Кіріспе

Ирландияның Типперри округіне жататын қала

Каррик-он-Суир – Ирландияның Типперри округіне жататын қала. Ол Суир өзенінің екі жағалауында орналасқан. Суирдің солтүстік жағалауындағы бөлігі "Каррик" азаматтық ауданында, Iffa және Offa East тарихи барониясында жатыр. Оңтүстік жағалаудағы бөлігі Уотерфорд округінің Upperthird барониясындағы Килмолерин азаматтық ауданында орналасқан.

Орналасқан жері

Кэрик-он-Суир Оңтүстік Типперридің оңтүстік-шығыс бұрышында, Клонмельден шығысқа қарай 21 шақырым (13 миль) және Уотерфордтан солтүстік-батысқа қарай 27 шақырым (17 миль) жерде орналасқан. Қаланың көп бөлігі өзеннің солтүстігінде Карриг Мор (Үлкен Тас) аумағында, ал қаланың қалған бөлігі Карриг Бег (Кіші Тас) аумағында, өзеннің қарсы жағалауында жатыр. Қала N24 тас жолы және теміржол арқылы Лимерик және Уотерфордпен байланысқан. Кэрик-он-Суир теміржол станциясы 1853 жылдың 15 сәуірінде ашылды. Күнде Уотерфордқа екі пойыз, ал Клонмель, Кахир және Типперри арқылы Лимерикке екі пойыз қатынайды. Жексенбі күндері пойыз қозғалысы жоқ. Бұл бағытта бірнеше автобус та жүреді. Клонмельге дейін жағалау бойында жақында қайта жаңартылған «Blueway» деп аталатын серуендеу жолы бар, ол келушілерге көркем жағалау жолымен жаяу немесе велосипедпен жүруге мүмкіндік береді. Бұл жол жақында жаңартылып, қайтадан абаттандырылды. Dáil Éireann сайлаулары үшін қала Типперри сайлау округінің құрамына кіреді.

Батлер отбасының ықпалы

Карик-он-Суир (алғашқыда Карриг Мак-Гриффин деп аталды) Уотерфордтан жоғарыда, аралдық елді мекенде құрылды. Қала 18 ғасырға дейін арал болып қала берді, содан кейін қаланың солтүстігінде және батысында құрғақ жерді жасау үшін шағын өзендер өз бағыттарын өзгертті. Елді мекенге қатысты ең ерте белгілі жазбалар 1247 жылға дейінді, осы жылы Камбро-Норман аристократиясының өкілі Мэтью Фитцгриффинге жылына 3 жәрмеңке өткізуге рұқсат берілді. 14 ғасырдың басында Каррик Мак-Гриффин өркендеген Гиберно-Норман әулеті – Батлерлердің отаны болды. Батлер әулетінің алғашқы маңызды басшысы Эдмонд Батлер (әлде Эдмунд ле Боттильер) 1315 жылы Каррик графы атанды. Алайда, оның ұлы Джеймс осы титулға ие болған жоқ. Оның орнына, әкесінің қайтысынан кейін 7 жыл өткен соң, ол өз еркімен Ормонд графы атанды. 1447 жылы Эдмунд МакРичард Батлер Карик-он-Суирдегі эстуари арқылы алғашқы көпірді салды. Батлер әулетінің басқа да көрнекті өкілдері – Томас Батлер, Ормондтың 10-шы графы (әлде Қара Том), ол Ормонд қамалына Тюдор стиліндегі үйдің қосымшасын салды, және Джеймс, 12-ші граф және Ормондтың 1-ші герцогі, ол 1670 жылы қаладағы жүн өнеркәсібін құрды. Эдмонд ле Боттильер Суирдің солтүстік жағалауында, қазіргі Мейн-стриттен шығысқа қарай орналасқан, Plantagenet Castle деп аталатын екі үлкен, жақсы күзетілген қамал салды. 15 ғасырда сол жерде төрт мұнаралы қамал салынды, олардың екеуі Қара Том Батлердің шамамен 1560 жылы салған Елизавета стиліндегі үйіне енгізілді. Архиепископ Дермот О’Херли, 24 ирландтық католик шейітінің ең танымал өкілдерінің бірі, 1583 жылы тұтқынға алынған үй бүгін де тұр, ол 1990 жылдары Ирландия мемлекеті тарапынан кеңінен қайта жаңартылды және қазірде қоғамға ашық. Қала 16 ғасырдың Cailín ó chois na Siúire mé әніне шабыттандырды, ол 1595 жылға дейін куәландырылды және Уильям Шекспирдің Генрих V пьесасында Caleno custure me деп аталады. 1649 жылы қала Кромвельдің Ирландияны басып алу кезінде ағылшын парламентшілері тарапынан басып алынды. Олар Уотерфордты қоршау кезінде қорғалмаған қақпаны тапқаннан кейін Карикті жасырын түрде басып алды. Майор Геогеган басқаруындағы Ольстерден келген ирланд әскерлері Карикті қайта басып алуға тырысты, бірақ 500-ден астам адам қаза болғандықтан, олар жеңіліске ұшырады. 1670 жылы Батлерлер қалада жүн өнеркәсібін құрды. 1799 жылға қарай қала жүн өнеркәсібі, балық аулау, себет тоқу және өзенмен байланысты басқа да кәсіптерден пайда тапты – сол кезде халық саны шамамен 11 000-ға жетті. Сол жылы көпірдің жанында өзенде баржа құлап, шамамен 91 адам қаза тапты. Алайда, келесі 120 жыл ішінде қала ағылшындардың жүн өнеркәсібіне салған жоғары салықтары мен алымдарынан зардап шекті, бұл жоғары жұмыссыздыққа, кедейлікке және эмиграцияға әкелді. Ұлы ашаршылық та қаланың халқының азаюына үлкен үлес қосты.

