Кіріспе

Сауд Арабиясының террорисі және 9/11 қақтығысының қатысушысы (1975–2001)

Халид Мұхаммед Абдалла әл-Михдар (خالد المحضار; сонымен қатар АЛ Михдар деп транслитерацияланған; 16 мамыр 1975 – 11 қыркүйек 2001) – Сауд Арабиясының террористік қақтығыстың қатысушысы. Ол 11 қыркүйектегі шабуылдар кезінде Пентагонға ұшырылған American Airlines 77 рейсінің бес қатысушысының бірі болды. Әл-Михдар Сауд Арабиясында дүниеге келген. 1999 жылдың басында ол Ауғанстанға барып, тәжірибелі және құрметке ие джихадист ретінде Осама бен Ладен оны шабуылдарға қатысу үшін таңдады. Аль Михдар 2000 жылдың қаңтар айында басқа қатысушы Наваф әл-Хазмимен бірге Куала-Лумпурдағы «Әл-Қаида» саммитіне қатысу үшін Малайзияға барғаннан кейін Калифорнияға келді. Осы кезде ЦРУ-ның әл-Михдар туралы ақпараты болды, және ол Малайзияда USS Cole бомбалауына қатысқан тағы бір «Әл-Қаида» мүшесімен суретке түскен. ЦРУ Аль Михдар мен Аль Хазмидің АҚШ-қа кіргенін білгенде ФБР-ге хабарлаған жоқ, ал Аль Михдар 2001 жылдың тамызының соңына дейін бақылау тізіміне енгізілген жоқ. Калифорния штатының Сан-Диего округіне келгеннен кейін әл-Михдар мен әл-Хазми ұшқыш ретінде оқытылуға тиіс болды, бірақ ағылшын тілін нашар білді және ұшу сабақтарында жақсы нәтижелер көрсетпеді. 2000 жылдың маусым айында әл-Михдар АҚШ-тан Йеменге кетті, ал әл-Хазми Сан-Диегода қалды. Аль Михдар 2001 жылдың басында Ауғанстанда біраз уақыт болды және 2001 жылдың шілде айының басында АҚШ-қа оралды. Ол шілде мен тамыз айларында Нью-Джерсиде болды, қыркүйек айының басында Вашингтонға келді. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде таңертең әл-Михдар American Airlines 77 рейсіне отырып, ұшақ ұшып кеткеннен кейін шамамен 30 минут өткен соң оның қақтырылуына көмектесті. Әл-Михдар мен оның қатысушылар тобы ұшақты Пентагонға қасақана ұшырып, ұшақтағы 64 адам мен жердегі 125 адамды қаза тапты.

Өмірбаян

Әл-Михдар 1975 жылы 16 мамырда Сауд Арабиясының Мекке қаласында, Меккедегі Құрайш тайпасына жататын беделді отбасында дүниеге келген. Оның 20 жасқа дейінгі өмірі туралы көп мәлімет жоқ, ол балалық шақтағы досы Наваф әл-Хазмимен бірге Босния мен Герцеговинаға Босния соғысында муджахидтермен соғысуға барды. Соғыстан кейін Әл-Михдар мен Әл-Хазми Ауғанстанға барып, Солтүстік Одаққа қарсы Талибанмен бірге соғысты, ал әл-Қаида кейін Әл-Хазмиді өзінің "екінші қолбасшысы" деп атады, бірақ оның шын мәнінде Чечняға барғаны нақты емес. Сол жылы екеуі де Сауд Арабиясының барлау қызметінің назарына ілікті, олардың қару-жарақ контрабандасымен айналысқандарына күдік болды, ал келесі жылы 1998 жылы Шығыс Африкадағы АҚШ елшілігіне жасалған шабуылға қатысқан болуы мүмкін деген жорамал туды. Мұхамед Рашид Дауд Аль-Овхали ФБР-ға Әл-Михдардың қайын атасының телефон нөмірін – 967 1 200578 бергені белгілі болды, бұл әл-Қаиданың белсенділері үшін маңызды байланыс орталығы болып шықты және америкалықтарды алдағы Куала-Лумпур әл-Қаида саммиті туралы ескертті. 1990 жылдардың соңында Әл-Михдар Йеменнен жолдасының қарындасы Хода әл-Хадаға үйленді және олардың екі қызы болды. 2001 жылдың соңында Әл-Михдардың қайын інісі Ахмет әл-Дарби Әзірбайжанда ұсталды және Ормуз бұғазында кемелерді жарған жоспарды қолдаған күдікпен Гуантанамо түрмесіне жіберілді.

