Кіріспе
Сидни Олкотттың 1912 жылғы фильмі.
"Ашарханадан айқышқа дейін немесе Назареттік Иса" (көбінесе "Ашарханадан айқышқа дейін" деп қысқартылады) – Сидни Олкотттың режиссерлік жұмысы, Джин Гоунтьердің сценарийі (ол Мәриям ана рөлін де сомдайды) және Роберт Хендерсон Блэндтің Назареттік Иса рөлінде ойнаған 1912 жылғы американдық драмалық фильмі. Фильм Мысыр мен Палестинада түсірілген, Исаның өмірін, Киелі кітаптан алынған үзінділермен бірге көрсетеді. "Калем" студиясы фильмді 1912 жылдың қазан айында шығарды, ол сыншылардың жоғары бағасын алды. 1919 жылдың ақпанында "Витаграф" студиясы "Калемді" сатып алғаннан кейін фильм қайтадан көрсетілді.
Өндірістік негіздер
Герберт Рейнольдс Олкоттың Джеймс Тиссоның "Құтқарушымыз Иса Мәсіхтің өмірі" (1896-1897) атты суреттерін фильмдегі көптеген кадрлардың негізі ретінде қалай пайдаланғанын көрсетті. "Калем" компаниясының басшысы Фрэнк Марион труппа Таяу Шығысқа аттанған кезде оларға осы кітапты сыйлады. Тағы бір дереккөз бойынша Олкотт жобаға 100 мың доллар жеке қаржысын жұмсаған. Фильмнен түскен пайда ақырында шамамен 1 миллион долларға жетсе де (бұл шамамен 19,7 миллион доллардан 554 миллион долларға дейін), "Калем" компаниясының директорлары Олкоттың жалақысын арттырудан бас тарды, соның салдарынан ол отставкаға кетті. Кейінірек "Metro Goldwyn Mayer" компаниясының басшысы Луис Б. Майер бұл фильмді өзінің Массачусетс штатындағы Хаверхилл қаласындағы кинотеатрының тұңғыш көрсетілімі деп еске алды және бұл оның кино бизнесіндегі табысына үлкен серпіліс болғанын айтты. Алайда, көптеген дереккөздер бұл фильмнің 1912 жылы шыққанын көрсетеді, бұл Майердің кинотеатры ашылғаннан кейін көп уақыт өткен соң болды. Фильмнің ұзындығы шамамен 5000 футқа жетеді, ол сол кездегі ең ұзын фильмдердің бірі еді. Дегенмен, 1912 жылдың ақпанында шыққан "Кинемаколор" деректі фильмі "Біздің патшамыз бен патшайымымыз Үндістан арқылы" 16000 футқа дейін созылып, ал тағы бір діни фильм "The Miracle" (алғашқы толық түсті көркем фильм) 1912 жылдың желтоқсанында Ұлыбританияда 7000 футтық нұсқада көрсетілді.
Ұлыбританиядағы қабылдау
Бес рулонды фильм Лондонның Король залында сегіз ай көрсетілді (сол кезде бұл салыстырмалы түрде ұзақ мерзім еді). Израиль Зангвиллдің (Еврей аумақтық ұйымының негізін қалаушысы) «Кинематографияның көркемдік жеңісі – кинематографтың нағыз мақсатына қол жеткізуі» деген мәлімдемесі Король залының сыртындағы жарнамалық плакаттарда жарияланды. «Дейли мейл» газетіндегі «Фильм жасаушы үшін ешнәрсе қасиетті емес пе?» деген дау шу көтеріп, «Дейли мейл» газеті американдық инвесторлардың пайдасына ашуланып, «Крестке дейін» фильмінің кеңінен танылуына себеп болды. Діни қызметкерлер шақырылғанмен, олар наразылық білдірген жоқ, бірақ осы дау нәтижесінде 1913 жылдың 1 қаңтарында жұмысын бастаған Ұлыбританиялық фильмдерді цензуралау кеңесі құрылды.
Қайта табу
Фильм бірнеше жыл бойы кино экрандардан жоғалып кетті, бірақ Бакингемширдегі Айлсбери қаласындағы Уолтон қаласындағы Қасиетті Троица шіркеуінің пасторы Брайан Хессион Ұлыбританияда қайта көрсету үшін фильмнің көшірмесін табу үшін АҚШ-қа сапар жасады. Алғашқыда көңілі қалғанмен, ол ескі кинокомпаниялардың қоймалары мен жертөлелерін қарап, бірнеше негативтерді тапты. Хессион фильмге музыкалық саундтрек пен сөйлеу комментарийін қосты, сосын "From the Manger to the Cross" фильмі 1938 жылы қайта шығарылды.
Сыни қабылдау
ТКМ жүргізушісі Роберт Осборн мен Ұлттық киноны сақтау қоры бұл фильмді Мәсіхтің өміріне арналған ең маңызды үнсіз фильм деп есептейді. 1998 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы фильмді "мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп мойындап, Ұлттық кино тізіліміне енгізіп сақтауға алды. 1947 жылы жарық көрген кинотеатрлар мен кино өндірісі тарихында былай делінген: "Қазіргі кезде актерлік ойын біршама күшті, ал камера жұмысы шектеулі, камера тек жазба құралы ретінде қолданылып, оқиғаны баяндау үлгісінің бір бөлігі болмайды. Оның қарқыны қазіргі стандарттар бойынша баяу, бұл әлбетте, қадір-қасиетке қол жеткізуге жасалған әрекет. Блэндтің ойнауы соншалықты тыныш және алысқа салынған, оны актерлік өнер деп атауға келмейді, абыройлы поздар тізбесі деп айтуға болады."