Кіріспе
Die Musik in Geschichte und Gegenwart (MGG; "Өткендегі және қазіргі заманғы музыка") – неміс музыка энциклопедиясы. Ол музыка тарихы және музыктану бойынша әлемдегі ең толық энциклопедиялардың бірі болып табылады, өзінің ауқымы, мазмұны, зерттеу салаларының байлығы және осымен байланысты тақырыптарға сілтемелерімен ерекшеленеді. Ол екі жеке басылым түрінде және үнемі жаңартылып, кеңейтіліп отыратын MGG Online атты цифрлық басылымда жарық көрді. Bärenreiter Verlag баспасының негізін қалаушы Карл Вёттерле және Киль университетінің музыктану профессоры Фридрих Блюме жасаған алғашқы басылым 1949 жылдан 1986 жылға дейін Кассельдегі Bärenreiter Verlag баспасында жарық көрді, ол барлығы 17 томнан тұрады (MGG1; бағандар бойынша нөмірленген) және 1989 жылы жұмсақ мұқабада қайта басылды. 1989 жылдың өзінде жаңа редакторы Людвиг Финшер 29 томдық екінші, қайта қарастырылған басылымды жоспарлай бастады, ол 1994 жылдан 2008 жылға дейін Дж. Б. Метцлер баспасымен бірлесіп жарық көрді (MGG2; 9 томдық тақырыптық бөлім және 17 томдық тұлғалар бөлімі, қосымша және екі индекс томдары, барлығы бағандар бойынша нөмірленген). Аталған баспагерлер мен Нью-Йорктегі Répertoire International de Littérature Musicale (RILM) арасындағы ынтымақтастық нәтижесінде MGG Лоренц Люттекен бас редактор ретінде MGG Online онлайн түрінде цифрлық әлемге енді.
Die Musik in Geschichte und Gegenwart (MGG; "Music in the Past and Present") is a German music encyclopedia. It is among the world's most comprehensive encyclopedias of music history and musicology, on account of its scope, content, wealth of research areas, and reference to related subjects. It has appeared in two self contained printed editions and a continuously updated and expanding digital edition, titled MGG Online. Created by Karl Vötterle, the founder of Bärenreiter Verlag, and Friedrich Blume, professor of musicology at Kiel University, the first edition was published by Bärenreiter Verlag in Kassel from 1949 through 1986, comprising a total of 17 volumes (MGG1; numbered in columns) and reprinted in paperback in 1989. As early as 1989, its new editor Ludwig Finscher began planning a second, revised edition with 29 volumes, which were published from 1994 through 2008 in cooperation with the publisher J. B. Metzler (MGG2; with a topical part in 9 volumes and a persons part in 17 volumes, a supplement and two index volumes, all numbered in columns). As the result of a collaboration between the above publishers and Répertoire International de Littérature Musicale (RILM) in New York, MGG entered the digital world as MGG Online, with Laurenz Lütteken as its editor in chief.
Жаратылыс және қолданылу аясы
Карл Вёттерле 1942 жылы "кеңайтылған кілт сөз индексін" құру арқылы МГГ жоспарлауды бастады, ол келесі жылы аяқталды. Ол Фридрих Блюмені редактор етіп тағайындауды жоспарлаған. Бұл материал 1944 жылдың шілдесінде Киль университетінде болған өрттен сақталды және Киль университетінің музыкалық институтында одан әрі дамытылды. Бірақ жоба 1948 жылға дейін нақтыланбады: экономикалық жағдайды ескере отырып, бастапқы жоспарларға әрбір бірнеше ай сайын 112 беттік кітапшаларды жариялау кірді, ал біріншісі 1949 жылы жарық көрді. Алайда, бұл жүйе көп ұзамай тоқтатылды, өйткені алғашқы кітапшалар 1951 жылы бірінші томға біріктірілді, содан кейін 1952 жылы екінші том шықты. Фридрих Блюмнің жұмысын редакциялық кеңес қолдады, оның құрамына алғашқы күндері белгілі музыкатанушылар Анна Амали Аберт және Ханс Альбрехт кірді. 