Шабуылдар үшін таңдау

1999 жылдың көктемінде «Әл-Қаида» ұйымының негізін қалаушы Осама бен Ладен 11 қыркүйекке жасалған шабуылдарды ұйымдастыруға бел буды, олардың көп бөлігін «Әл-Қаиданың» көрнекті мүшесі Халид Шейх Мохаммед ұйымдастырған. Аль-Михдар мен Аль-Хазми операцияға қатысу үшін таңдалған алғашқы топтың ішінде болды, сондай-ақ Йеменнен шыққан «Әл-Қаида» мүшелері Тоуфик бин Атташ және Әбу Бара әл-Йемендіктер де болды. 1990 жылдары «Әл-Қаида» лагерлерінде болған Аль-Михдар Бен Ладен үшін жақсы таныс және құрметті адам болды. Аль-Михдар Лос-Анджелес «Шеретон» қонақүйін өзінің баруға ниеттенген жері ретінде көрсетті. Таңдалғаннан кейін Аль-Михдар мен Аль-Хазми Ауғанстандағы Мес-Айнак оқу-жаттығу лагеріне жіберілді. 1999 жылдың соңында Аль-Хазми, бин Атташ және әл-Йемендік Пәкістанның Карачи қаласына Мохаммедті көру үшін барды, ол оларға батыс мәдениеті мен саяхат туралы нұсқау берді; алайда Аль-Михдар Карачиге бармады, керісінше Йеменге қайтып келді. Көшірме ЦРУ-дың «Алек» станциясына жіберілді, ол «Әл-Қаида» ұйымын қадағалап отырды. 2000 жылдың 5 қаңтарында Аль-Михдар Куала-Лумпурға сапар шегіп, Аль-Хазми, бин Атташ және әл-Йемендікке қосылды, олардың барлығы Пәкістаннан келген. Гамбургтік топтың мүшесі Рамзи бин әл Шибб та осы кездесуге қатысты, ал Мохаммед те қатысқан болуы мүмкін. Топ Малайзияда «Джема Исламия» ұйымының басшысы Хамбалимен кездесу үшін болды, бұл ұйым «Әл-Қаиданың» Азиядағы филиалы болып табылады. Куала-Лумпурдағы «Әл-Қаида» саммиті кезінде 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардың көптеген маңызды мәліметтері келісілген болуы мүмкін. Ол кезде шабуылдар жоспарына Азияда да, АҚШ-та да ұшақтарды қақпалау кіретін қосымша элементтер болды. Бин Атташ пен әл-Йемендік осы жоспардың сол бөлігіне жауапты болды. Алайда, кейіннен Бен Ладен АҚШ операцияларымен үйлестіру қиын болғандықтан оны тоқтатты. Малайзияда топ Хамбалидің өтініші бойынша жергілікті «Джема Исламия» мүшесі Язид Суфааттың үйінде тұрды.

АҚШ-қа кіру

2000 жылдың 15 қаңтарында әл-Михдар мен әл-Хазми Бангкоктен Лос-Анджелес халықаралық әуежайына келіп, алты айға турист ретінде елге кірді. Елге кіргеннен кейін әл-Михдар мен әл-Хазми әуежайдағы мейрамханада Омар әл-Баюмимен кездесті. Әл-Баюми оларға Сан-Диегоға көшіп баруларына көмектескенін, оларға өз үйіне жақын пәтер табуға көмектесіп, жалдау шартына қол қойып, үй жалдау ақысын төлеуге 1500 доллар бергенін айтты. Кейін Мұхаммед Сан-Диего телефон кітабынан тіл және ұшу мектептері туралы ақпарат алғаннан кейін, оларға Сан-Диегоны ұсынғанын мәлімдеді. Сондай-ақ, ол оларға жергілікті мұсылман қауымынан көмек сұрауға кеңес берді, себебі олардың ешқайсысы ағылшын тілін білмейтін және Батыс мәдениетімен таныс емес еді. Сан-Диегода болған кезде куәгерлер ФБР-ге олардың рухани кеңесшісі болған имам Анвар Аль-Авлакимен тығыз қарым-қатынаста болғанын айтты. Билік өкілдері олардың Сан-Диегодағы әл-Авлаки басқарған "Masjid Ar Ribat al Islami" мешітіне жиі баратынын, ал әл-Авлаки олармен жеке кездесулер өткізгенін хабарлады, бұл тергеушілерді әл-Авлакидің 9/11 шабуылы туралы бұрыннан білгеніне сендірді. 2000 жылдың ақпан айының басында әл-Михдар мен әл-Хазми Сан-Диегоның Клэримонт-Меса ауданындағы Парквуд пәтерлер кешенінде пәтер жалдады, ал әл-Михдар 1988 жылғы қолданылған Toyota Corolla көлігін сатып алды. Көршілері әл-Михдар мен әл-Хазмидің ерекше екенін ойлады, себебі бірнеше ай бойы олар ешқандай жиһаз алған жоқ, еденде төсеніште жатты, бірақ портфельдерін алып жүрді, жиі ұялы телефонда сөйлесті және кейде лимузинмен күтіп алатын. Сан-Диегода әл-Михдармен танысқандар оны "америкалық мәдениетті жек көретін, қараңғы және ойлы" деп сипаттады. Сондай-ақ, көршілері олардың үнемі ұшу симуляторы ойындарын ойнайтынын айтты. Әл-Михдар мен әл-Хазми 2000 жылдың 5 мамырында Сан-Диегодағы Сорби ұшу клубында ұшу сабағын алды, мұнда әл-Михдар 42 минут бойы ұшақ ұштырды. Олар 10 мамырда қосымша сабақ алды, бірақ ағылшын тілін нашар білгендіктен ұшу сабағында жақсы нәтиже көрсетпеді. Әл-Михдар мен әл-Хазми ұшқыш Ричард Гарзаға оларды реактивтік ұшақтарды ұшуға үйретсе, қосымша ақша төлейтінін ұсынды, бірақ Гарза ұсыныстан бас тартты және оларды билік органдарына хабарламады.

