Кіріспе
Топтық спорт
Жабық хоккей – бірнеше жабық алаңдағы ойын түрлерін білдіретін кең термин, онда екі команда таяқ пен доп немесе диск қолданады. Дискілер ашық немесе жабық болуы мүмкін, бірақ екеуі де әдетте "шайба" деп аталады. Бұл ойындар жаяу немесе дөңгелекті конькимен ойналады. Әдетте, түрлері мұзды хоккей, далалық хоккей, банди немесе спорттың басқа да комбинацияларын бейнелейді. Ойындар косм-хоккей, доп-хоккей, флорбол немесе жай ғана жабық хоккей сияқты әртүрлі атаулармен танымал. Жабық хоккейдің екі түрі дөңгелекті конькилерді пайдаланады және ролик хоккейі деген атпен ролик спортының бір саласы болып саналады. Квад-хоккейде квад-конькилер (көбінесе роликті конькилер деп аталады) қолданылады және бандиге ұқсас, ал инлайн-хоккейде инлайн-конькилер қолданылады және мұзды хоккейдің түріне жатады. Барлық стильдер мен түрлер құрғақ, тегіс едендерде, мысалы, спорт залында немесе баскетбол алаңында ойналады. Басқа хоккей түрлеріндегідей, әр команданың ойыншылары допты, дискені немесе шайбаны мақсатқа тигізу үшін таяқтарды қолданады – кейбіреулері қисық, ал кейбіреулері тік және жапырақсыз болады. Жабық хоккей көшедегі хоккейден құрылымдылығымен және реттелген ережелер жиынтығымен ерекшеленеді. Дөңгелекті конькилерді пайдаланбайтын және жабық шайба қолданатын түрлері кейде балаларды мұзды хоккейге үйрету және даярлау үшін құрғақ жаттығу түрі ретінде қолданылады, ал флорбол түрі бандиге дайындық бағдарламасы ретінде қолданылуы мүмкін.
Тарих
Флор-хоккей бастапқыда көптеген мемлекеттік мектептерде дене шынықтыру сабақтары үшін дамытылған дене дамыту спорты болған, бірақ содан бері әртүрлі нұсқалары пайда болып, түрлі тәсілдермен ойналатын болды және енді оқу орындарымен ғана шектелмейді.
Канада
Мұз хоккейінен алынған хоккей ережелері алғаш рет 1875 жылы Канаданың Квебек провинциясындағы Монреаль қаласында ресми түрде ойналды, бірақ ойынның ресми түрде құрылуы Канаданың Спорттық Даңқ залына енген Самуэль Перри Джекске, көбінесе "Сэм Джекс" деп танылатын адамға есептеледі. Джекс 1936 жылы еден хоккейінің алғашқы ережелер жинағын жасаған адам. Алайда, оның нұсқасында жабық диск (шайба) немесе доп емес, ашық диск (ортасы тесік диск) қолданылды. Ол кезде Джекс Торонтодағы Вест-Энд YMCA-да физикалық дамыту директорының көмекшісі болып жұмыс істеді. Оның жетістіктері кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Жастар бөлімі тарапынан мойындалды. 1947 жылы Сэм Джекс Канада еден хоккейі құрамасының бас жаттықтырышы болды, ол АҚШ-та өткен AAU (Аматорлық Атлетика Одағы) жастар Олимпиада ойындарында үшінші орын алды. CBHA ерлер, әйелдер және жастар лигаларын өткізеді және әр дивизион бойынша Ұлттық чемпионаттарды ұйымдастырады.
