Кіріспе
Американдық социолог Харви Сакс (19 шілде 1935 – 14 қараша 1975) – этнометодология дәстүрінен әсер алған американдық социолог. Ол адамдардың күнделікті өмірде тілді қалай қолданатынын едәуір егжей-тегжейлі зерттеуді бастады. Автокөлік апатынан ерте қаза болғанымен және көптеп жарияланбағанына қарамастан, ол әңгімелесу талдауын ғылым ретінде қалыптастырды. Оның еңбектері лингвистика, дискурс талдауы және дискурсивті психология сияқты салаларға маңызды ықпал етті.
Harvey Sacks (July 19, 1935 – November 14, 1975) was an American sociologist influenced by the ethnomethodology tradition. He pioneered extremely detailed studies of the way people use language in everyday life. Despite his early death in a car crash and the fact that he did not publish widely, he founded the discipline of conversation analysis. His work has had significant influence on fields such as linguistics, discourse analysis, and discursive psychology.
Өмір жолы және академиялық мансабы
Сакс 1966 жылы Калифорния университетінде, Берклиде социология ғылымдарының докторы дәрежесін, 1959 жылы Йель заң мектебінде заңгер (LL.B.) дәрежесін, ал 1955 жылы Колумбия колледжінде бакалавр (B.A.) дәрежесін алды.
Жұмыс
Сакс 1960-шы жылдары Лос-Анджелестегі өзі өлтіруге бейім адамдарға кеңес беретін жедел желіде жұмыс істеген кезде әңгіме құрылымына қызығушылық танытты. Жедел желіге түскен қоңыраулар жазылып алынды, және Сакс осы таспаларға қол жеткізіп, оларды зерттеуге мүмкіндік алды. 1960-шы жылдары Ноам Хомский сияқты көрнекті тіл білімі мамандары әңгіме кез келген терең құрылымдық талдауға лайық емес, тым ұйымсыз деп санды. Сакс мұныңмен күшті түрде келіспеді, себебі ол әрбір әңгімеде құрылымды көріп, нәтижесінде әңгімелесуді талдауды дамытты. Сакстың жазылған лекциялары транскрипцияланды (Гейл Джефферсон оларды қайтыс болғаннан кейін өңдеді), бірақ таспалар сақталмады. Транскрипцияланған лекциялардың көшірмелері Сакс тарапынан тегін қолжетімді етуге берілді және оның өмірінде де, содан кейін де халықаралық деңгейде танылды. Ол мынадай тақырыптарды қарастырды: адамдарға сілтеме жасаудың ұйымдастырылуы; әңгімедегі тақырыптарды ұйымдастыру және әңгімелер; спикерді таңдау ерекшеліктері; алдын ала тізбектер; кезектесуді ұйымдастыру; әңгімелердің басталуы мен аяқталуы; сондай-ақ әңгімелердегі қызықтар, әзілдер, әңгімелер және түзетулер сияқты көптеген басқа да мәселелер.
He treated such topics as: the organization of person reference; topic organization and stories in conversation; speaker selection preferences; pre sequences; the organization of turn taking; conversational openings and closings; and puns, jokes, stories and repairs in conversation among many others.
Мұра
Эммануэль Шеглофф, Сакстың жақын әріптестерінің, коллегалары мен авторларының бірі, оның әдеби мұрасын басқарушы болды. Әдеби мұраны одан кейін басқару (академиялық терминде «нахлас») кейбір дау-дамайға себеп болды. Сакстың маңызды еңбегі – «Әңгімелесу туралы дәрістер» 1964 жылдың көктемінен 1972 жылға дейін өткен дәрістердің жазбаларын өңдеу және редакциялау нәтижесінде құрастырылған, ал 1992 жылы Basil Blackwell баспасында екі томдық жұмыс түрінде 1200 шамасында беттен тұрады. Бұл басылым жобасын негізінен Дэвид Судноу мен Гейл Джефферсон, Сакстың Беркли, UCLA және Ирвиндегі әріптестері мен студенттері бастады, және кіріспесін Эммануэль Шеглофф жазды. Осы томдардағы алғы сөздерінде Джефферсон Сакстың әдеби мұрасымен айналысуда Судноудың көмегін атап көрсетті. Харви Сакс еске алу қауымдастығы коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелді және оны Судноу құрды. Бұл дәрістер Сакстың кейінгі әсері үшін және Әңгімелесуді талдау саласы үшін маңызды болды. Судноу феноменологияда Альфред Шутцтің, ал этнометодологияда Гарольд Гарфинкельдің шәкірті болды. Судноу Сакстың еңбегін этнометодологияның бағытынан тыс деп есептейді. Ал Гарфинкель Саксты «Этнометодология авторларының» бірі деп санайды.