20 ғасыр

Тәуелсіздік пен Азамат соғысы кезінде Каррик бастапқыда Анти-Келісім ИРА-сымен басылып алынды, бірақ 1922 жылы қала Ұлттық Армияның бақылауына өтті. Осы кезде Каррикте индустрияландыру дамыды, мақта фабрикалары мен жергілікті май зауыты салынды. Алайда, қаланың экономикалық дамуы үшін ең маңыздысы 1930 жылдары тері өңдеу өнеркәсібінің пайда болуы болды, ол тұрғындарға тұрақты және сенімді жұмыспен қамтамасыз етті. Жергілікті қалалық кеңес те экономикалық қиын жағдайдағы азаматтардың нашар тұру жағдайларын жақсарту мақсатында әлеуметтік тұрғын үйлерді салуға кірісті. Осы дамуларға қарамастан, экономикалық мүмкіндіктер шектеулі болды және кедейлік кеңінен таралды. Қала 1940 және 1950 жылдардағы ұзақ рецессия кезінде, әсіресе Дублинге, Ұлыбританияға және одан да алыс елдерге кең ауқымды эмиграцияны бастан өткерді. 1985 жылы Pollack & Plunder тері зауытының жабылуы қала тұрғындары үшін ауыр соққы болды, себебі халықтың үлкен бөлігі (Карриктің халқы сол кезде шамамен 4000 адамды құрады) сол жерде жұмыс істеді немесе осындай жұмыспен айналысатын адамдарға тәуелді болды. Каррик 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында созылған рецессияға ұшырады, нәтижесінде эмиграцияға байланысты халық саны азайды – бұл сол кезеңде көптеген шағын ауылдық ирланд қалаларының тағдыры болды. 1990-шы жылдардың соңына қарай қала экономикасы жақсара бастады, жұмыссыздық деңгейі төмендеді, SRAM велосипедтік бөлшектер зауыты және көптеген шағын кәсіпорындар ашылды, ал халық саны екі ғасырдан кейін алғаш рет өсе бастады. Карриктің жергілікті инфрақұрылымы (әсіресе денсаулық сақтау және көлік) әлі де жетілмеген, себебі ол 3 округтің шекарасында орналасқан (соның салдарынан округтік және ұлттық деңгейде саяси ықпалы аз) және Клонмель мен Уотерфорд сияқты ірі қалалардың жанында орналасқан. 2006 жылдың мәліметтері бойынша, қалада ірі өндіріс орындары жоқ – SRAM зауыты 2006 жылы жабылды, бірақ Каррик экономикалық өркендеуді жалғастыруда. Халық саны артуда, қала кеңейіп, тұрғын үйлерді салу жобалары жүргізілуде. Карриктің болашағы, бастысы, Уотерфорд пен Клонмельде жұмыс істейтіндерге қызмет көрсететін қалашық ретінде дамуы мүмкін – ол осы рөлді ондаған жылдар бойы атқарып келеді.

