"Теспис: құдайлар қартая бастағанда"

Кіріспе

Гилберт пен Салливанның 1871 жылғы комедиялық операсы.

«Теспис, немесе Құдайлар қартайып кетті» – драматург В. С. Гилберт пен композитор Артур Салливанның алғашқы бірлескен жұмысы болған опералық экстраваганца. «Теспис» операсының ноталық партитурасы жарияланған емес, ал музыканың көп бөлігі жоғалып кеткен. Гилберт пен Салливан Викториялық Англиядағы ең танымал және сәтті серіктестікке айналып, «H. M. S. Pinafore», «The Pirates of Penzance» және «The Mikado» сияқты көптеген мәңгілік комедиялық операларды жазды. «Теспис» алғаш рет 1871 жылдың 26 желтоқсанында Лондондағы «Gaiety» театрында көрсетілді. Бұл қойылым, сол театрдың көптеген қойылымдары сияқты, Гилберт пен Салливанның кейінгі туындыларынан едәуір өзгеше, кең, бурлеск стилінде жазылған. Ол сол кездегі Рождестволық ойын-сауық үшін сәтті болды және 63 қойылымнан кейін 1872 жылдың 8 наурызында жабылды. Ол «Екі актілі, әдемі әрі қияли опера» деп жарнамалған. Сюжеті – грек трагедиясының әкесі саналатын Теспис басқаратын актерлер тобының Олимп тауындағы қартайып, назарынан тыс қалған құдайлармен уақытша орнын ауыстыруы туралы. Бірақ актерлер күлкілі жағдайда нашар басқарушылар болып шығады. Төмендегі оқиғаны көрген ашулы құдайлар актерлерді «ешкім бармайтын көрнекті трагедия актерлері» ретінде жерге қайтарады. Гилберт осы тақырыпқа жиырма бес жылдан кейін Салливанмен бірлескен соңғы операсында, «Ұлы герцог» операсында оралады, онда театр труппасы шағын елдің билеушісін уақытша алмастырып, «Афинаның классикалық естеліктерін ең жақсы күйінде қайта жаңғыртуға» шешім қабылдайды. «Теспис» сияқты маусымдық туындылардың ұзақ сақталуы күтілмеген, ал алғашқы қойылымнан кейін өткен қайырымдылық көрсетілімінен басқа, «Теспис» оның авторларының өмірінде қайта қойылған емес. 1950 жылдары бұл туындыға қызығушылық қайта оянды және содан бері көптеген қойылымдар орындалды, олар Салливанның басқа туындыларынан алынған музыкамен немесе жаңадан жазылған музыкамен қойылды.

Жаратылыс

Импресарио және жазушы Джон Холлингсхед 1868 жылдан бері Лондонның Гайетти театрының жалға алушысы болды, онда көптеген табысты музыкалық бурлесктер мен оперетталар қойылды. Шын мәнінде, Холлингсхед "бурлесктің қасиетті шамдарын жағып, оны сөндірмейтінімен" мақтан тұтқан. Гилберт пен Салливан екеуі де Гайти театрын және оның актерлерін жақсы білген. Гилберттің "Роберт Ібіліс" (операның бурлескісі) 21 желтоқсан 1868 жылы, театр ашылған күні бағдарламаға қойылды, онда Нелли Фаррен бас рөлді сомдады және 100-ден астам кеш бойы сәтті ойналды. Констанс Лозеби мен Энни Тремейн (екеуі де "Теспис" пьесасында рөлдерде ойнаған) Роберт қойылымында да болды, ал Артур Салливан Холлингсхедтің қонағы ретінде ашылу кешінде көрермендер қатарында отырды. Бұл үлкен жетістікке ие болды, "зор құттықтаулармен қарсы алынды". Гилберт 1869 жылы театр үшін "Ескі есеп" атты пьеса жазды, бірақ Холлингсхед кейін бұл пьесаның "табиғатқа тым шыншыл" болғанын айтты. 1871 жылдың қыркүйек айының соңында немесе қазан айының басында Гайти театрының бағдарламасында "Рождестволық опералық экстраваганзаның авторы У. С. Гилберт, ал музыкасын Артур Салливан жазады" деп хабарланды. Бұл жерде танымал комедия актері Дж. Л. Тульге, сондай-ақ театрдың барлық бурлесктеріндегі "басты жігіт" Фарренге маңызды рөлдер берілді. Гилберт пен Салливанның "Теспис" пьесасы бойынша қалай және қашан бірлесіп жұмыс істегені белгісіз. Гилберт осы тапсырмаға ең лайықты кандидат еді. Ол сол жылы жеті опера мен пьесаның премьерасын қойды және ондаған басқа бурлесктер, фарстар мен экстраваганзалар жазды, сондықтан ол Лондон театршыларына комикалық драматург ретінде жақсы танымал болды. Алайда, Салливан бұл кезде көбінесе өзінің күрделі музыкасымен танымал болды. Оның сол жылы аяқтаған музыкалық шығармаларына хорлық кантатасы "Жағада және теңізде", Шекспирдің "Венеция саудагері" пьесасына қосымша музыка жинағы және көптеген әндер, соның ішінде "Алға, христиан әскерлері" кірді. Ол екі комедиялық опера жазған болатын: "Кокс пен қорап" (1866) және "Контрабандист" (1867), бірақ соңғысы төрт жыл бұрын жазылған және сәтті болмаған. 1871 жылдың қыркүйегінде Салливан Корольдік Ұлттық операда дирижерлік етуге келісті, бірақ опера күтпеген жерден жабылып, оны міндеттемелерсіз қалдырды. Холлингсхедтің ағасы Фред Салливанға ұсыныс жасауы, оны "Теспис" музыкасын жазуға ынталандырған болуы мүмкін. Бұл қойылым "көп қызығушылық пен күмәндік тудырды". Анығында, бұл Гилберт пен Салливанның премьераларының арасында "ең көп көрермен жиналған" премьерасы болды, себебі Гайти театры олардың бірлескен шығармаларының премьерасы өткен бес Лондон театрының ең үлкені еді.

