Малайзияның Сарак штатындағы Мири қаласының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Малайзияның Солтүстік-шығыс Саравагындағы жағалау қаласы, Федералдық округ, Dewan Rakyat-та өкілдік етіледі.

Мири /mɪˈriː/ (Жауи: ميري) – Борнео аралында, Бруней шекарасына жақын орналасқан Малайзияның Солтүстік-шығысындағы жағалау қаласы. Қаланың ауданы 15 км², Кота-Кинабалудан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Мири – Саравақтың екінші ірі қаласы, 2020 жылғы мәліметтер бойынша халқы 356 900 адамды құрайды. Әлемдегі ең үлкен мәңгілік камерасы болып табылатын Саравак камерасы бар Гунунг Мулу ұлттық паркі Миридегі танымал экотұризм орталықтарының бірі. Кейде "Мирек" немесе "Мирик" деп те аталады. Бұл этностық топ Мири бөлігінің алғашқы қоныс аударушылары болып табылады.

Тарихқа дейінгі дәуір

Алғашқы азық іздеушілер 50 мың жыл бұрын Борнео Оңтүстік-Шығыс Азия құрлығымен байланысқан кезде Мири қаласының оңтүстік-батысында орналасқан Ниа үңгірінің батыс жағын зерттеді. Ниа үңгірінің ландшафты қазіргіден құрғақ және ашық болды. Тарихи Ниа үңгірінің төңірегінде бұталар, парктік аймақтар, батпақтар мен өзендерден тұратын жабық ормандардың мозаикасы болды. Азық іздеушілер аң аулау, балық аулау, моллюскалар жинау және өсімдіктерді жинау арқылы жаңбырлы ормандарда тіршілік ете алды. Аймақтағы адамдардың ең ерте қоныстану дәлелі палеолит кезеңіне жатады және Ниа үңгірінде б.з.б. 40 мың жылға дейін жетеді. Бұл 1958 жылы Том Харрисон тапқан терең ордада "Deep Skull" (Терең Бас) деп аталған Homo sapiens бас сүйегінің табылуымен дәлелденеді, ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең көне қазіргі заманғы адам бас сүйегі болып табылады. Бас сүйек, шамамен, 16-17 жастағы әйел балаға тиесілі болуы мүмкін. Сонымен қатар, Ниа үңгірлеріндегі мезолит және неолит кезеңдеріне жататын жерлеу орындары да бар.

Брук әкімшілігі

Чарльз Брук 1868 жылы Джеймс Бруктың орнын басып, Саравақтың жаңа раджасы болды. 1883 жылы Бруней сұлтаны (Сұлтан Абдул Момин) Барам аймағын (соның ішінде Мири) Чарльз Брукке тапсырды. Саравақтың төртінші дивизионы дереу құрылды, Клод Чемпион де Креспиньи дивизияның бірінші резиденты болып тағайындалды. Бұл мангровый және нипа пальмалары өскен ормандармен қоршалған шағын елді мекен. Онда 20 шашыраңқы үй, қытай саудагерлері басқаратын бірнеше ағаш дүкендері және жалғыз араб саудагері бар. 1883 жылы Клодаун қаласында (қазіргі Маруди, Миридің шығысында) бекініс салынды. Клоудтаун дивизияның әкімшілік орталығы болды. Клодтың басқаруына екі кіші офицер, 30 рейнджер және бірнеше жергілікті полиция көмектесті. 1891 жылы Чарльз Хозе де Креспиньидің орнын басып, Марудидегі форт "Форт Хозе" деп аталды. Барам аймағында соғысып жатқан түрлі тайпалар арасында бейбітшілікті қалпына келтіру үшін Чарльз Хозе 1899 жылы сәуірде өзінің бекінісінде бейбітшілік конференциясын ұйымдастыруға шешім қабылдады. Бұл бейбітшілік конференциясы сонымен қатар алғашқы Барам регатасының пайда болуына әкелді, бұл жергілікті тұрғындар арасында ұзақ қайық жарысы болып табылады, ол бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Миридің жергілікті тұрғындары ғасырлар бойы қолмен қазылған құдықтардан мұнай шығара бастады. Song Huiyao Jigao, Қытайдың Song әулетінің құжаттамасында 11-ғасырда Борнеодан камфора мен мұнай импортталғандығы туралы айтылған. 1882 жылы г-н де Креспиньи Брук үкіметінің алдында Мири ауданында қолмен қазылған 18 мұнай ұңғымасы туралы есеп берді. Сондай-ақ, Мири өзенінің маңындағы аймақты мұқият зерттеуді ұсынды. Алайда оның ұсыныстары ескерілмеді. Бірақ 1891 жылы резидент қызметін Чарльз Хозе өз қолына алған кезде, ол де Креспиньи мырзаның идеясына қызығушылық танытып, онымен ынтымақтастыққа кірісті. Мири ауданындағы мұнай ағып жатқан жерлерді картаға түсіре бастады, алайда Англиядан келген геологиялық консультант логистикалық жағдайдың нашар болуынан Миридегі мұнай барлауды тоқтатты. Саравакта әкімшілік қызметтен зейнетке шыққаннан кейін Чарльз Хозе Англияға оралды. Кейіннен ол Лондонға барып, Миридегі мұнайды барлау идеясын англосаксондық мұнай компаниясымен талқылады (кейіннен 1907 жылы Royal Dutch Shell компаниясының бөлігі болды). Бенжамин, мұнай компаниясының бөлімшесі менеджері, бұл идеяны қызықтырды. Ақыры 1909 жылы Раджа Чарльз Брук Лондонға келіп, Саравактағы алғашқы мұнай өндіру келісімшартына қол қойды. Royal Dutch Shell компаниясы Жозеф Теодор Эрб есімді аға геологты Чарльз Хоземен бірге Мириге жіберді. Эрб 1909 жылдың тамызынан 1910 жылдың шілдесіне дейін Мири мұнай кен орындарын картаға түсіре бастады. Сондай-ақ, ол "Мири төбесі" (қазіргі "Канада төбесі" деп аталады) деп аталатын жерді анықтады. Ақыры 1910 жылы 10 тамызда алғашқы мұнай бұрғылау операциясы басталды. "Grand Old Lady" лақап атымен аталған ағаш бұрғылау қондырғысы және кабель құралы Royal Dutch Shell операциясында пайдаланылды. 1910 жылы 22 желтоқсанда ұңғыма бұрғылаудан кейін мұнай табылды. Royal Dutch Shell сонымен қатар Sarawak Oil Field Ltd деп аталатын еншілес компания құрды, ол қазір Sarawak Shell Berhad ретінде жұмыс істейді. Содан бері 1972 жылға дейін Миридің айналасында тағы 624 құдық бұрғыланды, олар "Мири өрісі" деп аталады. Мири кен орны Саравактағы жалғыз құрлықтағы кен орны болып табылады, өйткені мұнай өндіру 1950 жылдардың соңынан бастап теңізге ауысты. Канада төбесіндегі алғашқы мұнай ұңғымасы (No. 1) 31 қазан 1972 жылы жабылғанға дейін келесі 60 жыл ішінде жалпы сомасы 1914 жылы Мириде бірінші мұнай өңдеу зауыты мен су асты құбырлары салынды. 1916 жылы мұнай өңдеу зауыты Миридің солтүстігіндегі Лутонгқа көшірілді. 1912 жылы резиденттік кеңсе Марудиден Мириге көшірілді. Мири компаниясы Shell компаниясының мұнай өндіру жылдамдығымен бірге өсті. 1920 жылы Мириде жолдар салынды. Қалаға велосипедтер мен мотоциклдер де сатып алынды. Мири 1929 жылы бүкіл Барам аймағының әкімшілік орталығы болды.