Йеменге оралу

Аль Михдар и аль Хазми выехали из апартаментов Парквуд в конце мая 2000 года, и аль Михдар переоформил регистрацию Toyota Corolla на аль Хазми. 10 июня 2000 года аль Михдар покинул Соединенные Штаты и вернулся в Йемен, чтобы навестить свою жену, вопреки желанию Мухаммеда, который хотел, чтобы он остался в Соединенных Штатах, чтобы помочь аль Хазми адаптироваться. Мухаммед так разозлился этим, что решил исключить аль Михдара из заговора 11 сентября, но бин Ладен отменил его решение. Аль Михдар остался частью заговора в качестве «мускульного» угонщика, который должен был помочь захватить самолет. 12 октября 2000 года USS Cole был взорван небольшой лодкой, загруженной взрывчаткой. После взрыва премьер-министр Йемена Абдул Карим аль Ирьяни сообщил, что аль Михдар был одним из ключевых планировщиков нападения и находился в стране во время нападения. В конце 2000 года аль Михдар вернулся в Саудовскую Аравию и остановился у двоюродного брата в Мекке. 10 июня он вернулся в Саудовскую Аравию на месяц, где подал заявление на повторный въезд в Соединенные Штаты через программу Visa Express, указав, что намерен остановиться в отеле Marriott в Нью-Йорке. В своем заявлении на визу аль Михдар ложно заявил, что никогда ранее не посещал Соединенные Штаты. 4 июля аль Михдар вернулся в Соединенные Штаты, прибыв в международный аэропорт имени Джона Ф. Кеннеди в Нью-Йорке. Цифровая копия одного из паспортов аль Михдара была позже обнаружена во время обыска тайника «Аль-Каиды» в Афганистане, в котором содержались признаки, такие как поддельные или измененные штампы в паспорте, указывающие на то, что аль Михдар был членом известной террористической группировки. В то время, когда аль Михдару было разрешено въехать в Соединенные Штаты, сотрудники иммиграционной службы не были обучены поиску таких признаков. По прибытии аль Михдар не зарегистрировался в Marriott, а вместо этого провел ночь в другом отеле в городе. 1 августа аль Михдар и другой угонщик рейса 77 Хани Ханжур поехали в Вирджинию, чтобы получить водительские права. По прибытии они осмотрели магазин 7 Eleven и магазин «Все по доллару» в Фоллс-Черч и нашли двух иммигрантов из Сальвадора, которые за 50 долларов каждый согласились подтвердить, что аль Михдар и Ханжур являются жителями Вирджинии. С нотариально заверенными формами о проживании аль Михдар и Ханжур смогли получить водительские права в офисе дорожного движения Вирджинии. Угонщики рейса 77 Салем аль Хазми и Маджед Мокед, а также угонщик рейса 93 United Airlines Зиад Джарра использовали те же адреса, полученные от сальвадорцев, чтобы получить водительские права Вирджинии. В августе 2001 года аль Михдар и аль Хазми несколько раз посещали библиотеку Университета Уильяма Патерсона в Уэйне, штат Нью-Джерси, где использовали компьютеры для поиска информации о поездках и бронирования рейсов. 22 августа аль Михдар и аль Хазми попытались купить билеты на рейс через онлайн-магазин American Airlines, но столкнулись с техническими трудностями и отказались. Аль Михдару и Мокеду удалось забронировать билеты на рейс 77 25 августа, используя кредитную карту Мокеда; однако транзакция не была полностью завершена, потому что адрес выставления счета и адрес доставки билетов не совпадали. 31 августа аль Михдар закрыл счет в Hudson United Bank в Нью-Джерси, открыв счет по прибытии в июле, и был с Ханжуром, когда снял деньги в банкомате в Патерсоне 1 сентября. На следующий день аль Михдар, Мокед и Ханжур поехали в Мэриленд, где остановились в недорогих мотелях в Лореле. Аль Михдар был одним из «мускульных» угонщиков, которые тренировались в Gold's Gym в Гринбелте в начале сентября. 5 сентября аль Михдар и Мокед поехали в кассу American Airlines в международном аэропорту Балтимор-Вашингтон, чтобы забрать свои билеты на рейс 77, заплатив 2300 долларов наличными. 23 августа ЦРУ сообщило ФБР, что аль Михдар получил визу США в Джидде. Штаб-квартира ФБР получила копию заявления Visa Express из посольства Джидды 24 августа, в котором указано, что конечным пунктом назначения аль Михдара является Marriott в Нью-Йорке. 28 августа нью-йоркское отделение ФБР запросило возбуждения уголовного дела для определения того, находится ли аль Михдар все еще в Соединенных Штатах, но в этом запросе было отказано. ФБР в конечном итоге отнесло дело аль Михдара к разведывательному делу, что означало, что уголовные следователи ФБР не могли работать над делом из-за барьера, разделяющего разведывательные и уголовные операции. Агент нью-йоркского офиса отправил электронное письмо в штаб-квартиру ФБР, в котором говорилось: «Что бы ни случилось, однажды кто-то умрет, и общественность не поймет, почему мы не были более эффективными и не использовали все имеющиеся ресурсы для решения определенных «проблем». Ответ из штаб-квартиры был: «мы [в штаб-квартире] все разочарованы этим вопросом [эти правила устанавливаются не нами в NSLU». ФБР связалось с Marriott 30 августа, попросив их проверить записи гостей, и 5 сентября они сообщили, что ни в одном отеле Marriott нет записей о регистрации аль Михдара. За день до нападений Роберт Фуллер из нью-йоркского офиса попросил офис ФБР в Лос-Анджелесе проверить все местные отели Sheraton.