1957–58 жылдары Вилифрид Бреннеке (редакциялық кеңестің төрағасы ретінде) және Ханс Хаазе қосылды. Фридрих Блюмнің қызы Рут 1964 жылы Бреннеке Кельндегі Westdeutscher Rundfunk радиосында лауазымға тағайындалғаннан кейін істі өз қолына алды. Энциклопедияның бастапқы мақсаты – «соғыс пен қиратудың күшейіп бара жатқан ортасында музыкалық мәдениеттің бар екеніне сенімді болу» болды. Блюмнің пікірінше, соғыстан кейінгі сананың салдары ретінде «қарама-қайшылықтар мен проблемаларды [ ]», сондай-ақ «үзілістер [ ] және сабақтастықтарды» қабылдаудан тартынбау керек және осылайша жаңадан бастауға батылдық таныту керек. МГГ1-нің кіріспесінде Блюм «барлық елдерден келген музыка зерттеушілерінің» көптігін атап өтті. Энциклопедияның кең мазмұны мен оған байланысты еңбектің ауқымына байланысты оның салыстырмалы түрде ұзақ даму және жариялану кезеңін түсіндіруге болады. МГГ-ның үлгісі, атауынан анық көрінетіндей, «Die Religion in Geschichte und Gegenwart» (RGG, Тарих және қазіргі замандағы дін) энциклопедиясы болды, тіпті Фридрих Блюм 1951 жылғы бірінші томның кіріспесінде оны атамаса да. «Музыка тарихы мен қазіргі заман» деген атау жаңа энциклопедияның мақсатын және ауқымын көрсетеді. Ол «музыка» терминінің барлық комбинациясынан немесе туындыларынан аулақ болды, осылайша оның толық спектрін көрсетті. RGG қолданған «өткен және қазіргі» тұжырымы МГГ атауына енгізілді, оны таза лексикалық еңбектерден ажырату үшін «энциклопедия» деген қосымша атау қосылды. Кейін Пол Генри Ланг МГГ мақсатын – «көзқарасты бұзу», яғни өзі білім жасайтын білімді біріктіру деп сипаттады.
Бірінші басылым: MGG1
Фридрих Блюм МГГ1 бірінші томының алғы сөзінде жазғандай, МГГ1-дің кең ауқымы болжалып, тақырыптарды таңдау қасақана кеңпейілдікпен жасалды: жалпы тақырыптар мен жеке есімдерге қоса, бұрынғы анықтамалық еңбектерге енбеген көптеген жаңа кілт сөздер таңдалды. Бұл жанрларды, қалаларды, елдерді, теоретиктерді, ән айту және ортағасырлық зерттеулер салаларын, сондай-ақ Орта ғасырлар мен жаңа заманнан бастап халық музыкасына дейінгі, аз танымал тұлғаларды қамтыды. Философия, акустика, теология және әдебиет сияқты туыс ғылымдардың кілт сөздері де қосылды. Белгілі тұлғаларға қатысты ақпарат және зерттеулердің жай-күйі көп жағдайда бастапқы дереккөздер бойынша жаңаша жұмыстар жасау арқылы жаңартылды. Ұзақ басылым уақытын ескере отырып, MGG екі қосымша том (екіншісі Блюмнің қайтысынан кейін жарық көрді) және Элизабет пен Харальд Хекман жауапты болған анықтамалық томды шығаруға шешім қабылдады. Мақала тақырыптарын таңдау ғана емес, мақалалардың көлемі мен құрылымында көрінетін жеке жазбалардың иерархиясы да маңызды болды. Мақалалар өте көп суреттермен толықтырылды, алғашқы 14 томда ғана 7100 сурет болды. Бұл тәуекелді жобаның басталуына себеп – көптеген жазылушылардың болуы. Басылым аяқталғаннан кейін 1989 жылы Bärenreiter Verlag және dtv Verlagsgesellschaft бірлесіп, жазылусыз сатып алуға болатын, өзгеріссіз қағаздық басылымын шығарды. MGG1 соғыстан кейінгі кезеңнің өнімі, алғашқы томы мемлекеттік басқарудың қайта орнатылуынан бұрын жарық көрді. Фактылық және логистикалық жетістіктер мен қиындықтарға қоса, жоба соғысқа дейінгі және нацистік кезеңдердегі сабақтастықтармен сипатталды (мысалы, музыкатанушылардың, Вольфганг Бёттигердің 1952 жылғы әсемделінген автобиографиясында), сонымен қатар, айқын және жаңа жаһандық көзқарастармен (эмигранттарды қосуға деген ұмтылыста, мысалы, Ханок Авенардың 1958 жылғы еврей музыкасы туралы 60 бағандық мақаласында) ерекшеленді. Бастапқы жағдайларды ескере отырып, Еуропаға назар аудару белгілі бір дәрежеде қажеттілік болды. Дегенмен, Блюм бастапқыда-ақ халықаралық, тіпті жаһандық көзқарасқа ұмтылды, бұл үшінші томнан бастап айқын болды және байланыс арналарын біртіндеп тұрақтандыруға көмектесті.