Charles Brooke succeeded James Brooke as the new Rajah of Sarawak in 1868. By 1883, Sultan of Brunei (Sultan Abdul Momin) ceded the Baram region (including Miri) to Charles Brooke. The fourth division of Sarawak was immediately created with the installation of Claude Champion de Crespigny as the first Resident of the Division. It was a small settlement surrounded by mangrove and Nipah palm jungles consisted of 20 scattered houses, a few wooden shops operated by Chinese traders and a lone Arab trader. A fort was built in Claudetown (present day Marudi, to the east of Miri) in 1883. Claudetown became the administrative centre of the division. Mr Claude's administration was helped by two junior officers, 30 rangers, and a few native police. Charles Hose succeeded Mr de Crespigny as the new Resident in 1891 and the fort in Marudi was renamed as "Fort Hose". To restore peace among various ethnic tribes fighting in the Baram region, Charles Hose decided to organise a peace conference at his fort in April 1899. This peace conference also led to the birth of first Baram Regatta, a long boat race competition among the natives which continued to be held until today. The local population in Miri has indeed started to extract oil from hand dug wells for centuries. Song Huiyao Jigao, a documentation of the Song dynasty of China, mentions the imports of Borneo camphor and petroleum in the 11th century. In 1882, Mr de Crespigny reported to the Brooke government on 18 hand dug oil wells in the Miri area. He also recommended that area near Miri River should be thoroughly explored. However, his recommendations were ignored. But when Charles Hose took over the Resident office in 1891, he was interested in Mr de Crespigny's idea and began to collaborate with him. Mr de Crespigny began to map oil seeps around the Miri area, however a consultant geologist from England discouraged the oil exploration in Miri due to poor logistical conditions. After his retirement from administrative positions in Sarawak, Charles Hose went back to England. He later went to London to discuss the idea of oil exploration in Miri with the Anglo Saxon Petroleum Company (later became a part of Royal Dutch Shell Company in 1907). Benjamin, a branch manager from the petroleum company, was interested in this idea. Finally in 1909, Rajah Charles Brooke came to London to sign the first Sarawak Oil Mining Lease. Royal Dutch Shell dispatched a senior geologist named Josef Theodor Erb together with Charles Hose back to Miri. Erb started to map Miri oil fields from August 1909 to July 1910. He also identified a location known as "Miri Hill" (now known as "Canada Hill", above sea level) is suitable to act as an anticline for oil drilling. Finally, on 10 August 1910, the first oil drilling operation was started. A rig (nicknamed the "Grand Old Lady") made up of wooden derricks and cable tool drilling was used in the operation by Royal Dutch Shell. On 22 December 1910, oil was struck after of drilling at the well. Royal Dutch Shell also founded a subsidiary company named Sarawak Oil Field Ltd, which now operated as Sarawak Shell Berhad. Since then, another 624 land wells have been drilled around Miri until 1972 which are collectively known as the "Miri field". The Miri field is the only onshore field in Sarawak, because oil production has shifted offshore since the late 1950s. The first oil well on Canada Hill (Miri Well No. 1) produced a total of for the next 60 years until its closure on 31 October 1972. The first oil refinery and submarine pipeline was built in Miri in 1914. The oil refinery has since been relocated to Lutong, to the north of Miri, in 1916. Resident Office moved from Marudi to Miri in 1912. Miri grew as fast as the rate of oil production by the Shell company. In 1920, roads were built in Miri. Bicycles and motorcycles were also bought into the town. Miri became the administrative centre of the entire Baram region in 1929.

Жапондықтар басып алған жер

Брук үкіметі соғыс жағдайында Саравақтың британ протектораты ретінде қабылдануы үшін британ үкіметін белсенді түрде лоббиледі. 1888 жылы британдықтар Саравақты қорғауға келісті. 1930 жылдары британдықтар Сараваққа әскерлер жіберіп, оның қорғанысын күшейтті. 1938 жылы Раджа Чарльз Вайнер Брук басшылығымен Мири, Кучинг, Оя және Мука қалаларында соғысқа дайындық ретінде әуежайлар салынды. Алайда 1941 жылы Британ Корольдік теңіз күштері мен Корольдік әуе күштері Саравақтың аумағынан шығып, Сингапурға қайтты. Сондықтан британ үкіметі жапон шабуылы болған жағдайда Брук үкіметіне "жанып кеткен жер" саясатын ұсынды. Мири мен Лутоңдағы мұнай нысандарын жою мақсатында "Қарсыласу жоспары" жасалды. Бұл Лутоңнан Мириге дейінгі 48 шақырымдық жағалаудың жапондықтардың қонуынан қорғалуының қиындығына байланысты болды, себебі жеткілікті әскер болмады. 1941 жылдың мамыр айында 2/15 Пенджаб полкінен 1 жаяу әскер ротасы, 6 дюймдік Гонконг-Сингапур Корольдік артиллериялық батареясы және 1 Корольдік инженерлер взводы Миридегі мұнай кен орындарын жоюды қадағалау үшін орналастырылды. 1941 жылдың тамызында Мири мұнай өндірісін 70%-ға төмендету операциясы жүргізілді. Перл-Харборға жапондық шабуыл туралы жаңалықтардан кейін Мири үстінен жапондық ұшақтар барлау рейстерін жасады. Сонымен қатар, X 33 ұшағы жапондық тасымалдау кемесіне зиян келтірді. Оккупация кезінде Мири мен Лутоң одақтастардың әуе шабуылдары мен бомбалауларының жиі нысаны болды. Азық-түлік, киім-кешек және дәрі-дәрмек тапшы болды. Жапондық мұнаймен жабдықтау қызметінің жұмысшылары одақтастардың бомбалауынан зақымдалған Лутоң көпірі мен Лутоң әуежайын қалпына келтіруге және күтіп ұстауға жұмылдырылды. Petronas сондай-ақ Petronas Carigali Sdn Bhd компаниясын құрды, ол елде мұнай мен газды барлауға, дамытуға және өндіруге тікелей қатысты. Petronas Барам дельтасының газын жинау (Bardegg) жобасын да бастады, ол Мириден тыс орналасқан бес кен орнынан – Betty, Bekor, Baram, Baronia және West Lutong – газды жинау мен сығыстыруды қамтиды. Бұл мұнай өндірісі кезінде газ шығындарын азайтуға бағытталған. Petronas және Shell білім беру саласындағы жұмыстарға да қатысады, мысалы, лайықты студенттерге стипендиялар тағайындайды. Екі компания да Мири жағалауындағы теңіз биоәртүрлілігін сақтау мақсатында Малайзияның алғашқы "тесіктен рифке" жобасына қатысты. Бұл жоба аясында қолданыстан шығарылған теңіз платформасы Сива рифінің бөлігіне айналды. Мири қалалық кеңесі теңіз жылқысын қаланың ресми символы ретінде қабылдады. Бұл ұсынысты бұрынғы Саравак бас министрі Абдул Тайб Махмуд енгізді және 1994 жылы "Мен Мириді жақсы көремін" науқаны аясында таныстырылды. Теңіз жылқысы ерекше сыртқы түрімен және әдемі қимылдарымен таңдалды. Бұл сипаттамалар Миридің көптеген этникалық және мәдени топтарының бейбітшілік пен келісімде өмір сүруін көрсетеді. Сондай-ақ, бұл Мири қаласының теңізге және коралл рифтеріне жақын орналасқандығын және қаланың курорттық орталық ретіндегі мәртебесін білдіреді. Мири 2005 жылдың 20 мамырында қала мәртебесіне ие болды және Малайзияның он бірінші қаласы атанды. Мири Малайзиядағы мемлекеттік астанасы емес, қала мәртебесіне ие болған алғашқы қала болып табылады. Мири қаласы күні жыл сайын 20 мамырда тойланады, бұл туралы бұрынғы бас министр Абдул Тайб Махмуд жариялаған. Күнгі жаңалықтар мақалалары мен сувенирлік кітаптарды қамтитын уақыт капсуласы Канада Хиллдегі Мұнай ғылымы мұражайында жерленді. Уақыт капсуласы 100 жылдан кейін, 20 мамыр 2105 жылы ашылады. Мириді тұруға ыңғайлы курорттық қала ретінде дамытуға да күш жұмсалуда.

