Кіріспе

ФБР іздестіретін террористер тізімі – 2001 жылдың 10 қазанында құрылып, 11 қыркүйектегі шабуылдардан (9/11 оқиғасы) кейін АҚШ президенті Джордж Буштың өкілеттігімен алғаш рет жарияланды. Бастапқыда тізімде ФБР таңдаған 22 терроризмге күдікті адам болды, олардың барлығы 1985-1998 жылдар аралығында терроризм актілеріне қатысқандары үшін айыпталып үкім шығарылған. Сол күнге дейін осы 22 адамның ешқайсысы АҚШ немесе басқа елдердің билігіне ұсталған жоқ. Осы 22 адамның ішінде тек Осама бен Ладен ғана ФБР-дің ең ізделіміндегі қашқындар тізіміне енген еді. Тізімді құру мен оған енгізудің ешқандай заңдық салдары болған жоқ. 2002 жылдың 17 қаңтарында ФБР үшінші ірі іздеу тізімін жариялады, ол қазір ФБР ақпарат іздеуде – Терроризмге қарсы күрес тізімі деп белгілі. Бұл тізімнің мақсаты болашақ террористік шабуылдарды болдырмау үшін ақпарат беруге жұртшылықтың көмегін алу. Хабарлануға сұралған ақпарат міндетті түрде ФБР іздеп жатқан тізімдегі кез келген адамға қатысты болуы керек емес.

Террористер қашқан деп күтіліп отырған алғашқы тұлғалар

ФБР іздеуге берілген топтың плакатында адамдарды нақты бір ретпен тізімдемеді, мүмкін, Бин Ладенді жоғарғы қатардағы бірінші орынға қоюдан басқа. Дегенмен, АҚШ билігінің мәліметінше, екі онжылдық бойында 22 адам террорлық шабуылдарға қатысқандығына байланысты ерекше санаттарға оңай жіктеледі. Ұйымдастыру және анықтама үшін, тізімдегі 22 адам тізімге енгізілген шабуыл бойынша топтастырылған. Сурет Аты Террористік қызмет деп саналатын әрекеттің күні Күйі Имад Мугние TWA 847 рейсі 14 маусым, 1985 Қайтыс болды 2008 жылдың 12 ақпанында Сирияның Дамаск қаласында жаяу өтіп бара жатқанда Моссад пен ЦРУ жарылтып жіберген бомбалы көлікпен қаза тапты. Әли Атва TWA 847 рейсі 14 маусым, 1985 Көшті 2021 жылдың қазан айында Ливанда қатерлі ісіктен қайтыс болды. Хасан Изз әд-Дин TWA 847 рейсі 14 маусым, 1985 Әлі де іздеуде Әбдүл Рахман Ясин 1993 жылғы Әлемдік сауда орталығына жасалған бомбалау 17 қараша, 1993 Әлі де іздеуде 1993 жылғы Әлемдік сауда орталығына жасалған бомбалауда бомба жасауда айыпталады. Ясин 2002 жылы Саддам Хусейннің тұтқыны болған, бірақ содан бері Ирактан жоғалып кеткен. 2003 жылы Иракқа басып кірген кезде оны таба алмады. Халид Шейх Мұхаммед Боджинка жоспары 1994–1995 Тұтқынға алынды 2003 жылдың 1 наурызында Пәкістанда тұтқынға алынды. Ахмет Ибрахим әл-Мугассил Хобар мұнарасына жасалған бомбалау 25 маусым, 1996 Әлі де іздеуде Әл-Мугассил 2015 жылдың 7 тамызында Ливанда тұтқынға алынып, Сауд Арабиясына экстрадицияланды. Алайда, ол АҚШ-тың күзетіне алынбады және ФБР оны әлі де іздеп жүр. Әли Саид Бин Әли әл-Хури Хобар мұнарасына жасалған бомбалау 25 маусым, 1996 Әлі де іздеуде Ибрахим Салих Мохаммед әл-Якуб Хобар мұнарасына жасалған бомбалау 25 маусым, 1996 Әлі де іздеуде Абделькарим Хусейн Мохаммед әл-Насер Хобар мұнарасына жасалған бомбалау 25 маусым, 1996 Әлі де іздеуде АҚШ үкіметі оны Хезболла әл-Хеджаздың басшысы деп айыптады. Мохаммед Атеф 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалау 7 тамыз, 1998 Қайтыс болды 2001 жылдың 14 қарашасында Ауғанстанда Кабулдан тыс жердегі үйіне жасалған Predator зымыран шабуылынан қаза тапты. Усама бен Ладен 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалау 7 тамыз, 1998 Қайтыс болды Пәкістанның Эбботтабад қаласындағы кешенде АҚШ Әскери-теңіз күштері өлтірді; 2011 жылдың 2 мамырында қайтыс болды. Ол Найробидегі (Кения) және Дар-эс-Саламдағы (Танзания) АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалауға қатысқандығы үшін «Ең іздестірілген террористер» тізіміне енгізілді. 2022 жылдың 31 шілдесінде ол АҚШ-тың Ауғанстанның Кабул қаласында жүргізген ұшқышсыз ұшақ шабуылында қаза тапты. Фазул Абдулла Мохаммед 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалау 7 тамыз, 1998 Қайтыс болды 2011 жылдың 11 маусымында оның Сомалиде қаза тапқаны туралы хабарлар пайда болды. Кения полициясы ДНҚ-ны тексеру арқылы оның 8 маусымда сомалиялық күштерінің қолынан қаза тапқанына сенімді екенін мәлімдеді. Ол 2005 жылдың мамыр айында тізімнен алынып тасталды. Фахид Мохаммед Али Мсалам 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалау 7 тамыз, 1998 Қайтыс болды 2009 жылдың 1 қаңтарында Пәкістанда шейх Ахмет Сәлім Шведанмен бірге ұшқышсыз әуе шабуылынан қаза тапты. Ахмед Гейлани 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалау 7 тамыз, 1998 Тұтқынға алынды 2004 жылдың 25 шілдесінде Пәкістанда тұтқынға алынып, кейін Кубадағы Гуантанамо шығанағында ұсталды. 2010 жылы Нью-Йорктегі азаматтық сот Гаиланиді Танзания мен Кениядағы АҚШ елшіліктерін бомбалау үшін сөз байласты деп айыптады. Алайда, алқабилер оны басқа 284 айыптаудан, соның ішінде адам өлтіруге әрекеттен босатты. Шейх Ахмед Салим Шведан 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалау 7 тамыз, 1998 Қайтыс болды 2009 жылдың 1 қаңтарында Пәкістанда Фахид Мохаммед Али Мсаламмен бірге ұшқышсыз әуе шабуылынан қаза тапты. Оның өлімін 2021 жылдың 12 қаңтарында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майк Помпео растады. Әбу Анас әл-Либи 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалау 7 тамыз, 1998 Тұтқындықта қайтыс болды Әл-Либи 2013 жылдың 5 қазанында Триполиде Ливияның Дельта күштерінің коммандостарымен тұтқынға алынды. Әбу Анас әл-Либи 2015 жылдың 2 қаңтарында Нью-Йорктегі ауруханада, 50 жасында, АҚШ-тың күзетінде қайтыс болды. Ол гепатит С салдарынан бауыр ауруына шалдықты. Сайф әл-Адель 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалау 7 тамыз, 1998 Әлі де іздеуде 2023 жылға қарай әл-Каиданың қазіргі де-факто басшысы деп саналады. Ахмед Мохаммед Хамед Али 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалау 7 тамыз, 1998 Қайтыс болды 2010 жылы Пәкістанда ұшқышсыз ұшақпен жасалған шабуылда қаза тапқан деп хабарлады Ұлттық терроризмге қарсы орталық. Ол 2012 жылы тізімнен алынып тасталды. Мұхсин Мұса Матвали Атва 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған бомбалау 7 тамыз, 1998 Қайтыс болды 2006 жылдың 12 сәуірінде Ауғанстанмен шектес Нагар Калай ауылындағы тікұшақпен жасалған шабуылда 6 басқа күдікті экстремистпен бірге Пәкістан күштері өлтірді. Ауыл тұрғындары денелерді алып кеткенін хабарлады. Атваның өлімін АҚШ шенеуніктері 2006 жылдың 24 қазанында ДНҚ тексеруден кейін растады және оны тізімнен шығарды.

