Кіріспе

Американдық талиб мүшесі (1981 жылы туған)

Джон Филип Уокер Линд (1981 жылдың 9 ақпанында туған) – 2001 жылғы қарашада Ауғанстанға АҚШ-тың басып кіруі кезінде АҚШ күштерімен жау ретінде ұсталған американдық талиб мүшесі. Ол Қала-и-Жанги бекінісінде тұтқын ретінде ұсталды. Линд Талибан тұтқындарының зор көтерілісіне қатысқандығын жоққа шығарды, аяғына жараланғанын және бекіністің оңтүстік бөлігіндегі «Құлақ үйдің» (Pink House) жертөлесіне тығылғанын мәлімдеді. Көтерілістен шамамен 400 тұтқынның ішінде 86-сы ғана аман қалды, ал ол солардың бірі болды. Осы көтеріліс кезінде ЦРУ офицері Джонни «Майк» Спанн қаза тапты. 2002 жылдың ақпан айында АҚШ федералды сотында сотталған Линд, екі айыптауды мойындап, 20 жылға бас бостандығынан айырылды. 2019 жылдың 23 мамырында үш жылдық бақылау мерзімімен босатылды. 16 жасында Калифорнияда сүннит исламын қабылдаған Линд 1998 жылы араб тілін оқу үшін Йеменге барып, онда 10 ай болды. Кейін 2000 жылы қайтып келген соң, Ауғанстанға Талибанға Ауғанстанның Солтүстік одағына қарсы күресте көмектесу үшін барды. Ол АҚШ және басқа елдер террористік ұйым деп таныған «Әл-Фаруқ» жаттығу лагерінде оқыды. Лагерьде ол Усама бен Ладеннің лекциясын тыңдады. 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдардан кейін, АҚШ Солтүстік одақпен одақтас болғанын білгеніне қарамастан, ол Талибан қатарында қалды. Бұрын Линд Пакистанда орналасқан және халықаралық террористік ұйым деп танылған «Харкат-үл-Мужахидин» ұйымында да оқыған. Ауғанстанда жүргенде ол Сулейман әл-Фарис деген атпен танысты, бірақ қазір Әбу Сулейман әл-Ирланди деген атты ұнатады. Оны ұстағаннан кейінгі алғашқы хабарларда, ол АҚШ азаматы екені белгілі болғанда, баспасөз оны көбінесе «Джон Уокер» деп атады.

Жастық шағы, дінге айналуы және саяхаттары

Линд Вашингтон қаласында Мэрилин Уокер мен Фрэнк Р. Линдтің отбасында үш баланың арасында дүниеге келді. Ол Линдтің тууынан екі ай бұрын қаза тапқан Джон Леннонның құрметіне "Джон" деп аталды. Ол католик дінінде крещениеден өтіп, Сильвер-Спринг қаласында (Мэриленд штаты) өсті. 10 жасында отбасымен Калифорния штатының Сан-Ансельмо қаласына көшіп барды. Спайк Лидің "Малькольм Х" фильмі оған үлкен әсер етіп, исламға деген қызығушылығын оялды. Фрэнк Линдтің айтуынша, ол Мэрилинмен 1997 жылдан бері ажырасып кеткен. 1997 жылы 16 жасында Линд ислам дінін қабылдады. Ол Милл-Вэллидегі және кейін жақын маңдағы Сан-Францискодағы мешіттерге тұрақты түрде қатынай бастады. 1998 жылы Линд Йеменге барып, 10 ай бойы араб тілін үйреніп, Құранды түпнұсқа тілінде оқу үшін дайындалды. 1999 жылы ол АҚШ-қа оралып, отбасымен шамамен сегіз ай бірге тұрды. 2000 жылдың ақпан айында Линд Йеменге қайта оралып, Пәкістандағы медреседе білім алуға кетті. Шетелде жүргенде Линд отбасымен көптеген электрондық хаттар алмасты. Бір хатында әкесі оған USS Cole кемесіне жасалған шабуыл туралы айтты, ал Линд американдық әскери кемелерінің Йемен портында болуын соғыс актісі деп жауап берді және шабуылдың дұрыс екенін айтты. "Бұл мені алаңдатты", - деді оның әкесі Newsweek журналына. "Бірақ оны тәрбиелеу уақытым өтті". 20 жасында Линд Ауғанстанға барып, Ауғанстан Талибан үкіметінің күштерімен Солтүстік Альянс жауынгерлеріне қарсы күресуге шешім қабылдады. Оның ата-анасы оның Солтүстік Альянс армиясының бейбіт азаматтарға қарсы жасаған қиянаттары туралы әңгімелерге қатты риза болғанын айтты. Ол 2001 жылдың мамыр айында Ауғанстанға барды. Оның адвокаты Тони Уэст бұл жағдайды былай түсіндірді: "2001 жылдың 3 желтоқсанында әскери тергеушілерге берген алғашқы жауаптарының бірінде ол 11 қыркүйек оқиғасынан кейін майданнан кетуге ниеттенгенін, бірақ өміріне қауіптенгендіктен мұны істей алмағанын айтты. Джон ешқашан АҚШ-қа қарсы тұру ниетінде болған емес (және олай болады деп ойламаған), тіпті ол ешқашан американдық әскерилерге қарсы болған емес".