Өзгешеліктер мен ыңғайлылықтар

Карик-он-Суирде екі театр бар, олар – «Брюэри Лейн» театры мен өнер орталығы және «Странд» театры. «Странд» театры 1974 жылы актер және драматург Мишеал Мак Лиаммор ашылу салтанатын өткізген кезде ашылды. 400 орындық театрды Кристи мен Майкл Батлер ағайындылар салған. Театр күрделі жөндеуден өтіп, 2008 жылы қайта ашылды. «Брюэри Лейн» театры мен өнер орталығы Ричард Фиханға тиесілі болған сыра зауытының бір бөлігінде орналасқан. Кейіннен сыра зауытын Джеймс Салливан сатып алды, ал 1917 жылы Смитвиктер отбасы сатып алды. Ғимаратты 1970-ші жылдары Карик-он-Суир драмалық тобы сатып алып, жаңартты. Театрда алғаш рет 1980 жылы Сеан О’Кейсидің «Арпа мен жұлдыздар» пьесасы қойылды.

Суир өзені

Каррик-он-Суир – Суир өзенінің толқындық шегі. Каррикте 50 жылда бір рет болатын су тасқынынан қорғау жүйесі бар, оның жағалау қабырғаларының биіктігі 1,2 метрден 1,5 метрге дейін жетеді. Қазіргі уақытта бұл қабырғалар жоғары толқындардың салдарынан болатын су тасқынынан қорғайды. Дегенмен, Глен/Милл өзені және Маркевич террасасы бойында су тасқыны оқиғалары әлі де орын алып жатыр.

Көрнекті орындар

1447 жылы қазір "Ескі көпір" деп аталатын тас көпір салынды. 1880 жылы жаңа, көбірек заманауи көпір аяқталды және 1975 жылы қайта жаңартылып, кеңейтілді. Көпір 1888 жылы Дундалк түрмесінде қамауда болғаннан кейін Джон Диллонның құрметіне аталды. Көпірдің атының берілуін еске алу үшін көпірде құйма темір тақта орнатылған. Tholsel – батыс қақпасында орналасқан, шамамен 1500 жылға дейін салынған төрт қабатты үй. Сегізбұрышты шамдандырғыш 1750 жыл шамасында орнатылса, үш жағында сағаттық тақталары бар сағат мұнарасы 1784 жылы қосылды. Tholsel – салықтар мен төлемдерді жинау сияқты жергілікті басқару үшін пайдаланылатын ғимарат. 1860 жылдары жармаңке алаңында қоғамдық саябақ құрылды. Жармаңке алаңы – ойын-сауық пен басқа да сыртқы іс-шаралар үшін пайдаланылатын ашық кеңістік. Каррик-он-Суир қалалық үйі 1844 жылы аяқталды. Алғашқыда механика институты ретінде салынған, ол 1866 жылы қалалық әкімшілікке айналдырылды.