The Brooke government had been actively lobbying for the British government to accept Sarawak as one of its protectorates in an event of a war. By 1888, the British finally agreed to grant the protection to Sarawak. The British dispatched several troops to Sarawak to strengthen its defences in the 1930s. By 1938, under the leadership of Rajah Charles Vyner Brooke, airstrips were constructed in Miri, Kuching, Oya, and Mukah in preparation for an imminent war. However, by 1941, British Royal Navy and Royal Air Force had withdrawn from Sarawak and returned to Singapore. Therefore, the British government advocated a "scorched earth policy" for the Brooke government in the event of a Japanese attack. A Denial Scheme was formulated to destroy oil installations in Miri and Lutong. This was because the coastline measuring 30 mile (48 km) from Lutong to Miri was impossible to defend from Japanese landings due to shortage of manpower. By May 1941, 1 Infantry Company from 2/15 Punjab Regiment, 6 inch Hong Kong Singapore Royal Artillery Battery, and 1 Platoon of Royal Engineers were stationed at Miri to oversee the destruction of the Miri oil fields. In August 1941, an operation was carried out to reduce Miri oil output by 70%. Soon after the news of Japanese attack on Pearl Harbor, Japanese planes were seen making reconnaissance flights over Miri. Another flying boat X 33 also damaged a Japanese transport ship. During the occupation, Miri and Lutong became a periodic subject of Allied air raids and bombings. Food, clothes, and medicine were scarce. Workers of the Japanese oil supply service were used to reconstruct and maintain Lutong Bridge and Lutong airstrip from Allied bombing damage. Petronas also formed a company named Petronas Carigali Sdn Bhd which was directly involved in the exploration, development, and production of oil and gas in the country. Petronas also initiated the Baram Delta Gas Gathering (Bardegg) project which involves the collection and compression of gas from five fields, namely Betty, Bekor, Baram, Baronia, and West Lutong, located offshore from Miri. This is to ensure the minimisation of gas loss during oil production. Petronas and Shell are also involved in educational outreach activities such as awarding scholarships to deserving students. Both companies are also involved in Malaysian first rig to reef project, in an effort to preserve bio marine life in the sea offshore Miri. In this project, an abandoned offshore platform was made to become part of the Siwa reef. Miri Municipal Council has adopted the seahorse as the town's official symbol. It was proposed by the former Sarawak chief minister Abdul Taib Mahmud and introduced as part of the "I love Miri campaign" in 1994. The seahorse is chosen because of its distinctive figure with gentle and graceful motion. These characteristics describe multiple ethnic and cultural identities of Miri which live in peace and harmony with good values of life. It also denotes the location of Miri town near to the sea and coral reefs and the city status as a resort paradise. Miri was elevated to city status on 20 May 2005 and became Malaysia's tenth city. Miri is also the first town in Malaysia which is not a state capital to be granted city status. Miri City Day is celebrated each year on 20 May since it was declared by the past Chief Minister, Abdul Taib Mahmud. A time capsule containing news article of the day and a souvenir book was buried at Petroleum Science Museum at Canada Hill, Miri. The time capsule will be opened 100 years later on 20 May 2105. An effort has also been made to develop Miri as liveable resort city.

Басқару

Miri қаласы қазіргі уақытта Малайзия Парламентіне Miri парламенттік округінен (P.219) бір депутат сайлайды. Сонымен қатар, қала Саравак штатының заң шығарушы жиналысына Piasau, Pujut және Senadin округтерінен 3 штат депутатын сайлайды.

Жергілікті билік пен қала анықтамасы

Мири қаласы бұрын 24 жыл бойы Мири қалалық кеңесінің басқаруында болды. 2005 жылдың 20 мамырында Мири қалалық кеңесі (MCC) деңгейіне көтерілді, қазіргі мэрі – Адам Ии Сиу Санг, жалпы халқы 290 274 адамды құрайды. Мири резиденттік кеңсесі мен Мири аудандық кеңсесі Мири қаласындағы Кингсвей көшесінде орналасқан.

География

Мири Борнео аралындағы Саравактің солтүстік жағалауында, Мири өзенінің аллювиалды жазығында орналасқан. Басым оңтүстік теңізден соққан ағынның әсерінен, жағалау ағындары Мири өзені мен жағалау арасындағы тосқауыл ретінде жағажайды қалыптастырды, нәтижесінде өзен Оңтүстік Қытай теңізіне бұзылып құятын бұрыш пайда болды ("Язу эффектісі"). Қала көбінесе Мири өзенінің ішкі (шығыс) жағында орналасқан, ал Жарым арал жолында тек бірнеше шашыраңқы тұрғын үйлер, гольф клубы және шағын аэродром бар.

Климат

Мириде тропикалық жаңбырлы орман климаты. Екі муссондық маусым бар: сәуірден қыркүйекке дейінгі құрғақ маусымды қамтитын оңтүстік-батыс муссоны және қазаннан наурызға дейінгі ылғалды маусымды қамтитын солтүстік-шығыс муссоны. Жылдық жауын-шашын шамамен 250-380 см құрайды. Ауа температурасы жыл бойы тұрақты, бірақ сирек жағдайларда, әсіресе қараша, желтоқсан және қаңтар айларында температура төмендеп, дейін жетеді. 2010 жылдың желтоқсанындағы ең төменгі температура тіркелген көрсеткіш – .