Impresario and author John Hollingshead, the lessee of London's Gaiety Theatre since 1868, had produced a number of successful musical burlesques and operettas there. Indeed, Hollingshead "boasted that he kept alight 'the sacred lamp of burlesque.'" Gilbert and Sullivan were each well acquainted with the Gaiety and its house artistes. Gilbert's Robert the Devil (a burlesque of the opera Robert le Diable) had been on the programme on the theatre's opening night on 21 December 1868, with Nellie Farren in the title role, and played successfully for over 100 nights. Constance Loseby and Annie Tremaine (both of whom had roles in Thespis) were also in the cast of Robert, and Arthur Sullivan was in the audience on that opening night as one of Hollingshead's guests. It was a great success, "received with a storm of approbation". Less successfully, Gilbert had also written a play for the theatre in 1869 called An Old Score. Hollingshead would later say that the piece was "too true to nature". By late September or early October 1871, Gaiety programmes announced that "The Christmas Operatic Extravaganza will be written by W. S. Gilbert, with original music by Arthur Sullivan." There would be prominent roles for the popular comedian J. L. Toole, as well as Farren, the theatre's star "principal boy" in all of its burlesques. How and when the pair came to collaborate on Thespis is uncertain. Gilbert was a logical choice for the assignment. With seven operas and plays premièring that year and over a dozen other burlesques, farces and extravaganzas under his belt, he was well known to London theatregoers as a comic dramatist. Sullivan, however, was at this point mainly known for his serious music. His completed music that year included the choral cantata On Shore and Sea, a suite of incidental music for Shakespeare's The Merchant of Venice, and numerous hymns, including "Onward, Christian Soldiers". He did have two comic operas to his credit, Cox and Box (1866) and The Contrabandista (1867), but the latter was four years in the past and had been unsuccessful. In September 1871, Sullivan had been engaged to conduct at The Royal National Opera, but it failed abruptly, leaving him unexpectedly without commitments. Hollingshead's offer of a role to his brother, Fred Sullivan, may have encouraged him to write the music for Thespis. The production "aroused a great deal of interest and speculation". Ironically, it had "probably the largest audience" of any Gilbert and Sullivan première, as the Gaiety was the largest of the five London theatres at which their joint works premièred.

Салдары

Thespis қойылымынан кейін Гилберт пен Салливан әрқайсысы өз жолымен кетіп, үш жылдан соң Ричард Д'Ойли Картеді менеджер ретінде алып, 1875 жылы «Сот отырысы» спектаклін қойды. Бұл қойылым күтпеген сәттілікке ие болған соң, 1875 жылғы Рождество маусымында «Тесписті» қайта қою туралы әңгімелер пайда болды. Гилберт Салливанға хат жазып: «Олар оны қоюға өте ынталы көрінеді және менден нақты талаптарды атауды сұрады. Әрине, мен сіздің атыңыздан жауап бере алмаймын, бірақ олар маған біздің шарттарымыздың қандай болуы мүмкін екенін айтуымды қатты талап етті, сондықтан мен түн сайын екі гинеядан, кемінде 100 түнге кепілдік беруді ұсындым. Сіздің пікіріңізше, бұл қанағаттанарлық па? Егер солай болса, сіз оны уақытында дайындауға бола ма? Мен диалогтың маңызды бөлігін қайта жазамын. 1875 жылдың күзінде «Тесписті» қайта қою туралы бірнеше хаттарда айтылды, содан кейін 23 қарашада Гилберт: «Мен «Теспис» туралы ештеңе естімедім. «Ақша» деген сөздің сиқырлы күшімен осы капиталистердің осылай тез құрғап кетуі таң қалдырады» деп жазды. 1895 жылы Ричард Д'Ойли Карте Савой театрындағы сәттілікті қайта табуға тырысып, тағы да «Тесписті» қайта қоюды ұсынды, бірақ бұл идея іске аспады. 1897 жылдан бері «Теспис» музыкасының қайда екені туралы ешқандай мәлімет жоқ, және ғалымдар оны көптеген сақталған жинақтардың арасында іздеді. Екі ән мен балет музыкасынан басқа, ол жоғалған деп есептеледі. Егер бұл рас болса, онда «осы себепті ғана қайта қою мүмкін болмас еді». Дегенмен, Салливанның солай істегенін көрсететін дәлел табылмады. Тағы бір мүмкін түсіндірме – Гилберт пен Салливан «тескейлер мен қысқа юбка киген қыздары» бар «Тесписке» немқұрайлы қарады. 1879 жылы Салливан, Гилберт және Карте «Х.М.С. Пинафор» спектаклін қойған комедиялық опера компаниясының бұрынғы директорларымен заңдық дауға түсті. Салливан Холлингсхедке хат жазып: «Сіз бір кезде мен үшін маңызды болатын прецедент орнаттыңыз. Мен сізден «Виндзордың қуанышты әйелдері» спектаклінің әншілер ноталарын сұрадым, ал сіз: «Біздің қойылымымыз аяқталғандықтан, олар сіздікі» дедіңіз. Енді маған оларды және «Теспис» спектаклінің әншілер ноталарын да бірден жіберіңіз. Мен «Пинафор» спектаклінің ноталарын ұстап тұрмын, директорлар оларды ертең «Комик» театрынан алып кетпеуі үшін, және мен өз талаптарымды сіз орнатқан прецедентке негіздеймін».