Қабылдау және тергеу

Линдх 2001 жылғы 24 қарашада Ауғанстанның Солтүстік Одағының күштеріне қарсы тапсырды, оның «Әл-Қаида» шетелдік жауынгерлер бөлімшесі Такардан шегініп, Кундузда берілген соң. Линдтің әжесі Донегал графтығынан шыққандықтан, ол басқа тұтқындарға ирландиялық екенін айтқан. ЦРУ сұхбатында ол америкалық екенін жасырды. Бірнеше минуттан кейін, шамамен сағат 11-де түрмеде зор көтеріліс болды, ол Қала-и-Жанги шайқасы ретінде белгілі болды. Спан мен жүздеген шетелдік жауынгерлер қаза тапты, тек 86 тұтқын ғана аман қалды. CNN тілшісі Роберт Янг Пелтон сұхбаттасқан басқа тұтқындардың айтуынша, Линд жоспарланған көтеріліс туралы толыққанды білген, бірақ үнсіз қалды және американдықтармен ынтымақтастық жасамады. Көтерілістің бастапқы кезеңінде Линдтің оң жақ жоғарғы санында оқ немесе сынықтар тиді, ол қалған тұтқындармен бірге жертөледе жасырынды. Екінші күні Қызыл Крест қызметкерлері қаза болғандарды жинау үшін келді. Олар кірген кезде, түрмедегілер оларға атып, біреуін өлтірді. Солтүстік Одақтың әскерлері аймақты РПГ және гранаталармен бірнеше рет бомбалады, сондай-ақ жанған отын құйылды. Линд және бастапқы 300-500 адамнан аман қалған шамамен 85 адам жасырынған жерінен шығуға мәжбүр болды. Солтүстік Одақтың әскерлері Линдтің қолын артына байлап қойды. Қайта ұсталғаннан кейін көп ұзамай, CNN тілшісі Пелтон Линдті байқап, сұхбат алды. Линд бастапқыда өзін «Абд әл-Хамид» деп таныстырды, бірақ кейін туған атын айтты. Пелтон Линдке дәрігер мен тамақ әкелді және ол қалай келгені туралы сұрады. Сұхбат барысында Линд Осама бен Ладен қаржылаған араб тілінде сөйлейтін жауынгерлер тобы – «Аль-Ансар» құрамына кіретінін айтты. Линд түрмедегі көтерілістің себебі кейбір тұтқындардың гранаталарды жертөлеге контрабандалық жолмен әкелгенін айтты: «Бұл Солтүстік Одағымен келісімге қайшы, және бұл исламға қайшы. Әсіресе әскери жағдайда келісімшартты бұзу – үлкен күнә». Үш апталық шайқастан кейін АҚШ Армиясының арнайы күштерінің операторы жараланған Линдтің ұйықтауы үшін төсегін берді. Кейінірек Тоби Харденге Линдтің бетінің оң жағындағы қара дақтар оның Қала-и-Жангиде қару қолданғанын көрсететінін айтты. Алайда, Линдті жуғанға дейін жарылғыш заттар мен қару қалдықтарына тексерген жоқ. Ұсталғаннан кейін Линдке алғашқы медициналық көмек көрсетілді және Мазар-и-Шарифте бір апта бойы тергелді. 2001 жылғы 7 желтоқсанда ол Camp Rhino-ға жеткізілді, оның санында әлі де оқ немесе сынықтардың бөліктері бар еді. Линд Camp Rhino-ға келгенде, оның киімдерін шешіп, таспаға байлап, көзін байлап, металл контейнерге салды, бұл террористік ұйыммен байланысы бар қауіпті тұтқынмен жұмыс істеудің стандартты процедурасы еді. Түрік мектебінен шыққан күні оның көзіне жабысқан таспаға «Шыт бас» деп жазылған суреті түсірілді, «командалық суретке» түскен «Жасыл берет» әскерлері. 592-ші операциялық бөлімшедегі «Жасыл берет» әскерлері кейін тергелді. Линдті Camp Rhino-да таспаға байлап қойған кезде американдық әскерлер суретке түсірді. Camp Rhino-да оған ауырсынуды басатын оксикодон/парацетамол және диазепам берілді. 2001 жылғы 14 желтоқсанда Пелелиуге басқа жараланған тұтқындармен бірге ауыстырылғанға дейін ол Camp Rhino-да ұсталды, онда оның жарақатына операция жасалып, одан әрі күтім жасалды. 14 желтоқсанда операциядан бұрын оны тергеді. Пелелиуда ол АҚШ Теңіз әскерлерінің күзетімен мойындау құжатына қол қойды. 2001 жылғы 31 желтоқсанда Линдті USS Bataan кемесіне ауыстырып, 2002 жылғы 22 қаңтарға дейін ұстады. Ол қылмыстық айыптау үшін АҚШ-қа қайтарылды. 2002 жылғы 16 қаңтарда Бас прокурор Джон Эшкрофт Линдтің АҚШ-та сотталатынын мәлімдеді. 2002 жылы бұрынғы президент Джордж Буш Линдті «Марин округінің адасқан ыстық ваннада жүргені» деп атады. Буш округтің атын дұрыс айтпағандықтан, бұл шағын дау тудырды және Буштың мәлімдемесін қайтарып алуына себеп болды. Линдтің адвокаттары баспасөзге оның клиенті ФБР-мен сұхбаттасу алдында бірнеше рет адвокат сұрағанын, бірақ оны алмағанын және «өте қатаң» түрме жағдайлары Линдті үндемеу құқығынан бас тартуға мәжбүр еткенін айтты. ФБР Әділет министрлігінің этика жөніндегі кеңесшісі Джесселин Радактан Линдті заңгердің қатысуынсыз тергеуге бола ма деп сұрағанмен, олар оның кеңесін орындамай, мұндай жағдайдан аулақ болды.