Тілдер

Мириде сөйлейтін тілдердің әртүрлілігі зор, себебі бұл Саравақтың түкпір-түкпірінен, сондай-ақ Батыс Малайзиядан келген қоныс аударғандардың, бірнеше шетелдіктердің және еуразиялықтардың тоғысқан жері. Мұндағы негізгі тілдердің қатарында малай тілі – жергілікті малай тілінің (Саравак малай тілі немесе Бахаса Саравак) және стандартты малай тілінің қосындысы, Малайзиялық мандарин және ибан тілдері бар. Малай тілінің айтылуы мен акценті әр адамның ана тіліне, өсіп-өнген ортасына және тарихына қарай өзгеше болады. Егде жастағы ұрпақ ағылшын тілін жақсы меңгерген, олардың көпшілігі 1960-шы жылдары ағылшын тілінде бастауыш және орта білім алған, бұл британдық отаршылдықтың белгісі болған; немесе ағылшын тілінде жұмыс істейтін мұнай және газ саласындағы компанияларда жұмыс істеп, ағылшын, малай және ибан тілдерін әртүрлі деңгейде үйренген. Бұл көптеген жас мириандарға қатысты емес, олар көбінесе малай немесе мандарин тілінде білім алып келеді; көпшілігі негізгі ағылшын тілінде сөйлей алады, бірақ грамматикасына малай немесе мандарин тілі күшті әсер етеді. Мұның себебі – 1980-жылдардан кейін ағылшын тілі жеке пән ретінде ғана қалды. Қазіргі уақытта Мириде туған мыңжылдықтар мен Z ұрпағының өте аз бөлігі ағылшын тілін ана тілі ретінде қолданады, олардың білімі әртүрлі деңгейде. Жергілікті халықтар өздерінің сан алуан тілдерінде сөйлейді, олардың барлығы австронезия тілдеріне жатады. Оларға берауан, лакипут (көбінесе кипут деп аталады), бруней/кедайян, мирик, ибан, бидайу, каян, кения, лун баванг және келабит тілдері жатады. Ал қытай малайзиялықтары Малайзиялық мандарин, хакка, кантон, теочев, хайнан, хоккьин және фучоу тілдерінде сөйлейді, сонымен қатар Малайзиядағы аз саны бар қытай тілі – хенгхуада да сөйлейді. Дегенмен, Миридегі көптеген мыңжылдықтар мен Z ұрпағы мүшелері өздерінің жергілікті тілдерінен (мысалы, каян және келабит) және қытай диалектілерінен (хоккьин және фучоу) гөрі, лингва франка ретінде қолданылатын малай және малайзиялық мандарин тілдерін жиі қолданады; ибан тілінен басқа, ол бұл жерде кеңінен таралған. Бұрын жас ұрпақ арасында жергілікті тілдерді қолдануды жандандыруға белгілі бір күш-жігер жұмсалған болатын.

There is great diversity in terms of languages spoken in Miri, as it is a location where there are migrants from all over Sarawak, some West Malaysians, several foreigners, and several Eurasians. Among the main languages spoken here are Malay: which includes both the local variety of Malay, Sarawakian Malay or Bahasa Sarawak, and Standard Malay; Malaysian Mandarin, and Iban. The pronunciation and accent of spoken Malay differs depending on each individual's native language, background and history. English is generally well spoken by the older generation, many of whom received primary and secondary education in the 1960s, which then, was in English: a token of British colonialism; or who have worked in oil & gas related companies that operate in English, where they picked up English, Malay and Iban to varying levels of mastery. This is not the case for many younger Mirians, who generally were and are being educated in either Malay or Mandarin; most are capable of speaking basic English with grammar that is heavily influenced by either Malay or Mandarin. This, owing to the fact that the English language was reduced to a mere standalone subject after the 1980s. There is currently a minuscule minority of Miri born Millennials and Generation Z members that speaks English as its first language, with varying levels of proficiency. The indigenous races speak their various languages as well, all of them Austronesian. These include languages such as Berawan, Lakiput (often called Kiput), Bruneian/Kedayan, Miriek, Iban, Bidayuh, Kayan, Kenyah, Lun Bawang and Kelabit. Meanwhile, the Chinese Malaysians speak Malaysian Mandarin, Hakka, Cantonese, Teochew, Hainanese, Hokkien and Foochow, in addition to possibly Henghua, a minority Chinese language in Malaysia. However, many Millennials and Generation Z members in Miri tend to use the lingua francas Malay and Malaysian Mandarin rather than their indigenous languages (such as Kayan and Kelabit) and Chinese dialects (Hokkien and Foochow); with the exception of Iban, which is widely used here; although certain efforts have been made in the past to promote the usage of indigenous languages among the younger generation.

Дін

Миридегі діндерге христиандық, ислам, буддизм, даосизм, индуизм, сикхтік және бахаи діндері жатады. Христиан шіркеулерінің ішінде Борнео евангелистік шіркеуі, англикандық, методистік және римдік католик шіркеулері бар. Әрбір діни топ Мири қаласында шерулер өткізуге құқылы. Миридегі атақты діни орындарға: Туа Пек Конг ғибадатханасы, Сент-Джозеф соборы (римдік католиктер), Хвай Эн методистік шіркеуі, Сент-Колумба шіркеуі (англикандық), Аль-Таква мешіті, Аль-Жамек мешіті, сикх ғибадатханасы және Камини Дурга Эсвари Амман ғибадатханасы (индуизм) жатады. Саравак негізінен христиан дінін ұстанады, бұл Индонезия архипелагының көп бөлігінен өзгеше. Мұның себебі 1960-1990 жылдар аралығында болған екі христиандық қайта жандану: Барио қайта жандануы және Ба Келалан қайта жандануы.