After the production of Thespis, Gilbert and Sullivan went their separate ways, reuniting three years later, with Richard D'Oyly Carte as their manager, to produce Trial by Jury in 1875. When that work was a surprise success, there were discussions of quickly reviving Thespis for the 1875 Christmas season. Gilbert wrote to Sullivan:
They seem very anxious to have it and wanted me to name definite terms. Of course I couldn't answer for you, but they pressed me so much to give them an idea of what our terms would be likely to be that I suggested that possibly we might be disposed to accept two guineas a night each with a guarantee of 100 nights minimum. Does this meet your views, & if so, could you get it done in time. I am going to re write a considerable portion of the dialogue. The proposed revival was mentioned in several more letters throughout the autumn of 1875, until on 23 November Gilbert wrote, "I have heard no more about Thespis. It is astonishing how quickly these capitalists dry up under the magic influence of the words 'cash down'." In 1895, with Richard D'Oyly Carte struggling to rediscover success at the Savoy, he once again proposed a revival of Thespis, but the idea was not pursued. No mention of the whereabouts of the music of Thespis exists since 1897, and scholars have searched for it among many of the extant collections. Except for two songs and some ballet music, it is presumed lost. If this were true, then "for this reason alone a revival would have become impossible". However, evidence that Sullivan did so has eluded discovery. Another possible explanation is that Gilbert and Sullivan came to regard Thespis, with its "brazen girls in tights and short skirts",

In 1879, Sullivan, Gilbert and Carte were in the midst of a legal battle with the former directors of the Comedy Opera Company, which had produced H. M. S. Pinafore. Sullivan wrote to Hollingshead, saying: "You once settled a precedent for me which may just at present be of great importance to me. I asked you for the band parts of the Merry Wives of Windsor and [you] said, 'They are yours, as our run is over ' Now will you please let me have them, and the parts of Thespis also at once. I am detaining the parts of Pinafore, so that the directors shall not take them away from the Comique tomorrow, and I base my claim on the precedent you set."

Қазіргі заманғы қойылымдар

1872 жылы Гайетте соңғы рет қойылғаннан кейін, «Теспис» 1953 жылға дейін қайта қойылмаған сияқты, бірақ 1940 жылдарға қарай жасалған қайта құру әрекеті табылды. Балет музыкасын тапқан Тиллетт пен Спенсер 1953 және 2002 жылдар аралығында «Теспис» пьесасының жиырма түрлі қайта құруын анықтады. Олардың шамамен жартысы Салливанның басқа туындыларынан алынған музыканы пайдаланады; ал қалғандары барлық әндерге (сақталған әндерден басқа) жаңа музыка қолданады, немесе кейбір жағдайларда оларды да қайта жасайды. Соңғы жылдары ешбір нұсқа басымдыққа ие болған жоқ. Театр тарихшысы Теренс Рис сақталған либреттодағы көптеген қателерді түзетуге тырысатын либретто нұсқасын жасады. Рис сондай-ақ либретто негізінде орындауға дайын нұсқа дайындады, онда Гилберттің Салливанмен байланысты емес операларынан алынған бірнеше қосымша әндер болды, олардың мақсаты – жоғалған әндерді алмастыру. Гарт Мортон Салливанның көпшілікке онша таныс емес операларының музыкасына негізделген партитура ұсынды, және бұл нұсқа жазылды. Брюс Монтгомеридің түпнұсқа партитурасы бар нұсқасы (екі Салливан әнінен басқа) бірнеше рет орындалды, соның ішінде 2000 жылы Халықаралық Гилберт және Салливан фестивалінде. 1982 жылы Кингсли Дейдің түпнұсқа партитурасы Чикаго аймағындағы бірнеше қойылымдарда қолданылды. 1996 жылы Куад Винтердің жаңа музыкасы бар тағы бір нұсқасы Огайо Light Opera-да қойылды. 2008 жылы Тимоти Хентидің аранжировкасымен Салливанның пастиш партитурасы (Оффенбахтың әндерімен толықтырылған) алғаш рет Энтони Бейкердің Гилберт либреттосымен бірге Англияның Миддлсекс графтығындағы Теддингтон қаласындағы Нормансфилд театрында пайдаланылды. Бұл 1872 жылдан бергі алғашқы кәсіби британдық қойылым болды. Бұл кейін бірнеше рет орындалды, соның ішінде 2014 жылғы Халықаралық Гилберт және Салливан фестивалінде. Сондай-ақ 2008 жылы Томас З. Шепардтың түпнұсқа партитурасы алғаш рет Нью-Йорктегі Блю Хилл труппасы концертте орындалды және 2014 жылы толыққанды сахналық әуесқойлық қойылымға ие болды.

