Кіріспе

Люксембургтің музыкалық дәстүрлеріне шолу
Люксембург музыкасы елдің мәдени өмірінің маңызды құрамы болып табылады. Жаңа Филармония концерт залы оркестрлік концерттерге қолайлы орын қызмет етеді, ал опера театрларда жиі қойылады. Рок, поп және джаз да көптеген сәтті орындаушылардың арасында танымал. Люксембургтегі музыкаға және музыкалық шараларға деген жалпы қызығушылықты Хор қоғамдары, мыс оркестрлер, музыка мектептері, театрлық қоғамдар, фольклорлық бірлестіктер және аспаптық топтардың ұлттық музыка федерациясы – Ұлы Герцог Адольф Одағының мүшелігінен көруге болады. Қазіргі таңда ұйым 17 000-нан астам жеке мүшесі бар 340-қа жуық музыкалық топтар мен бірлестіктерді білдіреді.

Тарих

Қазіргі Люксембург Ұлы Герцогтігіндегі музыка тарихы Галло-Рим дәуіріне дейін жетеді. III ғасырдағы Вихтендегі рим мозаикасында флейталары бар Эутерпе музасы мен лира тартып отырған Эратоның көрнекті суреттері бейнеленген, бұл музыкаға ертеден болған қызығушылықты көрсетеді. VI ғасыр латын ақыны Венантий Фортунатус бұл аймақта естіген музыка оған үлкен әсер еткенін айтады. 8 ғасырдан бастап Эхтернах аббаттығы шіркеу музыкасының маңызды орталығына айналды. 900 жыл шамасында аббаттықта Officium Sancti Willibrordi қолжазбасы жасалды, ол Люксембургтен шыққан ең алғашқы музыкалық нотацияның мысалдарының бірі. 1815 жылы Ұлы Герцогтық құрылғаннан кейін, ел бойынша музыкаға қызығушылық бірте-бірте артып, бастапқыда әскери оркестрлер орындаған патриоттық музыкамен дамыды. 1842 жылы Люксембург армиясының оркестрі, Musique militaries grand ducale деп аталды, Эхтернахта 24 шамасындағы музыканттардан құралды. 1852 жылы Эттельбрюкте жергілікті дін қызметкері Дж. Б. Виктор Мюллендорфтың бастамасымен «вокалдық және аспаптық музыканың барлық түрлерін қолдау» мақсатында Филармониялық қоғам құрылды. 1859 жылдың 4 қазанында Люксембургтен Тьонвилге алғашқы пойыз жүрген күні ұлттық ақын Мишель Ленц «De Feierwon» әніне сөз жазып, музыкасын шығарды, ол «Mir welle bleiwe wat mir sin» («Біз өзіміздей қаламыз») деген мәшһүр шумағы бар патриоттық ән.

Шолу

Люксембургтің музыкалық және мәдени мұрасы германдық. Ұлттық музыка федерациясы – Grand Duc Adolphe (UGDA) одағы; тағы бір маңызды мекеме – жыл сайын шамамен 2600 студенті оқитын Люксембург музыка консерваториясы. Жыл сайын өткізілетін музыкалық фестивальдардың қатарында Эхтернах музыка фестивалі және Люксембург қаласындағы Rock um Knuedler бар. Ұлттық радиостанция – Radio Luxembourg бүкіл Еуропа бойынша тыңдалады. Қазіргі Люксембургте халық, классикалық, эстрадалық музыка (поп, рок, хип-хоп) және электрондық би музыкасы (хардстиль, джампстиль) сияқты түрлерде өнер көрсететін көптеген орындаушылар бар. Ұлттық әнұран – «Ons Heemecht» («Біздің Отанымыз»), оның авторы – Жан Антуан Зиннен, сөзін жазған – Мишель Ленц. Бұл ән 1895 жылдан бері ұлттық әнұран болып табылады.

Классикалық музыка

Люксембургтегі ең ықпалды және жан-жақты музыканттардың бірі – Лоран Менажер (1835–1902) болды. Ол көбінесе Люксембургтің ұлттық композиторы деп еске алынады, сонымен қатар, ынталы хор жетекшісі, органшы және мұғалім де болды. 1857 жылы ол «Санг а Кланг» ұлттық хор бірлестігін құрды. Оның көптеген шығармаларына хор туындылары, шіркеу музыкасы, оркестрлік пьесалар мен оперетталар, сондай-ақ мыс құбырлы оркестрлер мен театрға арналған музыка кіреді. Люксембург филармониялық оркестрі, бастапқыда RTL Grand Symphony Orchestra деп аталған, 1933 жылы құрылған. 2005 жылы «Филармония Люксембург» концерт залы ашылғаннан бері оркестрдің өз үйі болды. Соңғы жылдары оркестр директорлары, әсіресе 20 ғасыр француз музыкасына қатысты, оның беделін арттыруға көп еңбек етті. Опера Люксембург қаласындағы Гранд Театрда және Эш-сюр-Альзеттедегі Эш театрында, сондай-ақ жыл сайынғы Вильц фестивалінде жиі қойылады. Люксембургтің халықаралық деңгейде танымал солистеріне скрипкашы Сандрин Канторегги, виолончельші Франсуаза Гробен, пианиношылар Франческо Тристано Шлиме мен Жан Мюллер және әнші Мариетт Кеммер жатады. Оның заманауи композиторларының арасында Камиль Кергер, Клод Леннерс, Жорж Ленц (оның көп бөлігі Австралияда тұрады), Александр Мюлленбах және Марсель Венглер бар. 1999 жылдан бері Люксембург Sinfonietta оркестрі заманауи музыканы насирхаттау үшін көп жұмыс жасады, тек Люксембург туындыларын ішкі және шетелде орындап қана қоймай, сонымен қатар заманауи композиторлар үшін жыл сайынғы халықаралық конкурстар ұйымдастырды. Люксембургтегі «The Art of Music» ансамблі 1993 жылы құрылған. Шамамен жеті мүшеден тұратын бұл ансамбль Ренессанс кезеңінің діни музыкасын, сондай-ақ орта ғасырлық репертуарды орындауға маманданған. 2018 жылға қарай ол 11 CD шығарды.