Экономика

Мириде бірнеше өнеркәсіптік аймақтар бар, мысалы, Куала Барам өнеркәсіптік аймағы (аралас, жеңіл және орташа өнеркәсіптер), Пиасау өнеркәсіптік аймағы (аралас жеңіл өнеркәсіптер), Сенадин өнеркәсіптік аймағы, Иствуд өнеркәсіптік аймағы және Бекену жеңіл өнеркәсіптік аймағы (тамақ өңдеу). Мири негізінен Саравақтың жалпы ішкі өніміне (ЖІӨ) елеулі үлес қосатын мұнай және газ өнеркәсібіне сүйенеді. Саравак Shell Berhad (жоғары ағындағы бизнес) және Petronas Carigali Sdn Bhd компаниялары Мириде орналасқан. Мұнда басқа да мұнай және газ компаниялары өз кеңселерiн құрды, соның ішінде Nippon Oil, Schlumberger, Baker Hughes, Halliburton, Technip, Ranhill WorleyParsons және Petra Resources Sdn Bhd. 1989 жылы Саравақта Асам Пайя мұнай кен орны ашылды. 2010 жылы Petronas компаниясы Бинтулу мен Миридің арасында екі мұнай кен орнын тапты. 2011 жылы Nippon Oil компаниясы Мириге жақын, Саравақтың ішкі аймағында мұнай мен газдың жаңа жер асты қорын тапты. 1970-1980 жылдары ағаш экспорттау өнеркәсібі Миридің негізгі табыс көзіне айналды. Миридегі Shin Yang және Samling сияқты көпұлтты конгломераттар ағаш өнеркәсібінде бастау алды. Сонымен қатар, Sealink Shipyard, Shin Yang Shipping & Shipyard, Berjaya Dockyard және Sarawak Slipways сияқты кеме жасау компаниялары Барам өзенінің бойындағы Мири Куала Барам өнеркәсіптік аймағында ірі кеме жасау орындарын құрды. Саравактағы алғашқы ірі көлемдегі пальма майы плантациясы 1968 жылы басталды, онда жаңадан құрылған Sarawak Oil Palm Berhad (SOPB) Мири маңында пальма майы плантацияларын отырғызды, осы плантацияларда индонезиялық жұмысшыларды жұмысқа алды. 1980 жылдан бері SOPB-ның Мири және Бинтулу бөлімдерінде пальма майының жалпы көлемі бар, 2005 жылы жалпы кірісі 85 миллион ринггит құрады. SOPB қазір Shin Yang Group компаниясының және Sarawak Land Custody and Development Authority (LCDA) компаниясының басым бөлігіне тиесілі, штаб-пәтері Мириде орналасқан. 2014 жылы Miri-Bintulu аймағындағы пальма майы плантациялары Саравақтағы барлық пальма майы алқаптарының 60%-ын құрады. Тұрғын үйдің орташа бағасы: 390 000 ринггит, 750 мәміле негізінде 168,28 ринггит/аяқ шаршы метр. Коммерциялық орташа баға: 800 000 ринггит, 69 мәміле негізінде 774,19 ринггит/аяқ шаршы метр. Бұл деректер NAPIC-тен алынған және соңғы 12 айдағы өткен сатылымдар бойынша қол жетімді деректерді көрсетеді. Мири порты 1981 жылдың 1 ақпанында құрылды және 1983 жылдың 1 наурызында жұмыс істей бастады. Порт Барам өзенінің сағасына жақын орналасқан. Порт 1500 ГТ (Жалпы тоннаж) дейін кемелерді қабылдай алады, жалпы жүк көлемі 50 895 м2 және жалпы аумағы 34 гектар (0,34 км2). Ол негізінен мұнай, ағаш өнімдері, көмір және құрылыс материалдарын өңдеуде қолданылады. 2011-2013 жылдары Мири порты арқылы 23,94 миллион метрикалық тонна жүк тасымалданды, порттық алымдардан 48,58 миллион ринггит кіріс алынды. Мири көршілес Бруней елінен келетін туристер үшін танымал сауда орталығы болып табылады, себебі валюта бағамының айырмашылығы (100 Бруней доллары шамамен 350 малайзиялық ринггитке тең), арзан тауарлар және Мириде демалыс үшін әртүрлі курорттар бар. Bintang Plaza және Boulevard Shopping Mall Бруней тұрғындары үшін екі негізгі сауда орталығы болып табылады. 2014 жылы Куала Барам – Куала Белайт бақылау-өткізу пункті арқылы (Сунгай Тужо, Саравак пен Бруней шекарасы) Мириге келушілер саны бір жыл ішінде 2,9 миллион адамға жетті. Мири сонымен қатар төрт ұлттық парк пен теңіз ұлттық паркіне жол ашатын экотуризм орталығы болып табылады. Мири Брунейліктердің кейде клубтарға бару үшін таңдайтын жері.

There are a few industrial areas in Miri, some examples include Kuala Baram Industrial Estate (Mixed, Light, and Medium Industries), Piasau Industrial Estate (Mixed Light Industries), Senadin Industrial Area, Eastwood Industrial Estate and Bekenu Light Industrial Area (food processing). Miri mainly relies on its oil and gas industry, which contributes significantly to the Gross Domestic Product (GDP) of Sarawak. Sarawak Shell Berhad (upstream business) and Petronas Carigali Sdn Bhd have their offices based in Miri. Other multinational oil and gas companies also set up their offices here, including Nippon Oil, Schlumberger, Baker Hughes, Halliburton, Technip, Ranhill WorleyParsons, and Petra Resources Sdn Bhd. In 1989, Asam Paya Oilfield was discovered in Sarawak inland areas. In 2010, Petronas discovered two oil fields offshore between Bintulu and Miri. In 2011, new underground reserves of oil and gas deposits were discovered by Nippon Oil in an inland region near Miri, Sarawak. In the 1970 to 1980s, timber exporting industry became one of the major income generators for Miri. Multinational conglomerates based in Miri such as Shin Yang and Samling had their early beginnings in timber industry. Besides, shipbuilding companies such as Sealink Shipyard, Shin Yang Shipping & Shipyard, Berjaya Dockyard, and Sarawak Slipways have their major shipyards set up in Miri Kuala Baram industrial area along the Baram river. First large scale oil palm plantation in Sarawak began in 1968, in which the newly formed Sarawak Oil Palm Berhad (SOPB) planted a total of oil palm plantations near Miri by employing Indonesian workers at these plantations. Since the 1980s, SOPB has a total of of oil palm in Miri and Bintulu Divisions, generating a total revenue of RM 85 million in 2005. SOPB is now majority owned by Shin Yang Group and Sarawak Land Custody and Development Authority (LCDA) with its headquarters in Miri. By 2014, oil palm plantations between Miri Bintulu zone constituted 60% of total oil palm estates in Sarawak. Residential Median Price: RM 390,000 , PSF of RM 168.28 , based on 750 transactions. Commercial Median Price: RM 800,000 , PSF of RM 774.19 , based on 69 transactions. This data is sourced from NAPIC and represents the past subsale transaction data available for the latest 12 months. Miri Port Authority (MPA) was established on 1 February 1981 and commenced operation on 1 March 1983. It is located near the mouth of Baram River. The port is able to take in ships measuring up to 1,500 GT (Gross Tonnage), with general cargo area of 50,895 m2 and total developed area of 34 hectares (0.34 km2). It is mainly used in handling petroleum, timber products, coal, and building materials. A total of 23.94 million metric tonnes of goods was handled by MPA from 2011 to 2013, which earned a total revenue of RM 48.58 million in port dues. Miri is a shopping destination for visitors coming from the neighbouring country of Brunei because of a discrepancy in currency exchange rate (100 Brunei dollar to around 350 Malaysian ringgit), cheaper items, and a variety of resorts here in Miri for recreational activities. Bintang Plaza and Boulevard Shopping Mall are the two major shopping destinations for Brunei people. As of 2014, Miri visitor movement along Kuala Baram Kuala Belait checkpoint (Sungai Tujoh, along the Sarawak Brunei border) reached a total of 2.9 million people in one year. Miri is also an eco tourism gateway to four national parks and a marine national park. Miri is also a destination for Bruneians to go clubbing on occasion.

Жер

Мири қаласындағы барлық жолдар Мири қалалық кеңесі (МКК) тарапынан күтіледі. Мириге Бандар-Сери Бегаван (Бруней) қаласынан Сугай Тужох бақылау бекеті арқылы жолмен келуге болады, ол Мириден солтүстікке қарай 35 шақырым қашықтықта орналасқан. Мири Пан Борнео тас жолы арқылы Саравақтың және Сабахтың Кота-Кинабалу қаласының барлық ірі қалаларымен және кенттерімен байланысты. Мири жағалау жолы арқылы Бинтулу қаласына, ал 42 шақырымдық жол арқылы Маруди қаласына қосылған.