Әдеттегіден гөрі әзіл-сықақ

"Теспис" – Гаити тамашашыларының әдеттегі бурлеск түрлерінен озыс болды. Франсуа Сельье кейіннен еске алды: Мен бұл қойылымды көріп, Гилберт либреттосының жаңалығына, әсіресе, мәтінге таң қалдым, ол осы уақытқа дейін себепсіз рифмалардың бос, мәнсіз әуенінен кейін оқуға ләззат сыйлаған еді. Бұл қойылым музыкалық қойылымдарды тамашалағандардың бәрі үшін жаңа "сенсация" болды. Артур Салливанның музыкасына келетін болсақ, әрбір номерінің қайта-қайта әсер қалдырғанын айтудың қажеті бар ма? Бірнеше сыншылар бұл қойылым өзінің көрермендері үшін тым күрделі болуы мүмкін деп болжады, немесе кем дегенде, Бокс күніндегі алғашқы қойылымды қарсы алған көрермендер үшін. "Таймс" газеті былай деп жазды: "Диалогтың барлығы қабілеті және өткірлігі жағынан бізді әдеттегі бурлеск пен экстравагансамен таныстырған нәрседен жоғары; шын мәнінде, мұндай түні мұндай қойылымды көрсету батыл тәжірибе болды. Дегенмен, ол өте жақсы қабылдады, және Бокс күнінен басқа кез келген жағдайда, қойылымның көптеген артықшылықтары оны маусымның жаңалықтары арасында көпшіліктің бағалауында жоғары орынға ие ететін еді". Бірінші түннің басқа шолулары да ұқсас тақырыпты көтерді: Sporting Life былай деді: "Олар мырза Гилберттің өлеңінен гөрі аз жарқыраған нәрсені іздеген болуы мүмкін және сол керемет автордың әзіл-қалжыңынан гөрі кеңірек және дөрекірек нәрсені іздеген болуы мүмкін. Мүмкін, "Теспис" олардың басынан сәл ғана асып кеткен шығар, мен тек айтайын, сәл ғана". Оркестр де осындай пікірде болды: "Шын мәнінде, музыка да, идея да көрермендердің санасынан тыс болды". "Теспис" пьесасында құдайлар актерлермен орын алмасып, Жерге түседі; ал "Орфея" пьесасында құдайлар жалықтырған кемелдіктен қашып, тозаққа жайлы демалысқа барады. Оффенбахтың сюжеті – өйткені Кремье мен Халеви либретто жазса да, идея Оффенбахқа тиесілі – ұлы музыкант Орфейді орталыққа қояды; алайда, Гилберттің сюжеті драманың әкесі Тесписке бағытталған. Бұл кездейсоқ болуы мүмкін, бірақ оны Оффенбахқа жауап ретінде де қарастыруға болады, өйткені оның сюжеті музыканы опереттасының орталығына қойса, Гилберт драматургияны жоғары қояды. Либреттоны бірнеше биографтар мен тарихшылар мақтаған. Бірі "Диалогта Гилберттің шынайы белгілері бар" деді. Екіншісі оны "көңілді, жарқын либретто" деп тапты. Сидни Дарк пен Роуленд Грей "Теспис кітабы – бүкіл әлем қазір сүйетін нағыз Гилберт. "Теспис" Гилберттің өнері жылдар өткен сайын әсер етпегенін тағы да бір рет көрсетеді. Оның көптеген әндері кейінгі операларда пайда болуы мүмкін еді". Олар Меркурийдің "Мен аспандық жұмысшымын" әнін, "Гондольерлердегі" Джузеппенің "Таң атқанда ерте тұруымды" әнін болжайды және "Гилбертиандық топси-турвидомның нағыз белгісін" теміржол компаниясының бұрынғы басшысы туралы "Мен бір кезде функциясын орындаған жігітті білетінмін" әнінен табады. Айзек Голдберг "Теспис көбінесе артқа қарағаннан гөрі алға қарайды: ол кейінірек серияның сипаттамалық әдістерін және кейде кейіпкерлерін болжайды. Оның диалогы күлкілі, және егер бірдеңе болса, 1871 жылғы "Гайети" тамашашыларының басынан сәл жоғары". Голдберг 1929 жылы либреттоның "Гилберт өзінің бурлесктерінде де, балладаларында да грек мифологиясының құдайларымен ойнаған жоқ сияқты" деп жазды. Алайда, Гилберт 1864 жылы Fun журналы үшін грек мифтерін пародиалайтын, негізінен "Илиаданың" батырларын пародиалайтын күлкілі эскиздер сериясын жазды, ал "Теспис" алдындағы "Пигмалион мен Галатея" грек мифологиясын әлдеқайда маңызды түрде қарастырды. Джейн В. Стедман "Теспис" "француздық оперы буффеге ұқсайды" дейді, бірақ ол "негізінен сырттан келгендер белгілі бір қоғамға еніп, оған әсер ететін, көбінесе нашарлайтын Гилбертиандық басып алу жоспары". Ол "Теспис" пьесасындағы театр труппасын Гилберттің 1873 жылғы "Бақытты ел" пьесасындағы әйелдер елінің саясаткерлерімен және "Утопиядағы Утопиядағы" (1893) ағылшындармен салыстырады.