Шіркеулер

Үш католик шіркеуі бар. Кэррик-Мордағы ең үлкен шіркеу – Санкт-Николай шіркеуі, ол 1879 жылы салынған, ал 1804 жылы салынған бұрынғы, сол аттас шіркеудің орнын басты. Каррик Бегте кішкентай Сент-Моллеранс приход шіркеуі (оның бір бөліктері 13 ғасырға дейін сақталып қалған) және үлкен францискан монастыры бар. Францискан орденінің Кэрриктегі тарихы 1336 жылға дейін барып жетеді, ол кезде Ормонд графының біріншісі монастырь үшін жер сыйлаған. Бірақ Генрих VIII-нің монастырларды таратуы монастырдың жабылуына әкелді. Кромвельдің Ирландияға басып кіруінен бұрын, монахтар 11 жылға оралды, бірақ қайтадан жабылып, қуғын-сүргіннен қашу үшін жасырынуға мәжбүр болды. Тек 1820 жылы, католиктердің құқықтары кеңейтілген кезде ғана монахтар толыққанды оралып, жаңа шапель салынды. Орденге жаңадан кірушілердің азаюына байланысты, монахтар 2006 жылы Каррик Бегтен кетуге мәжбүр болды. Ирландияның тәуелсіздік соғысына дейін Ирландия шіркеуінің қауымы өте көп болды. Ньюфаундлендтен Ирландияға оралғаннан кейін, 18 ғасырдың белгілі ақыны Доннадх Руад Мак Конмара қысқа мерзімге протестантизмге көшіп, Кэррик-о-Суардағы Ирландия шіркеуінің приходта Абжурацияға қасты болуға серт берді. Бірақ соңғы кезде, Бас көшедегі бұрынғы протестант шіркеуі 1980 жылдардың соңына дейін тасталып келді, бірақ шіркеу ғимараты мен аумағы жаңартылып, қазірде мұражай орталығы ретінде пайдаланылуда.

Спорт

GAA аймақта Карик Дэвинс (GAA-ның бірінші президенті Морис Дэвиннің атымен аталған), Карик Сванс және Сент-Моллеранның GAA клубтарымен ұсынылған. Бірінші екеуі Типперри GAA аймағында, ал соңғысы Уотерфорд GAA аймағында ойнайды. 1904 жылғы Барлық Ирландия ағалар арасындағы хоккей чемпионатының финалы Суирдегі Каррик қаласында өтті. Матч 1906 жылдың 24 маусымында Морис Дэвиннің жерінде Корк пен Килкенни командалары арасында өтті. Килкенни 1–9 есебімен 1–8 жеңіске жетті. Carrick United AFC – Уотерфорд және округтік лигасында ойнайтын жасөспірімдер футбол командасы. Клуб Том Дрохан паркінде ойнайды және Уотерфорд және округтік лигасында, Мунстер аға және кіші кубоктарында, сондай-ақ FAI кіші кубогында жетістіктерге қол жеткізді. Карик-он-Суир RFC әуесқой регби командасы Мунстердің жастар лигасының II дивизионында ойнайды. Клубтың алаңы қаланың шығысында, Тиброниде, Килкенни округінде орналасқан. Аймақта 18 тесікті гольф клубы, гольф алаңы және жүзу бассейні бар. Castleview Lawn Tennis Club төрт жасанды шөп алаңдарына ие, ал Карик-он-Суир гандбол және ракетбол клубы Davin Park жабық алаңдарында, Клонмел жолында орналасқан. Велоспортта Шон Келли мен Сэм Беннет екеуі де осы қаланың тұлғалары, екеуі де Тур де Франста ұпайлар бойынша жеңіске жеткен. Қалада Carrick Wheelers жол клубы бар. Сонымен қатар екі бокс клубы (Карик-он-Суир бокс клубы және Сент-Николас бокс клубы) және триатлон клубы да бар. 1986 жылғы Англия Грейхаунд Дербисінің чемпионы Тико осы қалада дүниеге келді.

Клубтар мен қоғамдар

The Carrick on Suir Musical Society (1943 жылы құрылған) – музыкалық және әуесқой опера қоғамы. Музыкалық қоғам 2003 жылы Мейн-стриттегі Strand театрын сатып алып, жаңартып, қоғамның пайдалануына берді. Brewery Lane Drama Society (1955 жылы құрылған) жылына бірнеше қойылымды 75 орындық театрында көрсетеді, бұл театр бұрын Smithwick компаниясына тиесілі болған мал қуыру фабрикасы болған. Irish Traction Group Carrick on Suir қаласында орналасқан, онда көне дизель локомотивтерін қалпына келтіру жұмыстары жүргізіледі. Carrick on Suir қаласында сондай-ақ көптеген ирландиялық республикалық және Sinn Féin шараларында өнер көрсететін Республикалық флейта тобы бар. Carrick жүзу клубы (Carrick Dippers) өздерінің базасы ретінде Sean Kelly спорт орталығын пайдаланады.