Америка Құрама Штаттары
1947 жылы Канаданың Сэм Джекс Канададан АҚШ-тағы AAU Жасөспірімдер Олимпиада ойындарына қатысу үшін Канаданың едендегі хоккей командасының бас бапкері болды. Канадалықтар үшінші орынды жеңіп алды. Сол кезде АҚШ-та доп немесе матадан жасалған шайба қолданылатын басқа едендегі хоккей түрлері болған-жоқпын, немесе бұл елде жаңадан пайда болған нұсқа ма, әлі белгісіз. 1974 жылы Барбара Уолтерс пен Этель Кеннеди Маргарет Чапман мектебінде "Сэм Джекс" едендегі хокейн ойнады (бұрыс түрде "Едендегі рингет" деп белгіленген). Ойын кезінде Этель Кеннедимен таяқ ұстап тұрған мектеп оқушысы Марияның суреті түсірілді. Бұл ойынға мүмкіндігі шектеулі балалар қатысты және оны Жозеф П. Кеннеди қоры ұйымдастырды. Бұл осы нақты түрдің Арнайы Олимпиада үшін ойнатылуына ыңғайласу үшін бастапқы нысанынан өзгери бастаған кезең болатын. 2003 жылы Ұлттық ішкі спорттық ойын-сауық ассоциациясының хоккей комитеті АҚШ-тағы колледжтердегі ішкі хоккейдің белгілі бір түрі үшін негізгі ережелер жинағын жариялады.
Арнайы Олимпиада
Флор-хоккейдің бір түрі 1932 жылы Қысқы Арнайы Олимпиадада спорт ретінде таныстырылды. 1970 жылы Арнайы Олимпиаданың Әлемдік қысқы ойындарына командалық флор-хоккей жарыс түрі ретінде қосылды, ол олардың басқаруындағы жалғыз командалық спорт түрі болды. 1974 жылы Барбара Уолтерс пен Этель Кеннеди Маргарет Чапман мектебінде "Сэм Джекс" флор-хокеейін ойнады (бұрыс түрде "Флор-рингете" деп аталған). Ойын кезінде Этель Кеннедимен таяқпен ойнап тұрған мектеп оқушысы Марияның суреті түсірілді. Ойынға мүмкіндігі шектеулі балалар қатысты және оны Жозеф П. Кеннеди қоры ұйымдастырды. Бұл, осы нақты түрінің Арнайы Олимпиада үшін ойналатын болуы үшін бастапқы нысанынан өзгертіліп, бейімделген кезеңіне сәйкес келді.
Жабдық
Еден хоккейі жабдықтары ережелерге қарай өзгеше болады. Рұқсат етілген тексеру түрлері мен қорғау құралдары да әртүрлі келеді. Сондай-ақ, жабдықтарға қатысты, бүгінгі таңда көптеген еден хоккейі ойындарында қандай да бір пластик қолданылатынын ескеру маңызды, ал алғашқы пластик 1907 жылы Лео Бэйклендпен ойлап табылды.
Ойынның мақсаты
Кодқа байланысты ойынға әртүрлі заттарды пайдалануға болады, бірақ олар негізінен үш түрге жатады: доп, шайба деп аталатын жабық диск немесе ортасында тесігі бар ашық диск. Бұл заттар пластиктен немесе матаға ұқсас материалдан жасалуы мүмкін.
Таяқ
Ойынға қолданылатын таяқтар ойын ережелеріне байланысты. Кейбір ережелер стандартты мұзды хоккей, далалық хоккей немесе банди таяқтарын талап етеді, ал басқалары жеңіл пластикалық таяқтарды пайдаланады. Арнайы Олимпиададағы едендегі хоккейде пышақсыз ағаш таяқтар қолданылады.
Таяқтардың түрлері
Хоккейдің қандай түрі ойналатыны және қандай доп қолданылатыны жиі таяқтың түрін анықтайды. Еден хоккей таяқтарын жасауға қолданылатын материал әртүрлі болуы мүмкін, мысалы пластик немесе композиттік материалдар. Таяқ саптары тікбұрышты немесе сыпырғыштың сабы сияқты дөңгелек болуы мүмкін.
Топ пен шайба
Допты қолданатын ойындар, мысалы, квад-хоккей көбінесе ілмек тәрізді ұштармен аяқталатын таяқтарды пайдаланады, бірақ бұл доп-хоккей мен жол-хоккейде байқалатындай, әрқашан осылай болмайды. Косом-хоккей және роликті хоккей сияқты шайбаны (жабық диск) қолданатын ойындарда әдетте таяқтың сабының соңында өткір бұрышы бар, еденге көлденең жатқан пышақпен аяқталатын таяқтар қолданылады. Флорболда таяқтың ұшы пышақ пен ілмектің аралас дизайнынан тұрады.