Thespis was an advance on the types of burlesques to which Gaiety audiences were accustomed. François Cellier recalled much later:
I retain a dim recollection of witnessing the piece and being impressed with the freshness of Gilbert's libretto, especially as regards the lyrics, which were, indeed, a treat to read after the vapid, futile jingle of rhymes without reason which had hitherto passed muster on those degenerate days. To all play goers it was a new "sensation" in musical plays. As for Arthur Sullivan's music, need I say how every number charmed and charmed again? Several critics suggested that the piece may have been too sophisticated for its audience—or at least, the audience that greeted its first performance on Boxing Night. The Times wrote: "The dialogue throughout is superior in ability and point to that with which ordinary burlesque and extravaganza have familiarized us; so much so, in fact, that it was a daring experiment to produce such a piece on such a night. It met, however, with an excellent reception, and on any other occasion than Boxing Night the numerous merits of the piece cannot fail to secure for it in the public estimation a high place among the novelties of the season." Other reviews of the first night took up a similar theme: Sporting Life suggested that "It may be that they looked for something less polished than Mr. Gilbert's verse, and went for something broader and coarser than that delightful author's humour. It may be, too, that Thespis was a little—I only say, just a little—'over their heads'." The Orchestra carried a similar sentiment: "In fact, both music and idea were somewhat over the heads of the audience." In Thespis, the gods swap places with actors and descend to Earth; in Orphée, the gods head to hell for a pleasant holiday away from boring perfection. Offenbach's plot – for although Crémieux and Halévy wrote the libretto, the idea was Offenbach's – places Orpheus, the great musician, in the centre; however, Gilbert's plot focuses on Thespis, the Father of the Drama. While this may be a coincidence, it could also be seen as a response to Offenbach, as his plot places music at the centre of his operetta, but Gilbert's elevates the dramatist. The libretto has been praised by several biographers and historians. One said that "The dialogue contains many an authentic Gilbertian touch." Another found it "a gay, sparkling libretto". Sidney Dark and Rowland Gray wrote that "the book of Thespis is genuine Gilbert, the Gilbert whom nowadays all the world loves Thespis once more emphasizes the fact that Gilbert's artistry was hardly affected with the passing of the years. Many of its songs might well have appeared in the later operas." They point out Mercury's "I'm the celestial drudge", which anticipates Giuseppe's "Rising early in the morning" in The Gondoliers, and find the "real brand of Gilbertian topsy turvydom" in the song about the former head of a railway company, "I once knew a chap who discharged a function". Isaac Goldberg thought that "Thespis looks forward far more often than it glances backward: It forecasts the characteristic methods, and now and then a character, of the later series. Its dialogue is comical, and, if anything, somewhat above the heads of the Gaiety audiences of 1871." Goldberg wrote in 1929 that the libretto "seems to have no specific ancestry neither in his burlesques nor in his ballads had Gilbert played with the gods and goddesses of Greek mythology." However, Gilbert did write a series of humorous sketches parodying the Greek myths, mainly the heroes of the Iliad, for the illustrated magazine Fun in 1864, and Pygmalion and Galatea, which he produced just before Thespis, was a more serious treatment of Greek mythology. Jane W. Stedman points out that Thespis "looks backward to French opéra bouffe", but it is "fundamentally a Gilbertian invasion plot in which outsiders penetrate and affect a given society, often for the worse." She compares the theatrical company in Thespis to the politicians that remodel fairyland in Gilbert's 1873 play The Happy Land and the Englishmen who reform the island nation of Utopia in Utopia, Limited (1893).