Жергілікті автобус

Жол № Жүретін бағытОператорЕскерту15+13Sg Rait + BakamMTCTanjong Lobang, Luak, Pasar Nelayan Kuala Bakam, PPR Lambir33+20Мири қалалық автобусыМири қалалық автобусыПуджут бұрышыМири автобустық терминалы, Джалан Танжунг 1C37RTM MTCSK Пуджут бұрышы, Джалан Адонг 2, Пуджут 1D, Джалан Терусан, Пуджут 550+26Таман ТункуМири қалалық автобусы, Мири Белайт Көлігі, MTCServay Taman Tunku62ПермиджаяМири қалалық автобусы, Мири Белайт Көлігі, MTCPiasau тоғысы, Пуджут тоғысы, Emart Tudan66СендинМири қалалық автобусы, Мири Белайт Көлігі, MTCPiasau тоғысы, Пуджут тоғысы, Лутонг тоғысы, Curtin университетінің тоғысы68ТуданМири қалалық автобусы, MTCPiasau тоғысы, Пуджут тоғысы, Лутонг тоғысы, Emart Tudan

Автобустар мен таксилер

Мири қаласында 2 автобус станциясы бар, атап айтқанда, жергілікті (Малай жолындағы Таму Мухибба және Висма Пелита Тунку жанында орналасқан) және қашықтықтан жүретін автобус станциялары (Пуджут бұрышында орналасқан). Ламбир таулары ұлттық паркіне, Саравак штатының қалған бөліктеріне және Индонезияның Понтианак қаласына автобустар қашықтықтан жүретін автобус станциясынан кетеді. Мири әуежайы Малайзиядағы ең көп келушілерді қабылдайтын әуежайлардың ондығына кіреді және Саравакта екінші орында тұр. 2013 жылы ол 2,2 миллион жолаушыға қызмет көрсетті. Әуежайдан Сингапурға тікелей халықаралық рейстердің саны біреу ғана. Сонымен қатар, Куала-Лумпур, Джохор-Бахру, Кота-Кинабалу, Лабуан, Кучинг және Саравақтың басқа да ірі қалаларынан да ұшақтар келіп-кетіп тұрады. Қала аумағында Жоғары сот, Сессиялық сот және Магистраттық сот орналасқан. Мири қаласында Мири және Маруди аудандарына қатысты юрисдикциясы бар Шариғат соттары Висма Пелита Тункуда орналасқан. Мириде Пуджут жолындағы полиция бас басқармасы бар. Мири орталық полиция бөлімі Раджа жолында орналасса, басқа полиция бөлімдері Бакам жолында, Мири әуежайында, Кампунг Туланг жолында, Бекену және Нияда орналасқан. Мириде сондай-ақ орталық түрме бар.

Денсаулық сақтау

Қазіргі Мири ауруханасы 6 мамыр 1995 жылы жұмысын бастады. Аурухана Мири қаласының орталығынан 2,5 км қашықтықта орналасқан және 87,11 гектар жерді алып жатыр. Ауруханада 339 төсек бар, және ол хирургия, офтальмология, акушерлік және гинекология (ONG), нефрология және радиология сияқты жоғары мамандандырылған қызметтер көрсетеді. Бұл Саравақтың солтүстік аймағындағы басты емхана болып табылады, қазіргі уақытта жаңа корпуста қосымша 328 төсек салу үшін құрылыс жүріп жатыр. Мири қаласында қазіргі уақытта 3 мемлекеттік поликлиника бар, атап айтқанда, Klinik Kesihatan Jalan Merbau, Klinik Kesihatan Tudan және жаңа Klinik Kesihatan Bandaraya Miri. Мириде қазіргі уақытта 4 жеке аурухана бар, соның ішінде Borneo Medical Centre Miri және KPJ Miri Specialist Hospital. Мири қалалық медициналық орталығы – 2002 жылы ашылған, 30 төсегі бар жеке аурухана. Ол Мири қаласындағы Хоккин көшесінде орналасқан. Columbia Asia Medical Centre бұрын Selesa Medical Centre деп аталатын. 1998 жылы сатып алынып, Мири қаласының орталығынан 4 км қашықтықта орналасқан. Ол Мири, Лимбанг, Маруди және Бруней аймақтарына қызмет көрсетеді. Бұл жеке аурухананың ең көп клиенттері – Shell компаниясының қызметкерлері.

Білім

Миридегі барлық бастауыш және орта мектептер (Ұлттық білім беру жүйесі бойынша) Миридің Кипас жолындағы Мири аудандық білім беру кеңсесінің басқаруында. Қытай бастауыш мектептерінің арасында SJK (C) Chung Hua Miri, SJK (C) Chung Hua Pujut және SJK (C) Chung Hua Lutong бар. SK Agama Miri – исламдық бастауыш мектебі. SK Anchi, SK Senadin және SK St Columba сияқты бірнеше ұлттық бастауыш мектептер бар, сондай-ақ Мириде SMK Agama Miri, SMK St. Columba, SM Sains Miri, Kolej Tun Dato Tuanku Haji Bujang, SMK St. Joseph, SMK Lutong, SMK Pujut, SMK Lopeng Tengah, SMK Chung Hua Miri және Sekolah Menengah Teknik Miri сияқты бірнеше ұлттық орта мектептер де бар. Мириде Саравактағы 14 тәуелсіз қытай мектебінің 2-сі орналасқан: Пеймин орта мектебі (培民中学) және Риам-роуд орта мектебі (廉律中学). Тенби халықаралық мектебі – Миридегі алғашқы халықаралық мектеп. 2019 жылы Тенби халықаралық мектебі жаңа иелігімен Knewton Global Schools деп өзгертілді. Миридегі Sekolah Rendah Sri Mawar және Sekolah Rendah Sri Mulia сияқты басқа жеке мектептер бастауыш білім беру қызметтерін ұсынады. Curtin университеті (Малайзия) 1999 жылдан бері Саравакта кампусын ашқан алғашқы шетелдік университет. Ол бизнес, есеп және инженерлік мамандықтарды ұсынады. Institut Pendidikan Guru Malaysia Kampus Miri Sarawak (Малайзия мұғалімдерді даярлау институты, Мири кампусы) бастауыш және орта мектептерде жұмыс істеу үшін мұғалімдерді даярлайды. I Systems колледжі медбикелік мамандығы бойынша бағдарлама ұсынады. Fajar International College (FIC) кәсіби қауіпсіздік және денсаулық сақтау (DIPOSH), есеп және бизнес курстары бойынша дипломдар ұсынады. IBS колледжі 1998 жылы құрылған, қазіргі уақытта қаржы, бизнес, есеп және қауіпсіздік курстарын ұсынады. Maxcel менеджмент институты қонақ үй және туризм менеджменті бойынша дипломдық бағдарлама ұсынады. Cahaya білім беру және оқыту академиясы (Ceta) мұнай және газ саласы бойынша оқу курстарын ұсынады. Institut Latihan Perindustrian Miri (Мири өнеркәсіптік оқу институты) 2004 жылы құрылған, қазіргі уақытта электрик, өнім дизайны және телекоммуникация сияқты курстарды ұсынады. RIAM Technology Sarawak (RIAMTEC) 1996 жылы құрылды, ол ауыл шаруашылығы және механика салаларында техникалық білім береді. Institut Kemahiran Belia Negara (Ұлттық жастар дағдылары институты) және Pusat Pembangunan Kemahiran Sarawak (Саравак дағдыларын дамыту орталығы) студенттерге техникалық оқытуды ұсынады. Kolej Komuniti Miri (Мири қоғамдық колледжі) халықтың сұрауы бойынша қысқа модульді курстар ұсынады. Open University Malaysia (OUM) сонымен қатар Мириде оқу орталығын иеленеді.