Ерекшеліктер
Үш ерекшелік таяқтарға қатысты еден хоккейінде кездеседі. Бұл ойындар ашық диск немесе сақина қолданады. Біріншісі – Сэм Джекстің еден хоккейі, бұл 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде дамыған канадалық нұсқасы. Екіншісі – 1960 жылдары құрылған Арнайы Олимпиадада кездеседі. Үшіншісі – 1990 жылдары пайда болған спорт залындағы рингет, бірақ спорт залындағы рингет еден хоккейінің тікелей нұсқасы емес, керісінше, мұз рингеті оған көбірек әсер еткен. Бірінші екі мысалда қолданылатын шайба шын мәнінде ашық диск болып табылады, және ортасында тесігі бар мата дискісінен жасалған. Сәйкесінше, тік таяқ тұтқа ретінде қолданылады, оның пышағы немесе ілгегі жоқ. Дегенмен, ұшында сүйреуге арналған ұш болуы мүмкін. Шахталары тіктөртбұрышты немесе сыпырғыш сабындай дөңгелек болуы мүмкін. Үшінші мысалда спорт залындағы рингет пластикалық сабы және пластикалық сүйреу ұшы бар. Спорт залындағы рингетте шайба қолданылмайды. Оның орнына, резеңке көбіктен жасалған сақина қолданылады. Шахтаның пішіні тіктөртбұрышты.
Нұсқалар
Барлық еден хоккейінің түрлерін төрт негізгі өзгергіш факторға сүйене отырып, төрт жалпы санатқа бөлуге болады: доптық ойындар, шайбамен ойналатын ойындар (жабық диск), дискпен ойналатын ойындар (ашық диск) және дөңгелекті конькилерге арналған жеке санат – «Роллер ойындары». Бірінші үш санат аяқпен ойналатын еден хоккейінің түрлері болып табылады, ал соңғысы дөңгелекті конькилерді пайдалануды қамтиды. Бұл төрт санаттың әрқайсысы қазіргі еден хоккейінің түрлерін одан да жіктеуге көмектесетін қосалқы бөлімшелерге ие болуы мүмкін.
Топпен хоккей
Топты хоккей – жеңіл салмақты допты пайдаланатын жабық алаңдағы ойын. Көше хоккейі және дек хоккейі сияқты сыртқы нұсқалары да бар.
Флорбол
Еуропада ерекше танымал болған нұсқаның бірі – флорбол. Флорболда жеңіл пластик доп және пластик пен көміртек талшығынан жасалған шаналар қолданылады. Қарсыластың денесіне тиісуге шектеулер қойылады.
Пакпен ойындар (аяқпен)
Бұл бөлім көбінесе "шайба" деп аталатын жабық дискіні пайдаланатын едендегі хоккей ойындары туралы айтады.
Косомдық хоккей
Косом хоккейдің тағы бір түрі пластик таяқшалар мен шайба қолданады.
Диск ойындар (аяқпен)
Бұл бөлім ашық дискіні пайдаланатын еден хоккей ойындарына қатысты, оны кейде шайба деп, ал кейде сақина деп атайды.
Сэм Джекс хоккейі
"Сэм Джекс" едендегі хоккеі – 1936 жылы Канаданың Сэм Джексі жасап, қағидаларын реттеген канадтық едендегі хоккейдің ерте дизайны. Оны кейде рингель немесе жабық рингель деп жаңылыстырады. Ойында тік, пышақсыз таяқтар және ортасында тесігі бар матадан жасалған диск пайдаланылады. Канаданың бірнеше мемлекеттік мектебі дене шынықтыру және спорт сабақтарында осы ойынды қолданған, бірақ қазір бұл ойын бұрынғыдан әлдеқайда аз таралған. Кейіннен Джекс 1963 жылы Канадада рингель мұз спортын құрастырды. Бүгінде рингель едендегі хоккеімен тек сыртқы ұқсастықтар бар, рингельдің алғашқы қағидалары баскетбол, мұз хоккеі және суырудан әртүрлі ықпалдарға ұшыраған. Рингельдің алғашқы тәжірибелік сақинасы едендегі хоккей шайбасы (кейде "сақина" деп аталады) болғанымен, мата шайба қар жинап, мұзға жабысып қалуына байланысты ол тез арада палубалық теннис сақиналарымен ауыстырылды.