Музыка

Салливанның музыкасы көбінесе мақтауға ие болды, бірақ сыншылар, өмір бойы солай істейтіндерідей, театрлық музыка оның қабілетіне сай емес деп айтысты. Standard газетінде А. Э. Т. Уотсон былай деп жазды:
Джон Холлингсхед мырза У. С. Гилберт мырзаны өзіне ерекше опера-экстраваганза жазуға шақырды және оның музыкалық безендіруін Артур Салливан мырзаға тапсырды. Осы екі есімнің бірігуінен бірнеше апта бұрын ең жағымды нәтиже күтілген еді, және кешегі кештің сәттілігі оны толық ақтады. Гилберт мырза "Thespis" операсының экстраваганзалық сипатын шеберлікпен меңгеріп, композиторға қалағанын берді, бұл музыканттың ең биік дарынының толыққанды көрінуіне кедергі келтіреді және оның талантына шек қояды. Клемент Скотт The Daily Telegraph газетінде операның "амбициялық музыкамен бұзылмағанын" айтты. Бірақ ол былай қосты: "Тұрақты түрде әуенді, әрдайым әдемі, жиі ұсыныс беретін, әндер мен билер автордың идеясына сай келеді. Кейбір нөмірлер, әрине, жадынан кетпейді және музыканың жалпы әсері оның ұзақ қызығушылық тудыратынын көрсетеді." Скотт әнді "күлкілі баллада" деп атады, бірақ "Бабтың белгілі композицияларының рухында, және оған көтеріңкі әуен мен шайқалыс хор қосылғандықтан, қосымша орындалу сөзсіз болды. Ән ұзақ болғанымен, көрермендер оны қайта тыңдауға қуанған болар еді." The Sunday Times газеті де: "Барлық актерлер хорға қосылады, оның музыкасы жылдам келе жатқан пойыздың шуын және күркіреуін керемет бейнелейді" деп жазды. The Era журналы оны "үйді құлатуға шақыратын, сыңғырлап, айқайлап, шулап тұрған хор" деп сипаттады. Тағы бір жазушы: "У. С. Гилберт және Артур Салливан мырзалар француздық комедиялық операны еліктеуге тырысты, және олардың бұл әрекеттері белгілі бір табысқа жетті, біз соңғы алты жылдан бері осы туралы көп естідік. Француз сыншылары бізге қатысты ашкере шабуыл жасап, бізді ұры деп айыптайтын осы күндері, біздің көршілеріміздей талантты авторлар мен музыканттардың бар екенін көру жағымды." The Morning Advertiser газетінде: "Бұл жерде қазіргі уақытта өте танымал және құдайлар мен құдайларға арнап әсем музыка жазған шетелдік композитордың шығармаларын көшіруге тырысу байқалады" деп жазылған. Басқалары Салливанды ашық көшірушілікпен айыптады. The Athenaeum газеті музыка "А. С. Салливан мырзаның аранжировкасы мен композициясынан тұрады (бірінші етістік заң жобасында болмауы керек еді)" деп жазды. 1873 жылы аранжировщик Джозеф Руммелл (Салливанның "Венеция саудагері" операсының фортепианоға арналған партитурасын аранжировкалаған) Салливанға хат жазып, ән туралы сұрады, оны жариялау мақсатында. Композитор: "Thespis жарияланбаған, бірақ қаласаңыз, сізге аталған дуэттің толық партитурасын жіберемін", - деп жауап берді, бірақ ештеңе болмады. Бірақ Салливан оны жойғаны белгісіз, және балет, кем дегенде, 1897 жылы қайта пайдалануға қол жетімді болды. Операдан жарияланған жалғыз нөмір осы болды. Бұл премьера кешінде қосымша орындалған төрт нөмірдің бірі еді. The Daily Telegraph газеті: "Көрермендер үшін музыкалық жұмбақ "Күзен Робин" деп аталатын баллада болады - қайғылы және нәзік сөздер, арманды және Gounod-қа ұқсас әуен. Мдл. Клэри оны соншалықты әдемі орындады, қосымша орындалу сөзсіз болды" деп жазды. Салливанның алғашқы өмірбаянын жазған автор "Thespis қарапайым Гилбертиан балладасына жасалған тамаша музыкалық безендіруімен есте қалады" деп болжады. Голдберг оны "Гилберттің сөздері сияқты нәзік, қарапайым және өте жақсы, оған, әдеттегідей, Салливанның безендіруі ерекше ритмдік пішіндік береді" дейді. Фитц Джеральд оны "Гилберттің ең оңай нұсқасының алға басушысы" деп санайды, ал Дарк пен Грей оны "Гилберттің ең жақсы жазғандарымен салыстыруға лайық әдеттегі нәзік Гилберттік махаббат әні" деп атайды. Кейбіреулер "Құқықшылар" операсында "Thespis" операсынан музыка қолданылған болуы мүмкін деп болжайды. Голдберг: "Салливан өзінің Thespis музыкасын басқа оперетталарда кеңінен қолданды деп санауға болады: мүмкін, "Құқықшылар" операсының жазылу жағдайларына байланысты, ол сәтті жұптың бақытсыз тұңғышынан бірнеше мойындалмаған қарыздарды қамтиды" дейді. Тиллетт пен Спенсер "Құқықшылар" операсының бірінші әрекетінің көп бөлігі "Thespis" операсынан алынған деп болжайды. Алайда, бұл ұсыныстарды растайтын тек қана жанама дәлелдер бар. "Тасты таудан асып өту" әнінен басқа, авторлардың ешқайсысы да кейінгі опералары үшін "Thespis" операсынан қарыз алғанын мойындаған жоқ.