Шығармалары
Сакс, Х. (1963) «Социологиялық сипаттама», «Берклидің социология журналында», 8:1–16. Сакс, Х. (1967) «Көмек іздеу. Баруға ешкім жоқ», Э. С. Шнайдманның (ред.) «Өзін-өзі жою туралы эсселер» кітабында, Нью-Йорк, Нью-Йорк: Science House, 203–223 бб. Сакс, Х. және Гарфинкель, Х. (1970) «Практикалық әрекеттердің формалды құрылымдары туралы», Дж. С. МакКинни және Е. А. Тирякиан (ред.), «Теориялық социология», Appleton Century Crofts, Нью-Йорк, 1970, 338–366 бб. Х. Гарфинкельдің (ред.) (1986) «Жұмыс бойынша этнометодологиялық зерттеулер» кітабында қайта басылған, 160–193 бб. Сакс, Х. (1972) «Социологияны жүргізу үшін әңгімелесу деректерінің қолданылуын алғашқы зерттеуі», Д. Судноу (ред.) «Әлеуметтік өзара әрекеттесу зерттеулері», Free Press, Нью-Йорк, 31–74 бб. Сакс, Х. (1972) «Полицияның моральдық мінез-құлықты бағалауы туралы жазбалар», Д. Н. Судноу (ред.) «Әлеуметтік өзара әрекеттесу зерттеулері», Free Press, Нью-Йорк, Нью-Йорк, 280–293 бб. Сакс, Х. (1973/1987). Әңгімелесудегі реттілікте келісімге және жақындыққа қатысты преференциялар туралы. Г. Баттон және Дж. Р. Ли (ред.), «Сөйлеу және әлеуметтік ұйымдастыру» (54–69 бб.), Clevedon, Ұлыбритания: Multilingual Matters. Сакс, Х. (1974) «Балалардың әңгімелерін талдау мүмкіндігі туралы», Р. Тернер (ред.) «Этнометодология», Penguin, Harmondsworth, 216–232 бб. Сакс, Х. (1974) «Әңгімелесуде әзіл айту барысын талдау», Р. Бауман және Дж. Ф. Шерцер (ред.) «Сөйлеу этнографиясы бойынша зерттеулер», Кембридж, Ұлыбритания; Cambridge University Press, 337–353 бб. Сакс, Х., Шеглофф, Е. А. және Джефферсон, Г. (1974) «Әңгімелесу үшін кезекті ұйымдастырудың ең қарапайым жүйелілігі», «Тіл», 50:696–735. Сакс, Х. (1975) «Әркімнің өтірік айтуға құқығы бар», Б. Блоунт және М. Санчес (ред.) «Тілді қолданудың әлеуметтік-мәдени өлшемдері», Academic Press, Нью-Йорк, Нью-Йорк, 57–80 бб. Сакс, Х. (1978) «Лас әзілдің кейбір техникалық аспектілері», Дж. Шенкейн (ред.) «Әңгімелесу өзара әрекеттесуін ұйымдастыру бойынша зерттеулер», Academic Press, Нью-Йорк, Нью-Йорк, 249–269 бб. Сакс, Х. (1979) «Хотроддер: революциялық категория», Г. Псатас (ред.) «Күнделікті тіл: этнометодология бойынша зерттеулер», Irvington Press, Нью-Йорк, Нью-Йорк, 7–14 бб. Сакс, Х. және Е. А. Шеглофф (1979) «Әңгімелесудегі адамдарға сілтеме беруді ұйымдастырудағы екі преференция және олардың өзара әрекеттесуі», Г. Псатас (ред.) «Күнделікті тіл: этнометодология бойынша зерттеулер», Irvington Press, Нью-Йорк, Нью-Йорк, 15–21 бб. Сакс, Х. (1989) «Дәрістер 1964–1965», Гейл Джефферсон (ред.), Е. А. Шеглоффтың кіріспесі/естелік жазбаларымен, Human Studies, 12: 211–393. Сакс, Х. (1992). «Әңгімелесу туралы дәрістер, I және II томдар», Г. Джефферсон редакциялаған, Е. А. Шеглоффтың кіріспесімен, Blackwell, Оксфорд.
Мұрағаттық жинақтар
Харви Сакс лекцияларының транскрипттеріне арналған нұсқаулық. Арнайы коллекциялар мен мұрағаттар, UC Irvine кітапханалары, Ирвин, Калифорния.