Түрмеге қамау

2003 жылдың қаңтар айында Линдті Лос-Анджелестің солтүстік-шығысындағы Викторвилл түрмесіне жіберді. 2003 жылдың 3 наурызында түрмедегі Ричард Дейл Моррисон Линдті ұстады. Ол Линд дұға оқып тұрғанда шабуыл жасап, маңдайына көкжиек түсірді. 2003 жылдың 2 шілдесінде Моррисонға шағын қылмыс жасады деген айып тағылды. Линд өзінің жазасын Индиана штатының Терре-Хоуте қаласындағы Федералдық түзету мекемесінде, Коммуникациялық басқару бөлімінде 45426 083 нөмірімен өткерді. 2007 жылдың сәуір айында австралиялық тұтқын Дэвид Мэтью Хикстің жазасының қысқартылуын негізге ала отырып, Линдтің адвокаттары оның 20 жылдық жазасын жеңілдету үшін Президентке өтініш жасады. 2009 жылдың қаңтар айында Линд отбасының кешірім сұрауына Президент Джордж Буш өзінің қызметінің соңғы күндерінің бірінде жауап бермеді. АҚШ Әділет министрлігінің мәліметінше, Линдке қатысты барлық "арнайы әкімшілік шаралар" 2009 жылдың 20 наурызында тоқтатылды, бұл оған қатысты шектеулердің біртіндеп жеңілдетілуінің бір бөлігі болды. 2013 жылдың 11 қаңтарында сот олардың пайдасына шешім шығарды, үкімет тұтқындардың діни сөздерін шектеу үшін бірге дұға етуіне тыйым салған жоқ деді. 2015 жылдың ақпан айында Линд Калифорниялық теледидар продюсеріне хат жазып, Ислам мемлекеті (ИМ) деп аталатын ұйымды, соңғы кезде телеарнада көрсетілген бес батыстың басын кескен экстремистік топты қолдайтынын білдірді. Оған Ислам мемлекетін қолдайтыны туралы сұрағанда, Линд, енді өзін "Яхья" деп атап, арабша "Жохан" деген мағынаны білдірді, жазба хатында былай деп жауап берді: "Иә, олар керемет жұмыс істеп жатыр. Ислам мемлекеті ұзақ жылдар бойы назарда болмаған діни міндетті – қарулы күрес арқылы халифат құруды – шын ниетпен және адал түрде орындап жатыр, бұл жалғыз дұрыс жол". 2017 жылы Foreign Policy журналы Ұлттық терроризмге қарсы орталықтың құпия есебінде Линдтің телеарнаның продюсеріне экстремистік зорлық-зомбылықтан бас тартпағанын айтқандығын хабарлады. Линдтің 2016 жылы жарық көрген Грэм Вудтың "Шетелдіктердің жолы: Ислам мемлекетімен кездесулер" кітабына сұхбат берген кезде Вуд Линдке "Ислам мемлекетінің көшбасшылары және/немесе олармен байланысты ғалымдар жазған кітаптар, трактаттар, мақалалар немесе басқа да жазбаларды (көбінесе түпнұсқа араб тілінде) беру" шартымен сұхбат алды. Кітаптарды жіберген кезде түрме оларды контрабанда деп санай отырып, жеткізілмеді, бірақ Линд Вудпен хат алысуын жалғастыруға шешім қабылдады, алайда кейіннен Линд хат алысуды тоқтатып, өзінің "қарапайым адам" екенін және оның пікірлерінің "ешқандай маңызы жоқ" екенін айтты, бұл оның Ислам мемлекеті туралы біліміне сілтеме жасады. Линд 2013 жылы Донегалда туған әжесі Кэтлин Магуайр арқылы Ирландия азаматтығын алды. Президент Дональд Трамп және Мемлекеттік хатшы Майк Помпео оның босатылуын сынаған көптеген адамдардың арасында болды, бірақ Трамп: "Заңды тұрғыдан алғанда, біз ештеңе жасай алмаймыз" деді.