ФБР терроризмге қарсы соғыс туралы ақпарат іздеуде

"Ең іздестірілген террористер" тізімі федералдық қазылар айыптаған қашқан террористерге арналғандықтан, ФБР болашақ шабуылдарды, олар қазіргі уақытта жоспарлануда болуы мүмкін, алдын алу үшін жауап беру уақытын қысқарту қажеттігін түсінді. Осы мақсатта халықтың көмегін тарту үшін ФБР террорлық шабуыл туралы алғашқы, көбінесе өте шектеулі ақпаратты жұртшылыққа мүмкіндігінше жылдам жеткізудің жолын іздеді. 2002 жылдың 17 қаңтарында ФБР-дің үшінші маңызды іздеу тізімі жарияланды, ол қазір ФБР ақпарат іздеуде – Терроризм тізімі деп белгілі. Тізімнің атынан көрініп тұрғандай, ФБР-дің мақсаты – АҚШ азаматтарына қарсы террористік шабуылдар жоспарлап отыруы мүмкін күдікті террористер туралы халықтан кез келген маңызды ақпаратты мүмкіндігінше тезірек алу. Алғашқы тізімде аз ғана мәлімет белгілі болған, бірақ шейіт болып террористік шабуыл жасауға күдікталған бес адамның аты-жөні келтірілді. Бес адамға қарсы негізгі дәлел – олар түсірген бес видео, олар Ауғанстанның Кабул қаласының сыртындағы Мохаммед Атефтің қираған үйінен табылған.

Сыйлықтар

1984 жылдан бері АҚШ үкіметі "Әділет үшін сыйақы" бағдарламасын да пайдаланады. Бұл бағдарлама АҚШ азаматтарына қарсы террористік шабуылдардың алдын алуға маңызды көмектесетін ақпарат ұсынған адамдарға АҚШ Мемлекеттік хатшысының арнайы рұқсатымен 25 миллион долларға дейін, ал кейбір жағдайларда одан да көп ақшалай сыйақы төлейді. Осы бағдарлама арқылы 60-тан астам адамға 100 миллион доллардан астам төленген. "Әділет үшін сыйақы" бағдарламасы 1984 жылғы Халықаралық терроризмге қарсы күрес заңымен, 98-533 нөміріндегі Федералдық заңмен құрылған және АҚШ Мемлекеттік департаментінің Дипломатиялық қауіпсіздік бюросы басқарады.