Sullivan's score generally came in for praise, though critics carped—as they would throughout his life—that theatrical scores were beneath his ability. In the Standard, A. E. T. Watson wrote:
Mr. John Hollingshead has judiciously called on Mr. W. S. Gilbert to furnish him with an original opera extravaganza, and entrusted its musical setting to Mr. Arthur Sullivan. From the association of these two names the most pleasing result has for some weeks past been anticipated, which the success of last evening fully justified Mr. Gilbert in 'Thespis' has happily provided the composer with everything he could desire, mastering the character of opera extravaganza, which precludes the exercise of the highest flights of genius of which a musician is capable and sets a limit to the exercise of his talents. Clement Scott in The Daily Telegraph found the opera "not marred by ambitious music". But he added, "Tuneful throughout, always pretty, frequently suggestive, the songs and dances are quite in character with the author's design Some of the numbers will certainly live, and the impression caused by the music as a whole is that it will have far more than a passing interest." Scott called the song a "ludicrous ballad", but "quite in the spirit of the well known compositions of 'Bab,' and, as it has been fitted with a lively tune and a rattling chorus, a hearty encore was inevitable. Though the ditty was long, the audience would have been well content to hear it all over again." Similarly The Sunday Times noted, "The entire company join in the chorus, the music of which admirably expresses the whirl and thunder of a railway train at express speed." The Era called it "a screaming, whistling and shouting chorus [that] fairly brings down the house". Another wrote:
Mr. W. S. Gilbert and Mr. Arthur Sullivan have attempted, with not a little success, to imitate French comic opera, concerning which we have heard so much for the last half dozen years In these days—when the French critics are savagely turning round on us, and calling us pickpockets—it is not disagreeable to find that we have authors and musicians quite as talented as our neighbours Mr. Sullivan has certainly persuaded us of one thing—that a musician can write to any metre. The Morning Advertiser thought that "There is an evident attempt to copy the creations of a foreign composer who is so popular at the present time, and who has written some charming music for the gods and goddesses en bouffes." Others accused Sullivan of blatant copying. The Athenaeum wrote that the music "was arranged and composed by Mr A. S. Sullivan (the first verb was not in the bills as it ought to have been)". In 1873, the arranger Joseph Rummell (who had arranged Sullivan's Merchant of Venice score for the piano) wrote to Sullivan, asking about the song, with a view to publication. The composer replied, "Thespis is not published but if you like I will send you the Full Score of the Duet in question", but nothing came of it. But Sullivan is not known to have destroyed it, and the ballet, at least, was still available to be reused in 1897. was the only number from the opera to achieve contemporaneous publication. It was one of four numbers to be encored on the first night. The Daily Telegraph wrote: "With the public no doubt the musical gem will be a ballad called 'Cousin Robin'—pathetic and tender words, with a dreamy and somewhat Gounodish air. So sweetly was this sung by Mdlle. Clary that another encore was inevitable." Sullivan's first biographer suggested that "Thespis will be best remembered by the exquisite musical setting to the simple little Gilbertian ballad". Goldberg says that it is "dainty, simple and quite in the vein of Gilbert's words, to which, as in almost every later instance, Sullivan's setting provides an original rhythmic piquancy." Fitz Gerald considers it "quite a forerunner of Gilbert at his easiest", while Dark and Gray call it "a typically dainty Gilbertian love song worthy to be compared to the best that he ever wrote." Some suggest that other music from Thespis could have been used in Pirates. Goldberg suggests that "It is reasonable to believe that Sullivan made generous use of his Thespis music in other operettas: perhaps owing to the circumstances under which The Pirates of Penzance was written, it contains more than one unacknowledged borrowing from the unlucky firstling of the lucky pair." Tillett and Spencer propose that most of Act I of Pirates was taken from Thespis. However, there is only circumstantial evidence for these suggestions. Except for "Climbing over rocky mountain", neither author admitted to borrowing from Thespis for later operas.

Балет

Бес бөлімді балет екінші актінің бір жерінде орындалды, оны В. Х. Пэйн қойды. Либреттодағы "Хор және балет" деген тақырып финалдың соңғы бөлімімен байланыстырады, бірақ оның сюжетте қалай рөл атқарғанын көрсетпейді. Көптеген баспасөз хабарлары оны шамамен осы тұсқа орналастырды, бірақ кейбіреулері оны актінің басындағы біршама ертерек жерге орналастырды. Кейбір қойылымдарда балет бірінші актіде орындалған, бірақ ол әрі қарай премьера кешінде екінші актіде орындалды және сонда тоқтаған сияқты. 1990 жылы Родерик Спенсер мен Селвин Тиллетт Thespis операсының екінші актісінен бұл балетті тапты. Бес бөлімнің екеуі, "Тасты таудан өту" партитурасын көшірген қолмен жазылған, Салливанның 1864 жылғы "L'Île Enchantée" балетінің сақталған қойылым материалдарымен бірге табылды. Тағы бір бөлімі оның 1897 жылғы "Виктория және Мерри Англия" балетіне арналған материалдарда кездесті. Қалған үш бөлімнің беттерінің нөмірленуі жоғалған бөлімдердің шамамен ұзындығын көрсетті, ал сол жақтағы замандас гравюрасы және басқа да жағдайлық дәлелдер қалған екі бөлімді анықтауға мүмкіндік берді: либреттода ешқайда қолданылмаған айдаһар костюмі, болжам бойынша балеттен, ал оркестрде көрінетін арфа Гаити оркестрі үшін ерекше аспап болды. Бұл ерекшеліктерге сәйкес келетін ұзындықтағы бөлімдер Салливанның басқа балеттерінде табылды, ал қайта құрылған балет екі рет CD-ге жазылды. Салливан балет музыкасын қайта пайдалануға бейім болды. Тиллетт пен Спенсер анықтаған бес бөлімнің тек біреуі (Вальс, №3) басқа еңбекте қолданылғаны белгісіз. Үш бөлімі бұрын "L'Île Enchantée" балетінде қолданылған. Олардың екеуі және тағы біреуі кейін "Виктория және Мерри Англия" балетінде қайта қолданылды. Оның бірі оның "Макбетке" жазған қосымша музыкасында да қолданылған. 1889 жылы Салливаннан Брюссельде француз тіліндегі "Микадо" қойылымы үшін балет беруді сұрады, ол осыны істеді. Тиллетт Теспис балетінің Салливан берген музыка екеніне сенімді, себебі бұл операда қолдану үшін жазған жалғыз балеті және "Гондолиерлерді" шығарғаннан кейін үш апта өткен соң ол жаңа нәрсе жазған болуы екіталай.

