Кіріспе
Мунтер түйіні, итальяндық түйін, меццо баркайоло немесе өтетін түйін деп те аталады, бұл реттелетін қарапайым түйін. Альпинистер, үңгіршілер және құтқарушылар оны тірі жол немесе қоршау жүйесінде үйкелісті басқару үшін жиі қолданады. Альпинистер бұл түйінге HMS деп те атайды, бұл неміс тіліндегі Halbmastwurfsicherung (жартылай иілмелі түйін қоршауы) деген сөздің аббревиатурасы. Бұл техника арнайы "алмұрт пішіндес" HMS құлыптағыш карабинерімен немесе арқанның екі айналымын қабылдауға жеткілікті кеңдігі бар кез келген құлыптағыш карабинермен қолданылуы мүмкін. 1950 жылдардың соңында үш итальяндық альпинист – Марио Бисачча, Франко Гарда және Пьетро Джиллардони "Mezzo Barcaiolo (MB)" деп аталатын жаңа қоршау техникасын жасады, бұл "кемешілер кемені порттағы тіреуге бекіту үшін қолданатын түйіннің жартысы" деген мағынаны білдіреді. 1970 жылдары швейцариялық тау гиді Вернер Мунтер оны тау шаңғысында кеңінен танытқаннан кейін "MB" Мунтер түйіні деп аталды. Бұл түйін зерттелді, содан кейін тауларда қолдану үшін (алпысыншы жылдардың соңында UIAA ресми түрде мойындалды) Италия альпинистік клубы, әсіресе оның Материалдар және техникалар жөніндегі орталық комиссиясы тарапынан ұсынылды. Түйін – бұл арқан немесе бауды заттың, әдетте құбыр, бағана немесе көбінесе карабинер сияқты дөңгелек нысанының айналасына ораудан тұратын қарапайым құрылым. Оның негізгі мақсаты – қоршау жүйелерінде түсу жылдамдығын басқаруға арналған үйкеліс құрылғысы ретінде қолданылуы.
The Munter hitch, also known as the Italian hitch, mezzo barcaiolo or the crossing hitch, is a simple adjustable knot, commonly used by climbers, cavers, and rescuers to control friction in a life lining or belay system. To climbers, this hitch is also known as HMS, the abbreviation for the German term Halbmastwurfsicherung, meaning half clove hitch belay. This technique can be used with a special "pear shaped" HMS locking carabiner, or any locking carabiner wide enough to take two turns of the rope. In the late 1950s, three Italian climbers, Mario Bisaccia, Franco Garda and Pietro Gilardoni developed a new belay technique called the "Mezzo Barcaiolo (MB) meaning; "a half of the knot, which is used by the sailors to secure a boat to a bollard in a harbor." The "MB" came to be known as the Munter hitch after Werner Munter, a Swiss mountain guide popularized its use in mountaineering in the 1970s. This hitch was studied and then promoted for its use in the mountains (being officially recognized by the UIAA towards the end of the sixties), by the Italian Alpine Club and, in particular, by its Central Commission for Materials and Techniques. The hitch is simply a set of wraps using a rope or cord around an object, generally a round object like a pipe, pole or more commonly, a carabiner. Its main use is as a friction device for controlling the rate of descent in belay systems.
Жұмыс істеу әдісі
Мунтерлік ілгек арқанның өзіне-өзі және оралған нысанға тиюі арқылы үйкеліс тудырады. Арқанның ешбір бөлігінде шешіну болмайды, себебі бұл үздіріліссіз жылғалатын ілгек. Мунтердің ең пайдалы қасиеттерінің бірі – оның екі жақты қолданылуы; арқанның қай жағынан тартылса да, тиімділігін жоғалтпайды. Мунтерлік ілгек – өзін-өзі реттейтін ілгек. Жүктеме ауырлаған сайын, ілгектегі түйіндер қысыңқырақ болып, үйкелісті күшейтеді де, өзін-өзі реттейді.
Рэппелинг үшін пайдалану
Бұл тұтқа тік немесе жартылай тік қабырғадан түсуге, яғни раппел немесе абсейл жасауға қолданылуы мүмкін, бірақ арқанның күшті бұралуына себеп болғандықтан ұсынылмайды. Мунтер тұтқасын раппел үшін қолданар алдында тиісті оқытудан өту қажет. Бұл әдіс арқанға арқан тиюінен арқанды қатты тозуға ұшыратады және көбінесе тек төтенше жағдайларда қолданылатын нұсқа саналады.
Беля ретінде пайдалану
Мунтерлік тұйықтаманы қолданатын белдік жүйесі басқа белдік жүйелерінен ешқандай өзгеше емес, ол арқанды бақылау үшін белдікшіні және белдік жүйесі мен белдікшіні бекітетін зәкірді қамтиды. Мунтерлік тұйықтаманың бірнеше артықшылығы бар. Оған қарабинерден басқа қосымша жабдық қажет емес. Бұл сонымен қатар жүктеме бағытында тежегіш қолмен құлыпталатын ең көп таралған белдік жүйесі, сондықтан ол қалыпты белдік тақтасын пайдаланудан гөрі тікелей белдіктерге арналған қолайлы әдіс болып табылады. Бұл зәкір, қарабинер және Мунтер тұйықтамасы белдікшінің үстінде немесе артында орналасқанда, арқанның жүктемелі ұшына назар аудару қажет болғанда пайдалы болуы мүмкін. Сондай-ақ, ол белдік құрылғысына қарағанда жылуды тиімдірек таратуға қабілетті, себебі арқанның екі беті бір сәттен артық бірін-бірімен жанаспайды. Дегенмен, ол басқа белдік әдістеріне қарағанда арқанға көбірек иілу тудырады және сыртқы қабықта айтарлықтай үкеліс пайда болады. Тағы бір кемшілігі – арқанға айтарлықтай бұрылыс енгізуі мүмкін. Бұл білуге пайдалы, әмбебап түйін және қолғапсыз толық арқан ұзындығымен вертикальді түсу үшін қолдануға болады. Арқанның қарабинердің бұрандасына тиюі бұранданың босап, қарабинердің ашылуына әкелуі мүмкін, бұл қарабинердің беріктігін әлсіретуі немесе арқанның қарабинерден толық босап кетуіне мүмкіндік беруі мүмкін. Сондықтан, тежегіш ұшы қарабинердің қақпасының қарама-қарсы жағында дұрыс байлануы керек.
Әскери мақсатта
Мунтерлік тұйықтама австралиялық әскери арқан курстарында жауынгерлік жабдықпен тік немесе асып тұрған жерлерден түсудің қарапайым және тиімді тәсілі ретінде оқытылады. Оны ауыр жүктерді немесе жарақат алғандарды түсіру үшін де пайдалануға болады, бұл үшін тек қана қауіп белдігі немесе арқаннан жасалған отыруға арналған құрал, құлыптағыш карабин және арқан ғана қажет.
Ағаш пайдалану
Демалыс үшін ағаштарға көтерілетіндерге немесе кәсіби ағаш ұстаушыларға Munter орташа салмақты жүктемелерді төмендету үшін сенімді түйін ретінде таныс болуы пайдалы. Бұл түйін 16 талдан құралған ағашқа көтерілу арқандарында да, 11 мм екі өрімді арқандарда да жақсы жұмыс істейді.
Қондырғылар техникалық қызметкерлері
Мұнара техниктері бұл түйінді жүк түсіру үшін, сондай-ақ көтеру кезінде ауыр жүктерді бекіту үшін де пайдаланады. Мұнара индустриясында бұл түйін көбінесе "таг түйіні" деп аталады.