11 қыркүйек шабуылдары

2001 жылдың 10 қыркүйегінде әл-Михдар және басқа ұрықшылар Вашингтонның Даллес халықаралық әуежайының жанында Вирджиния штатының Херндон қаласындағы "Marriott Residence Inn" қонақ үйіне тіркелді. Сауд Арабиясының көрнекті лауазым иесі Салех ибн Абдул Рахман Хуссейен сол түні сол қонақ үйде болды, бірақ олардың кездескеніне немесе бір-бірінің бар екенін білгеніне ешқандай дәлел жоқ. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде сағат 6:22-де топ қонақ үйден шығып, Даллес әуежайына бет алды. Сағат 7:15-те әл-Михдар мен Мокед "American Airlines" билет кассасына тіркеліп, 7:20-де жолаушылар қауіпсіздігінен өту пунктына келді. Екеуі де металл іздегішті қосып, қосымша тексеруден өтті. Кейін жарияланған қауіпсіздік бейнежазбаларында Мокедтің қолмен тексерілгені көрінеді, бірақ тексеруші дабылдың себебін анықтамады, және Мокед пен әл-Михдар кедергісіз өте алды. Әл-Михдар сондай-ақ Компьютерлік көмекпен жолаушыларды алдын ала тексеру жүйесі (CAPPS) арқылы таңдалды, бұл оның багажының қосымша тексеруін білдірді; алайда, әл-Михдар ешқандай багажды тапсырмағандықтан, бұл ешқандай әсер етпеді. Сағат 7:50-ге дейін әл-Михдар және басқа ұрықшылар пышақтар мен қорап кескіштерімен әуежай қауіпсіздігінен өтіп, 77 рейсіне отырды. Әл-Михдар 12B орындығында Мокедтің жанында отырды. Сағат 8:54-те 77 рейсі жоспарланған бағытынан ауысып, оңтүстікке бұрыла бастады. Жолаушы Барбара Олсон күйеуіне, АҚШ Бас прокуроры Тед Олсонға (оның 61 жасқа толу күні сол күні болған) қоңырау шалып, ұшақ ұрланғанын хабарлады. Сағат 9:37:45-те 77 рейсі Пентагонның батыс жағына шағылысып, борттағы барлық 64 адам және Пентагоннан 125 адам қаза тапты. Іздеу-құтқару жұмыстары барысында бес ұрықшының қалдықтары анықталды, олардың ДНК-сы құрбандардың ДНК-сымен сәйкес келмегендіктен, жою арқылы анықталды және ФБР-ге тапсырылды.

