Кіріспе

Аббайя (көбінесе қолданылатын және жиі айтылатын, عباية DIN, әсіресе әдеби араб тілінде: عباءة DIN; көпше түрі عبايات ʿabāyāt, عباءات DIN), кейде абба деп те аталады, – әйелдер, әсіресе мұсылман әйелдер киетін қарапайым, кең киім, іс жүзінде көйлек сияқты. Бұл киім мұсылман әлемінің көп бөлігінде, оның ішінде Таяу Шығыстың көпшілігінде, Солтүстік Африкада және Африка мүйізінің бір бөлігінде таралған. Дәстүрлі аббайя көбінесе қара түсті болады және иықтан немесе бастан жабылатын немесе ұзын кафтан түріндегі үлкен матадан жасалуы мүмкін. Аббайя бас, аяқ және қолдардан басқа бүкіл денеге жабылады. Оны көздерінен басқа бетті жабатын ниқабпен бірге киюге болады. Кейбір әйелдер қолдарын да жабу үшін ұзын қара қолғаптар киеді. Аббайяны мешітке бару, Ораза айт және Құрбан айт сияқты ислами мерекелерді тойлау, сондай-ақ Рамазан айында киюге дәстүрлі.

Негізгі себептері

Абайя киюдің себебі көбінесе Құрандағы «Ей, Пайғамбар! Әйелдеріңе, қыздарыңа және мүмін әйелдерге кең киімдермен жабынуларын айт. Осылайша оларды таниды және оларға ешқандай зиян келмейді» (Құран 33:59, Ахмед Әли аудармасы) деген аятқа байланыстырылады. Осы аят абайя киюге дәлел ретінде жиі келтіріледі.

Елдер

Сауд Арабиясы, Йемен, БАӘ және Катар сияқты кейбір араб елдерінен басқа, абайяны мұсылман әйелдері кеңінен киінбейді. Абайя әртүрлі елдерде әртүрлі киімдерді білдіреді. Парсы шығанағы елдерінде олар көбінесе қара түсті болады.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясында әйелдердің көпшілік орындарда киімдерін жабуы талап етілетін. Алайда, 2018 жылдың наурызында Мұхаммед бин Салман тақ мұрагері әйелдерге белгілі бір талаптарға сай болған жағдайда, көпшілік орында не киетінін өзі шеше алатынын айтты, осы ретте: "Киім таңдау әйелдердің өз еркінде, олар лайықты және сыйлы киімді таңдай алады" деді.

Сауд Арабиясындағы шетелдік әйелдер

Американдық әскери ұшқыш Марта МакСаллиді Рутерфорд институты McSally v. Rumsfeld ісінде, АҚШ Қорғаныс министрлігіне қарсы 2001 жылы өткен сәтті сот процесінде өкілдік етті. Бұл сот процесі Сауд Арабиясында орналасқан АҚШ және Ұлыбритания әскери қызметшілерінің әйелдері елдегі әскери базадан тыс сапарларда абайя киюді талап ететін әскери саясатқа наразылық білдірді. 2002 жылы АҚШ Орталық қолбасшылығының сол кездегі қолбасшысы генерал Томми Фрэнкс АҚШ әскери қызметшілерінің әйелдері енді абайя киюге міндетті емес екенін, бірақ жергілікті дәстүрлерге құрмет көрсету мақсатында оны "ұсынуға" болатынын мәлімдеді. Орталық қолбасшылық өкілі полковник Рик Томас бұл өзгерістің МакСаллидің сот процесінен туындамағанын, аталған сот процесі басталар алдында бұл мәселе "қаралып жатқан" екенін айтты. МакСалли бұл саясатты өзгерту үшін бірнеше жыл жұмыс істеп, оған бағынбаған жағдайда әскери сотқа беріледі деген қорқытудан кейін сотқа шағымданыпты. Сондай-ақ 2002 жылы АҚШ Конгресі әскери қызметшілердің "Сауд Арабиясында әйелдерге абайя киюді талап етуіне немесе оларды сатып алу үшін салық төлеушілердің ақшасын жұмсауына" тыйым салатын заң қабылдады.

Біріккен Араб Әмірліктері

Абайлар Біріккен Араб Әмірліктерінде кең таралған. Олар көбінесе креп, георжет және шифон сияқты, елдің климатына ұқсас маталардан тігіледі.

Индонезия

Индонезияда абайя "джилбаб" деп аталатын ерекше стильге ие. Ол бас киіммен бірге тағылады және көбінесе жарқын түсті немесе ою-өрнекті болып келеді, бұл Индонезияның жанды мәдениетін көрсетеді. Абайлар түрлі атаулармен белгілі, бірақ олардың мақсаты бір – жабу. Қазіргі заманғы үлгілер көбінесе кафтандар түрінде болады, олар креп, георжет және шифон сияқты жеңіл, ағын маталардан тігіледі. Тағы бір танымал стиль – алды ашық және алды жабық абайлар. Стильдер аймаққа қарай өзгереді: кейбір абайларда қара матаға кесте салынған, ал басқалары түрлі-түсті болып, әртүрлі көркемдік өрнектермен безендірілген.

Француз мектептерінде абайяға тыйым салу

2023 жылдың тамызында Францияның білім министрі Габриэль Аттал мемлекеттік мектептерде абайяларға тыйым салынатынын мәлімдеді, себебі олар "зайырлылық принципін" бұзады. 4 қыркүйекте, жаңа оқу жылының бірінші күні француз мектептері абайяларын шешуден бас тартқан 67 қызды үйлеріне қайтарды.