All the primary and secondary schools in Miri (under National Education System) are managed by the Miri District Education Office located at Kipas Road, Miri. Among the Chinese primary schools are SJK (C) Chung Hua Miri, SJK (C) Chung Hua Pujut, and SJK (C) Chung Hua Lutong. SK Agama Miri is an Islamic primary school. There are several national primary schools such as: SK Anchi, SK Senadin, and SK St Columba, along with several other national secondary schools in Miri namely SMK Agama Miri, SMK St. Columba, SM Sains Miri, Kolej Tun Dato Tuanku Haji Bujang, SMK St. Joseph, SMK Lutong, SMK Pujut, SMK Lopeng Tengah, SMK Chung Hua Miri and Sekolah Menengah Teknik Miri. Miri has 2 out of 14 Chinese independent schools in Sarawak. These are Pei Min Middle School (培民中学) and Riam Road Middle School (廉律中学). Tenby International School is the first international school in Miri. In 2019, Tenby International School was renamed Knewton Global Schools under new ownership. Other private schools in Miri such as Sekolah Rendah Sri Mawar and Sekolah Rendah Sri Mulia are providers of primary education. Curtin University, Malaysia is the first foreign university to establish its campus in Sarawak since 1999. It offers business, accounting, and engineering courses. Institut Pendidikan Guru Malaysia Kampus Miri Sarawak (Teachers Training Institute Malaysia Miri) offers training for teachers placements in primary and secondary schools. I Systems College offers a nursing programme. Fajar International College (FIC) offers a Diploma in Occupational Safety & Health (DIPOSH), accounting, and business studies courses. IBS College was established in 1998, currently offering finance, business, accounting, and security courses. Maxcel Institute of Management offers Diploma programme for Hotel and Tourism Management. Cahaya Education and Training Academy (Ceta) offers training courses on oil and gas industries. Institut Latihan Perindustrian Miri (Miri Industry Training Institute) was formed in 2004, currently offering courses such as electrician, product design, and telecommunication. RIAM Institute of Technology Sarawak (RIAMTEC) was established in 1996, offering technical training in the fields of agriculture and mechanics. Institut Kemahiran Belia Negara (National Youth skills Institute) and Pusat Pembangunan Kemahiran Sarawak (Sarawak Skills Development Centre) also offer technical training for students. Kolej Komuniti Miri (Miri Community College) offers short module courses upon request from the public. Open University Malaysia (OUM) also operates a learning centre in Miri.

Кітапханалар

Мири қалалық кітапханасы 1958 жылы құрылған. Қазіргі уақытта оның Пиасау, Лутоң және Таман Тункуда филиалдары бар. Пустака Мири – мемлекеттік басқарудағы Саравак мемлекеттік кітапханасы құрған аймақтық кітапхана. Ол Мири қалалық паркінде орналасқан.

Мәдениет

Мири май мерекесі 1989 жылдан бері Мириде өткізіліп келеді. Бұл – әртүрлі мемлекеттік мекемелер ұйымдастыратын ойын-сауық бағдарламалары, сауда жәрмеңкелері, мәдени, өнер, спорттық және әлеуметтік іс-шаралардың ай бойына созылатын тойлануы. Мири қаласы күні де Мири май мерекесі аясында өткізіледі. Гонг Си Фа Кай базары жыл сайын Қытай Жаңа жылына бірнеше апта бұрын ұйымдастырылады. Базарда күн сайын азық-түлік, сусындар, киім-кешек, сәндік заттар, гүлді өсімдіктер, суреттер мен қолөнер бұйымдары сатылады. Әр кеш сайын арыстан және әйдаһар билері сияқты түрлі ойын-сауық бағдарламалары көрсетіледі. Мири халықаралық «Адамзат үшін би» би фестивалі 2004 жылдан бері жыл сайын Малайзия Қызыл Жарты Ай қоғамының Мири бөлімшесі тарапынан ұйымдастырылып келеді, мақсаты – түрлі ұлттар мен мәдениеттер арасындағы келісімді нығайту. Бұл шараға 40-50-ге жуық көпмәдениетті би ұжымы қатысып, шамамен 3500 көрерменді қызықтырады. Фестивалде би сайысы кірмейді. Қызыл Жарты Ай қоғамына қаржы жинау үшін қайырымдылық билеттері таратылады. 916 Малайзия күніне арналған «Көшелік той» және кері санау 2010 жылдан бері жыл сайын өткізіледі. Бұл – Малайзияның 1963 жылғы 16 қыркүйекте құрылған күнін еске алуға арналған түрлі ашық спорттық жарыстар, көшелік тойлар мен ойын-сауық бағдарламаларынан тұрады, ол түнгі жарыққа дейін жалғасады. Мири халықаралық терең теңізде балық аулау турнирі жыл сайын Оңтүстік Қытай теңізіндегі Лукония атоллында өткізіледі. Қатысушылар Мири қаласының Марина-Бей портынан шығып, 3 күн бойы теңізде болады. Әр санаттағы ең ірі балықты ұстаған қатысушы жеңіске жетеді. Мири қаласының Рождество шеруі 2007 жылдан бері жыл сайын өткізіледі. Миридегі шіркеулер шеруді Мири қаласының жанкүйерлер алаңынан бастап, қала орталығының басты көшелерімен жүріп өтеді.

Тарихи

2005 жылы Мириде қаланың мұнай және газ қаласы ретіндегі тарихын сақтау мақсатында мұнай мұражайы ашылды. Мұнай мұражайы 1910 жылы ашылған Малайзиядағы алғашқы мұнай ұңғымасы – «Grand Old Lady» орнында салынған. Мұражайға келгендер мұнда орналасқан заманауи құрылғылармен таныса алады. Ния археологиялық мұражайы Ния үңгірінің археологиялық қазбаларына жақын жерде орналасқан. Онда осы аймақта табылған тарихи артефакттар қойылған. Барам аймақтық мұражайы 1997 жылы Марудидегі Хос бекінісі ішінде ашылды. Бекініс 1994 жылы өртеніп, кейіннен бастапқы дизайнына сәйкес қайта жаңартылып, мұражайға айналдырылды. Онда аймақта тұратын түрлі этникалық топтарға тиесілі тарихи және мәдени жәдігерлер көрсетілген. Мири Туа Пек Конг ғибадатханасы 1913 жылы зұлым рухтарды қуған деп сенген монахқа ризашылық білдіру үшін салынған. Осы зұлым рухтар Мириде түсіндіріле алмайтын эпидемияға себеп болды деген сенім болған. Бұл ғимарат Екінші дүниежүзілік соғыстан зардап көрмей сақталған жалғыз құрылыс. Марина шығанағында яхталарға арналған тұрақтар бар. Гавайи жағажайы Мири қаласынан 15 минуттық жерде орналасқан. Мұнда демалуға, пикник жасауға және барбекюге қолайлы жағдайлар жасалған. Лутонг жағажайы парапланмен және парамотор спортымен айналысуға ыңғайлы. Луак Эспланада жағажайы қаладан оңтүстікке қарай 11 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл жағажай барбекю жасауға және пикниктерге танымал орын. Луак Эспланада жағажайынан оңтүстіске қарай Бунгай жағажайы орналасқан, ол Бекенуда, Мири қаласынан шамамен 1 сағаттық жерде. 2015 жылдан бері Мири жағажайларында, әсіресе Мири қаласынан жарты сағаттық жерде орналасқан Тусан жағажайында динофлагелляттардың биолюминесценциясынан туындаған «Көк жас» құбылысын көруге болады. Мири Булатан паркі 1993 жылы жұртшылыққа ашылды. Онда жасалма көл, жүгіру жолы және көлік алаңы бар. Мири Булатан паркінде жыл сайын жол қозғалысы ережелерін үйретуге арналған ойындар өткізіледі. Таман Авам Мири (Мири қалалық паркі) Мири қаласының орталығынан 3 шақырым қашықтықта орналасқан. Онда балалар ойын алаңы, ботаникалық бақ және жүгіру жолы бар. Мири Сити Фан – түрлі тақырыптық бақтар, ботаникалық бақ, бассейн, кітапхана және концерттер жиі өткізілетін амфитеатрдан тұратын қалалық парк кешені. Таман Бунга (Гүл бақшасы) Асрама көшесінде орналасқан. Бақшадағы әрбір өсімдіктің аты мен сипаттамасы жазылған табельдер орнатылған.