Жаз

Люксембургте джаз өнеріне Эрни Хамм, Гаст Вальцинг сияқты тромпетшілер, пианист Мишель Рейс және перкуссияшы Паскаль Шумахер қатысты. Вальцинг кино және телеарналар үшін музыка жазу арқылы танымал болды, ал Шумахер өзінің Паскаль Шумахер квартетімен бүкіл әлемде өнер көрсетті.

Халық, рок, поп

Серж Тонар & Леготрип негізінен Люксембург өмірінің және саясатының ұсақ-кене және ірі ерекшеліктері туралы әндейді. Кейбір альбомдары: Klasseklon, Legotrip, Pärele bei d'sei және "Wat der Noper seet" синглы. Кейт – бес мүшеден тұратын инди-фолк поп тобы (2008 жылы құрылған, алғашқы альбомы 2010 жылы "Can't keep Secrets" деп аталды), 2012 жылы жаңа пианист Томмен бірге Life in Stereo атты екінші альбомын шығарды. Люксембург «Евровидение» ән байқауының негізін қалаушыларының бірі болды және 1959 жылды қоспағанда, 1956 жылдан 1993 жылға дейін әр жыл сайын қатысты, бірақ 2024 жылы байқауға қайта оралады. Ол барлығы бес рет жеңіске жетті: 1961, 1965, 1972, 1973 және 1983 жылдары, сондай-ақ 1962, 1966, 1973 және 1984 жылдары байқауды қабылдады. Ұлы Герцогтіктің соңғы қатысуы 1993 жылы болды. Люксембургтің ең танымал өнер туындысы – француз композиторы Серж Гинсбург жазған және француз әртісі Франс Галл орындаған Poupée de cire, poupée de son шығармасы болар. Оның 38 қатысуының тек сегізін люксембургтік әртістер орындады. Үш ән люксембург тілінде орындалды: 1960 жылы Камилло Фельгеннің "So laang we's du do bast", 1992 жылы Марион Велтер мен Континенттің "Sou fräi" және 1993 жылы Modern Times тобының "Donne moi une chance". Шағын болғанымен, металл музыкасының белсенді өкілдері бар, бірнеше топтар Еуропаның түрлі металл фестивальдерінде өнер көрсеткені белгілі. Pronoian Made тобы ерекше көзге түседі, ол елде готикалық стильде металл орындаған алғашқы топтардың бірі. Лондон қаласында құрылған және британдық топ ретінде танылса да, Placebo Люксембургпен тығыз байланыста, өйткені екі мүшесі Люксембургтің американдық мектебінде (қазіргі Халықаралық мектеп) оқыған.

Хип-хоп

2002 жылы Петангеде The Gentles (бұрынғы атауы: Gentle MC's) хип-хоп тобы құрылды және олар люксембургтік, неміс, француз және ағылшын тілдерінде өлеңдер орындады. 2003 жылы олар Люксембургте мас күйде көлік жүргізуге қарсы науқан ретінде "Firwat" атты тұңғыш синглын шығарды және жергілікті радио чарттарына енді. Ән ағылшын тілінде "Why" деп аталып, 2004 жылы жарық көрді. Топтың Gentle Attitude альбомы 2005 жылы шықты, сонымен қатар "Empfäng der deen Toun?" және француз тіліндегі "L'abandon de nos familles" синглдары да кірді. 2018 жылдың 10 қазанында рэпер Turnup Tun (нағыз аты: Tun Tonnar), музыкант Серж Тоннардың ұлы, "FCK LXB" әнін шығарды, бұл Люксембургтегі оңшыл саясатқа қарсы саяси мәлімдеме болды (Люксембург саясатына қараңыз). Ән ұлттық деңгейде дау тудырды және рэпер 2019 жылдың наурыз айында оңшыл саясаткерлердің шағымдарынан кейін сотқа шақырылды. Әнде Turnup Tun бірнеше саясаткерді сынады, олардың ішінде Фред Кёп, Джо Тейн және Том Вайдиг, ол 2018 жылғы Люксембург сайлауында ADR (Альтернативті демократиялық реформа партиясы) үміткері болды және кейіннен Депутаттар палатасының мүшесі атанды. Ол сондай-ақ, ксенофобиялық пікірлерімен танымал онлайн тұлға Дэниел Шмицті атады. Кёп, Тейн және Шмиц ән мәтініндегі жамандаулар мен жеке қорлық сезіміне байланысты шағымданып, қылмыстық іс қозғады, онда былай делінген: "Féck de Fred Keup ( ) Féck de Joe Thein ( ) Féck den Dan Schmitz" (аудармасы: "Фред Кёпті ұрыңдар ( ) Джо Тейнді ұрыңдар ( ) Дэн Шмицті ұрыңдар").