Арнайы Олимпиада
Арнайы Олимпиаданың едендегі хоккей нұсқасы ортасында тесігі бар кең дискіні және пышағы жоқ таяқты пайдаланады. Едендегі хоккей шайбалары – ортасында 10 см (4 дюйм) тесігі, 20 см (8 дюйм) диаметрі, 2,5 см (1 дюйм) қалыңдығы және 140-225 грамм (5-8 унция) салмағы бар пончик пішіндес мата шайбалар. Қорғаныш жабдықтары міндетті. Бұл нұсқаның 20 ғасырдың басындағы Канададағы едендегі хоккейдің ертерек түрінен шыққандығы айтылады, ал ережелері Сэм Джекстің қадағалауымен жасалған.
Дөңгелекті ойындар (көлікпен сырғанау)
Дөңгелекті конькилерді пайдаланатын екі хоккей түрі бар: квадро-хоккей, ол ринг-хоккей сияқты басқа да атаулармен белгілі, бұл спорт банди және далалық хоккейге ұқсас, ал желіктік хоккей – мұзды хоккейдің дөңгелекті нұсқасы.
Квадрохоккей
Квад-хоккей – дөңгелекті едендегі хоккейдің бір түрі, сондай-ақ роллер-хоккей және ринг-хоккей деп те аталады.
Желідегі хоккей
Инлайн хоккей – мұз үстіндегі хоккейден туындаған дөңгелекті еденде ойналатын хоккейдің бір түрі.
Спорт залы шағарабы
Гимнастикалық рингет – рингет спортының қысқы командалық шайба тарту ойынының мұздан тыс нұсқасы және қазіргі таңда тек қашықтан ғана едендегі хоккеймен байланысты. Рингет спортының қалыптасуына бастапқыда баскетбол, шайбалы хоккей, бромбол және 20-ғасырдың басында ойналған әртүрлі едендегі хоккей ойындары, әсіресе Сэм Джекстің жүйелеген едендегі хоккей стилі әсер еткен. Ал гимнастикалық рингет Канадада 20-ғасырдың соңында дамыды және едендегі хоккейден гөрі мұз үстіндегі рингет ойынының мұздан тыс нұсқасы ретінде құрастырылды.
Ережелер
Еден шайбасының әртүрлі ережелері болғанымен, спорт залындағы рингеттен басқа, қандай ереже қолданылса да, негізгі ережелердің кейбіреулері әдетте сақталады.
Ойынның басталуы
Флор-хоккей ойындары даудан басталады, онда әр команданың ойыншысы шайбаны алуға тең мүмкіндікке ие. Дау голдан кейін ойынды қайта бастау үшін, сондай-ақ әр кезеңнің басында қолданылады.
Нәрселеу
Гол соқылды деп есептеледі, егер шайбаның немесе доптың толығымен гол сызығының жазықтығын кесіп өтсе, бірақ шабуылдаушы команда оны қасақана тепсе, онда гол есептелмейді. Ойын аяғында ең көп гол соққан команда жеңімпаз деп жарияланады. Егер ойын тең түссе, жеңімпазды анықтау үшін әдетте алтын гол кезеңдері тағайындалады. Қосымша уақыт ережелері әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе қосымша уақыт және/немесе пенальтилер сериясі кіреді.
Жалпы қате түсініктер
"Қабаттағы хоккей" термині кейде дұрыс емес рингет деп, ал рингет – қабаттағы хоккей деп аталады. Рингет – мұз үстінде сырғанау спорты, едендегі спорт емес. Жиі кездесетін қателіктердің бірі – спорт залындағы рингетті қабаттағы хоккеймен шатастыру. Ортасында тесігі бар диск қолданылатын қабаттағы хоккейдің екі түрінің бірін 1930 жылдары канадалық Сэм Джекс жүйелегенімен, спорт залындағы рингетті қабаттағы хоккейдің түрлерімен шатастыруға болмайды, себебі спорт залындағы рингет 20-шы ғасырдың соңында Канадада рингет мұз үстінде сырғанау спортының жаттығу түрі ретінде жасалған. Ал рингеттің өзі де Сэм Джекс 1960 жылдары Канадада құрастырған.