан кейін, Ирак соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай, әл Либи өз сөзінен бас тартты. Кенеттен ол мұндай бірлескен оқыту болған жоқ деді. Оның мәлімдемесінен бас тартуына байланысты ЦРУ-да пікір қақтығысы туды. Бұл бізді оның бұрынғы баяндамасын қайта қарастыруға итерді, және осыдан бастап құпиялық орын алады. Әл Либидің әңгімесі, әрине, оның жақсырақ күтімге және қатаң жазадан құтылуға үміттене отырып, ойдан шығарылған болуы мүмкін. Ол анық өтірік айтты. Біз тек қашан айтқанын білмейміз. Ол «әл-Қаида» мүшелері Иракта оқытылды деді, бірақ кейіннен өтірік айтты ма, әлде оқытылмады деді, бірақ ол да өтірік айтты ма? Менің ойымша, екі жағдайдың да шын болуы мүмкін. Мүмкін, ол бастапқыда қысымға ұшырап, тергеушілердің бұл оқиғаны біліп қойғандарын сезіп, айтқанды айтты. Уақыт өте келе, оған зиян келтірілмейтіні анық болған соң, ол тұтқындаушыларының ойын өзгерту үшін әңгімесін өзгертіп алған шығар. «Әл-Қаида» оперативтері осыған оқытылған. Оның мойындамауы оның жауды шатастырған сәтті адам ретінде беделін қайтаруына мүмкіндік береді. Шындығында, біз қайсысының шындық екенін білмейміз, және біз білмейміз, сондықтан ештеңе де болжамаймыз.

In April 2007, former Director of Central Intelligence George Tenet released his memoir titled At the Center of the Storm: My Years at the CIA. With regard to al Libi, Tenet writes the following:

We believed that al Libi was withholding critical threat information at the time, so we transferred him to a third country for further debriefing. Allegations were made that we did so knowing that he would be tortured, but this is false. The country in question understood and agreed that they would hold al Libi for a limited period. In the course of questioning while he was in U. S. custody in Afghanistan, al Libi made initial references to possible al Qa'ida training in Iraq. He offered up information that a militant known as Abu Abdullah had told him that at least three times between 1997 and 2000, the now deceased al Qa'ida leader Mohammad Atef had sent Abu Abdullah to Iraq to seek training in poisons and mustard gas. Another senior al Qa'ida detainee told us that Mohammad Atef was interested in expanding al Qa ida's ties to Iraq, which, in our eyes, added credibility to the reporting. Then, shortly after the Iraq war got under way, al Libi recanted his story. Now, suddenly, he was saying that there was no such cooperative training. Inside the CIA, there was sharp division on his recantation. It led us to recall his reporting, and here is where the mystery begins. Al Libi's story will no doubt be that he decided to fabricate in order to get better treatment and avoid harsh punishment. He clearly lied. We just don't know when. Did he lie when he first said that al Qa'ida members received training in Iraq or did he lie when he said they did not? In my mind, either case might still be true. Perhaps, early on, he was under pressure, assumed his interrogators already knew the story, and sang away. After time passed and it became clear that he would not be harmed, he might have changed his story to butt the minds of his captors. Al Qa'ida operatives are trained to do just that. A recantation would restore his stature as someone who had successfully confounded the enemy. The fact is, we don't know which story is true, and since we don't know, we can assume nothing.