Екінші басылым: MGG2
1980 жылы «The New Grove Dictionary of Music and Musicians» сөздігінің алтыншы басылымымен 1968 жылы аяқталған MGG1 мазмұны ескірген жоқ, керісінше «жаңа нұсқаның қажеттілігі» анықталды. MGG-ны жаңа басылым ретінде шығару шешімі соғыс және соғыстан кейінгі кезеңді еске түсірмейтіндей болды. Сонымен қатар, «алдыңғы онжылдықтардағы тақырыптың ерекшеленуі мен мамандануы жаңа шолуға деген қажеттілікті тудырды» деген тұжырым жасалды. Осыған сәйкес, 1980 жылдардың басында MGG-ның екінші басылымын шығару туралы шешім қабылданды. Бұл «Bärenreiter» және «Metzler» баспаларының бірігуі нәтижесінде құрылған азаматтық құқықтық серіктестік (Gesellschaft bürgerlichen Rechts, GbR) арқылы жүзеге асты. Бас редакторы Людвиг Финшер, ал редакциялық директоры Андреас Яшинский болды. Рут Блюм бастапқыда MGG2 концепциясын әзірлеуге қатысты. 2005 жылы күтпеген жерден қайтыс болған Андреас Яшинскийдің орнын Илька Сюриг басты. Редакциялық топқа тақырыптық және географиялық сарапшылар кеңесі қолдау көрсетті, олардың әрқайсысы бір немесе бірнеше салаға назар аударды. Екінші басылымдағы маңызды өзгеріс – мақалалардың тақырыптық және тұлғалық бөлімдерге бөлінуі болды. Сонымен қатар, MGG1 концепциясы толығымен қайта қарастырылды: жан-жақты, энциклопедиялық мақалалардың үлесі айтарлықтай артты, ал тақырыптардың кеңеюі музыка антропологиясы, танымал музыка, би зерттеулері және әсіресе музыка этнологиясы салаларында көрінді. Олар үшін жаңа және толыққанды тақырыптық мақалалар жазылды. Алайда, тұжырымдамалық өзгерістер дәстүрлі тақырыптарда да байқалды. Музыкалық дәуірлер туралы мақалалар енді тек қарастырылмай, «дәуірлік ұғымдарды қарастыру тәсілінің өзін ойлануға жетелейтін бейнелеуге» айналдырылды. Мақалаларды жаңарту кезінде соңғы 30 жылдағы тарихи өзгерістер ескерілді. Жеке тұлғалар бөлімінде MGG1-ге енген мақалалар қысқартылды, кеңейтілді немесе жойылды, сондай-ақ жаңа тақырыптар қосылды. ХХ ғасыр ерекше маңызға ие болды, себебі саяси байланыстар мен оның салдары ашық түрде талқыланды. Жаңа екінші басылым бірінші басылымды алмастырмайды, оны одан әрі дамыту және кеңейту ретінде қарастыруға болады, өйткені көптеген ескі және жаңадан ауыстырылған мақалалар (мысалы, дәуірлер туралы) пәннің дамуына қатысты үлкен тарихи маңызға ие. Жалпы алғанда, MGG2 тақырыптық бөлімінде елдер, аймақтар, қалалар, дереккөздер, институттар, жанрлар, аспаптар, музыкалық иконография және музыка мен басқа өнерлер арасындағы байланыстар туралы 1300-ден астам тақырыптық мақала бар. Адамдар бөлімінде композиторлар, әншілер, орындаушылар, ақындар, музыка теоретиктері, баспагерлер, ансамбльдер, аспап жасаушылар, либреттошылар, философтар, музыкологтар және сахна режиссерлері туралы 18 000-нан астам кілт сөздер қамтылған. Қосымшада негізінен музыка тарихы мен музыкологиядағы жаңалықтар, гендерлік зерттеулер, жаңа қарапайымдық, дыбыс өнері және әлемдік музыка туралы мақалалар қарастырылған. Мақалаларға 55-тен астам елден 3500-ден астам автор үлес қосты. MGG1 әр томға қоса берілген мазмұндама кестесі мен авторлар тізімін қамтыған болса, баспагердің кең кеңесшілер желісінің үлесі жасырын қалды. Ал MGG2-де ғылыми кеңес әр томның басында тізімделген. Соңғы тұрақты томды басып шығару кезінде редактор Людвиг Финшер мен «Bärenreiter» баспасы жолдары айырылысты, сондықтан қосымша том редакциялық топпен, Илька Сюриг редакциялық директор ретінде баспадан шығарылды. MGG2 жобасының аяқталуы 2007 жылы Цюрих университетінің аудиториясында өткен Халықаралық музыкологиялық қоғамның 18-ші конгресінде атап өтілді. Ол музыка зерттеулерінен тыс кең аудауда да үлкен қызығушылық тудырды, бұл өте жағымды пікірлер сериясынан көрінді.