In 2005, a petroleum museum was opened in Miri to preserve the city's roots as an oil and gas city. The petroleum museum is built at the site of "Grand Old Lady", the first oil well in Malaysia which was opened in 1910. Visitors are able to interact with advanced devices displayed in the museum. Niah Archeology Museum is located near the archaeological site of Niah cave. It exhibits the prehistorical artefacts found in the area. Baram Regional Museum was opened in 1997, housed inside Fort Hose at Marudi. The fort was burnt down in 1994, but it was rebuilt later according to its original design and was converted into a museum. It displays historical and cultural artefacts belonging to various ethnic groups living in the area. The Miri Tua Pek Kong Temple was built in 1913 to give thanks to a monk who was believed to chase away evil spirits. The evil spirits were believed to have caused an unknown epidemic in Miri. It is the only building which survives World War II. Marina Bay also has berthing facilities for yachts. Hawaii Beach is located 15 minutes away from Miri city. Picnic and barbecue facilities are provided here. Lutong Beach is suitable for paragliding and paramotor sports. Luak Esplanade Beach is located 11 km south of the city. It is a common spot for barbecues and picnics. Further down to the south of Luak Esplanade Beach is Bungai Beach, which is located at Bekenu, about 1 hour drive from Miri city. Since 2015, the "Blue Tears" phenomenon caused by Dinoflagellate bioluminescence can be seen at Miri beaches particularly at Tusan beach, which is a half an hour drive from the Miri city. Miri Bulatan Park was opened to the public in 1993. It has a man made lake, a jogging track, and a traffic garden. Traffic games will held every year at Miri Bulatan Park. Taman Awam Miri (Miri Public Park) is located 3 km away from Miri city centre. It has a children's playground, botanical garden, and a jogging trail. Miri City Fan is an urban park complex that has a variety of theme gardens, botanical garden, a swimming pool, a library, and an amphitheatre where concerts are frequently held. Taman Bunga (Flower Garden) is located at Asrama Road. Every plant here has a label which list the name and characteristics of the plant.

Басқа көрікті жерлер

Мири крокодил фермасы және шағын жануарлар бағы Барам дельтасының жанында орналасқан. Мұнда 1000-ға жуық теңіз крокодилі, оның ішінде малайзиялық гариал крокодилі де бар. Крокодилдер үшін жасанды түрде жасалған қоймалар да салынған. Казуар, күн аюлары, питон, маймылдар және кірпікқұйрықтар сияқты басқа да жануарларды осында кездестіруге болады. Келушілерге кафеде сатылатын банандармен жануарларды тамақтандыруға рұқсат беріледі.

Сауда-саттық

Мири әрқашан жақын орналасқан Брунейліктер үшін тамаша сауда орыны болған, себебі валюта бағамының тиімділігіне байланысты. Мириде көптеген сауда орталықтары бар, олардың ішінде ең танымалдары: Бинтанг Мегамолл, Бульвар сауда кешені, Империал сауда орталығы, E Mart, Мири Плаза (Сервай гипермаркеті), MYY сауда орталығы, Перми сауда орталығы, Сун Хуп сауда кешені, Висма Пелита Тунку және Пермайсури Империал қала сауда орталығы. Саберкас сенбілік-жексенбілік базары Сарбекас сауда орталығында орналасқан. Ол әр жұма, сенбі және жексенбі күндері кешкі уақытта ашылады. Базарда 170-тен астам сауда орындары бар, онда көкөністер, жемістер, теңіз өнімдері, сусындар, сатай, грильденген балық, барбекю тауық қанаттары және жергілікті қолөнер бұйымдары, киімдер, сондай-ақ қолданылған журналдар сияқты өнімдер сатылады. Мири қолөнер орталығы Брук көшесінде, Мири қаласында орналасқан. Онда Саравакқа тән қолөнер бұйымдары мен сувенирлер, мысалы, түрлі-түсті сөмкелер, моншақтан жасалған бұйымдар, ағаштан ойылған мүсіндер және жергілікті тайпалар, қытай және малай шеберлері жасаған маталар қойылған.

Музыка

Мириде үш музыкалық фестиваль бар, атап айтқанда Борнео джаз фестивалі, Азия музыка фестивалі (AMF) және Мири елдік музыка фестивалі (MCMF). Борнео джаз фестивалі 2006 жылы басталды. Бұл екі күндік фестиваль, әр түні 4 концерттік орындалыспен, жергілікті және халықаралық джаз музыканттарының қатысуымен Parkcity Everly қонақүйінде, Мириде өтеді. Азия музыка фестивалі де екі күндік шара, онда Үндістан, Тайвань, Филиппин және Индонезия сияқты Азия елдерінің әртістері мен музыканттары өнер көрсетеді. Ол алғаш рет 2013 жылы қала орталығынан 5 км қашықтықтағы Иствуд Вэлли гольф клубында өткізілді. Шараға шамамен 4000 музыка әуесқоны жиналады. Мири елдік музыка фестивалі (MCMF) 2014 жылы Parkcity Everly қонақүйінде, Мириде ұйымдастырылған бір күндік шара. Мұнда музыка және би семинарлары, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпірінен келген елдік музыка тобының кешкі концерті өтеді. Тағам, ойын-сауық және сувенирлік тауарлар сататын дүкендер де бар.

Жергілікті радиостанциялар

Бірнеше жергілікті радиостанция қала ішінде кеңсесін ұстап тұр, олардың ішінде Hitz FM Саравак (105,8), Era FM Саравак (101,3), MY FM Саравак (103,2) және Cats FM (93,3) радиостанциялары бар.

Ас мәзірі

Мири орталық базары (сондай-ақ Мири ашық аспан базары деп те аталады) Мири ескі қаласының орталығында орналасқан. Мұнда ұрпақтан-ұрпаққа жеткен рецепттер бойынша дайындалған көптеген жергілікті тағамдар ұсынылады. Miri Curry Rice, тауық қамыры және Char kway teow сияқты жергілікті дәмді тағамдарды осы жерде кездестіруге болады. Орталық базарда ананаспен пісірілген шошқаның асқазаны және қияқпен дайындалған шошқаның қаны сияқты ерекше тағамдар да бар. Мириде теңіз өнімдері, батыс тағамдары, қытай, жапон және мұсылман тағамдарын ұсынатын түрлі мейрамханалар жұмыс істейді. Келабит таулы аймағының, әсіресе Барионың нағыз тағамдарын да табуға болады.