A five movement ballet occurred somewhere in Act II, staged by W. H. Payne. A heading in the libretto, "Chorus and Ballet", attaches it to the last section of the finale but does not indicate how it figured in the plot. Most press accounts placed it at about this point, although some placed it slightly earlier in the act. At some performances, the ballet was performed in Act I, but it was certainly in Act II on opening night, and it seems finally to have settled there. In 1990, Roderick Spencer and Selwyn Tillett discovered the ballet from Act II of Thespis. Two of the five movements, in the same hand that had copied the score of "Climbing over rocky mountain", were found together with the surviving performance materials for Sullivan's 1864 ballet, L'Île Enchantée. Another section was found in the material for his 1897 ballet, Victoria and Merrie England. The page numbering of the surviving three sections gave approximate lengths for the missing pieces, and a contemporary engraving, seen at left, along with other circumstantial evidence, allowed plausible identifications of the two remaining movements: a dragon costume, used nowhere in the libretto, is presumably from the ballet, and the harp visible in the orchestra pit was an unusual instrument for the Gaiety's orchestra. Movements of appropriate length that made sense of these oddities were found in Sullivan's other ballets, and the reconstructed ballet has been recorded twice on CD. Sullivan tended to re use his ballet music. Of the five movements that Tillett and Spencer identified, only one (the Waltz, No. 3) is not known to have been used in any other work. Three of the movements had previously been used in L'Île Enchantée. Two of those, and one other, were eventually re used in Victoria and Merrie England. One was also used in his incidental music to Macbeth. Sullivan was asked in 1889 to supply a ballet for a French language production of The Mikado in Brussels, which he duly did. Tillett suggests that the Thespis ballet was almost certainly the music that Sullivan provided, given that it was the only ballet that he wrote for use in an opera, and that three weeks after producing The Gondoliers he is unlikely to have written something original.

Мәтін

Тірі қалған либретто Гаети театрындағы көрермендер естіген нұсқа емес. Түпнұсқа либретто мен сахнада болған оқиғалар арасында көптеген қайшылықтар бар, және сыншылар басылып шыққан либреттода барынша келмейтін диалогтарды қайта-қайта келтірген. Кем дегенде бір ән жоқ, ал Венера атты кейіпкер кем дегенде бес шолуда семіз, қарт және ауыр макияж жасаған деп сипатталған; ол либреттода кездеспейді, бірақ бірінші түнгі бағдарламада тізілген. Немесе екі рет жылдамдықпен кіріп, шықпастан қайтадан кіруі мүмкін. Сонымен қатар, Салливан анасына кем дегенде бір әннің премьерадан кейін қиылып қалғанын, ал бірінші қойылымның тым ұзақтығын ескере отырып, басқа да қиылымдар болғаны сөзсіз екенін айтты. Бірақ либреттоның мәтіні 1871 жылдың желтоқсаны мен 1872 жылдың наурызы аралығында «өзгеріссіз» қалды. Перси Стржелецкиге 1890 жылдың 23 сәуірінде жазған хатында Гилберт либреттоның жай-күйі үшін кешірім сұрады. Ол былай деп жазды: «Мен кітап басылған кезде Америка Құрама Штаттарында болдым және түзетулерді қарауға мүмкіндігім болмады. Бұл көптеген баспа және басқа да қателердің болуын түсіндіреді». Тіпті алғашқы басылымнан кейін де қателерді түзетуге ешқандай тырысқан жоқ сияқты: желтоқсан мен наурыз аралығында либреттоның төрт бөлек нұсқасы шықты, бірақ ешқандай түзетулер енгізілмеді. Алайда, Гилберт сол басылымға түзетулер енгізбей қайтыс болды, сондықтан ол 1871 жылғы мәтінді қайта басып, тек бірнеше жазба қателіктерін түзеді.