Салдары

Шабуылдан кейін әл-Михдардың аты-жөні, олардың ұйымын құруда бин Ладеннің рөлі болғанын көрсететін алғашқы дәлелдердің бірі болды, себебі әл-Михдар Малайзиядағы конференцияда бин Ладеннің байланыстыларымен сөйлескенін көрген еді. ФБР USS Cole кемесіне жасалған шабуылдан кейін тұтқындалған және Йеменде қамауда отырған Кусоны тексерді. Кусо ФБР ұсынған фотосуреттерден әл-Михдар, әл-Хазми және бин Атташты таныды, сондай-ақ United Airlines 175 рейсіндегі ұшақты ұрлаушы Марван әл-Шеххиді де білгенін айтты. Кусо арқылы ФБР шабуылдарға «Әл-Қаиданың» қатысы бар екенін анықтады. 2001 жылдың 12 қыркүйегінде әл-Михдар сатып алған Toyota Corolla Dulles халықаралық әуежайының сағаттық тұрағынан табылған. Көліктің ішінде American Airlines рейсі 11-ді ұрлауға тиіс болған Мохамед Аттаның жазған хаты, Вашингтон және Нью-Йорк қалаларының карталары, Аризона штатының Феникс қаласындағы ұшқыштар мектебіне жасалған кассалық чек, Boeing 757 ұшағының кабинасының төрт суреті, пышақ және тергеушілерді Сан-Диегоға жеткізген дәлелдері бар жазбалар мен телефон нөмірлері жазылған бір бет табылды. 2001 жылдың 19 қыркүйегінде Федералды депозиттерді сақтандыру корпорациясы (FDIC) әл-Михдар әлі де тірі екенін хабарлайтын арнайы ескерту таратты, ал басқа да хабарлар бірнеше ұшақты ұрлаушылардың да тірі қалғанын көрсетті. Мысалы, 2001 жылдың 23 қыркүйегінде BBC әл-Михдар және ұшақты ұрлаушылар ретінде аталған басқа адамдар әлі де іздеуде екенін жариялаған мақала шығарды. Кейіннен неміс Der Spiegel журналы BBC-нің «тірі» ұшақты ұрлаушылар туралы мәлімдемелерін тексеріп, олардың қате тану оқиғалары екенін хабарлады. 2002 жылы Сауд Арабиясының ресми өкілдері ұшақты ұрлаушылардың есімдері дұрыс екенін және 19 ұшақты ұрлаушының 15-і Сауд Арабиясынан екенін мәлімдеді. 2006 жылы, өзінің бастапқы жаңалықтарына байланысты 9/11 қастандық теорияларына жауап ретінде BBC, ортақ араб есімдерінің шатасу тудырғанын және ұшақты ұрлаушылар туралы кейінгі хабарлары бастапқы хабарламасын жойғанын айтты. 2005 жылы АҚШ армиясының подполковнигі Энтони Шаффер және конгрессмен Курт Уэлдон Қорғаныс министрлігінің деректерді өндіру жобасы Able Danger 2000 жылдың басында әл-Михдар, әл-Хазми, әл-Шехри және Аттаны Бруклиндегі «Әл-Қаида» желісінің мүшелері ретінде анықтады деп мәлімдеді. Шаффер өзінің мәлімдемесін негізінен әскери-теңіз капитаны Скотт Филпоттың естеліктеріне негіздеді, ол кейіннен естелігін қайтарып алып, тергеушілерге «Атта біздің картамызда болмағанына сенімдімін» деді. Филпот Шаффердің «өз естелігіне жүз пайыз сене бергенін» айтты, ал Қорғаныс министрлігінің Бас инспекторының есебі Филпот Able Danger бағдарламасында қолданылған әлеуметтік желілерді талдау әдістерін қатты қолдағанын және ұшақты ұрлаушыларды анықтау туралы мәлімдемелерді асыра сілтеген болуы мүмкін екенін көрсетті.