Кіріспе

Мысыр үкіметінің басшысы (رئيس مجلس الوزراء), кейде "Мысырдың министр-президенті" және "Үкімет президенті" деп те аталады. Араб тіліндегі атаудың тікелей аудармасы – "Министрлер кеңесінің төрағасы", Сирия премьер-министрінің атауы да осылай.

Тарих

Мысырдың ұзақ тарихы бар, оның басқаруында премьер-министр сияқты лауазым болған. Әртүрлі ислам империялары тұсында Мысырда уәзірлер болды, бұл саяси лауазым мемлекет басшысының орынбасары ретіндегі өкілеттігі мен құрылымы жағынан премьер-министрге ұқсас болды. Ежелгі Мысырдың Ескі, Орта және Жаңа патшалық кезеңдерінде фараонның екінші қолбасшыны тағайындауы қалыпты жағдай болды. Үкіметте премьер-министр/уәзір лауазымының болуы тек Рим мен Сасанидтердің Мысырды басқару кезінде ұзақ уақытқа бұзылды, онда Мысыр тікелей тағайындалған губернаторлармен басқарылды. Кейін қазіргі Мысырдың құрылуымен және Мұхаммед Әли әулетінің пайда болуымен, премьерлік және кабинеттер қазіргі анықтамаларымен Мысырда елдің алғашқы заманауи конституциялары мен парламенттерімен бірге пайда бола бастады. Мысыр Премьер-Министрінің лауазымы 1878 жылы Хедив Исмаил билігі кезінде Мысыр Министрлер Кабинетімен бірге құрылды. 1953 жылы монархия жойылғаннан кейін Мысыр үкіметі премьер-министр лауазымын сақтап қалды. 1970 жылдардың соңында Мысырда президент пен премьер-министр арасындағы күрес салдарынан тұрақсыз болған бірнеше бірлесіп өмір сүру үкіметтері болды. 1981 жылдан 2011 жылға дейін Ұлттық демократиялық партия Халық Ассамблеясында көпшілікті сақтап, Мысыр президентіне қолдау көрсетті. 2011 жылдың 16 сәуірінде Мысыр төңкерілісінен кейін, Хосни Мубарактың отставкаға кетуіне әкелген Ұлттық демократиялық партия жоғары әкімшілік сот шешімімен таратылды.

Құзыреті

Бұрын, 1971 жылғы Конституцияға сәйкес, 1980, 2003 және 2007 жылдары өзгертілген, Премьер-министрдің рөлі тек Кабинеттің жұмысын қадағалаумен шектелген, себебі сол кездегі Президент мемлекет басшысы және үкімет басшысы еді. Қазіргі таңда Премьер-министр 2012 және қазіргі 2014 жылғы Конституцияларға сәйкес, Кабинеттің және елдің бүкіл үкіметінің басшысы болып табылады, оның ішінде оның қызметін басқару және жұмысын қадағалау да кіреді. Премьер-министр, Кабинет мүшелерімен бірге, бірпалаталы Парламентке, Өкілдер палатасына заң жобаларын, сондай-ақ парламенттік отырыстарда түзетулерді ұсына алады. Премьер-министр заңдарды іске асыру үшін қағидалар шығаруға, сондай-ақ толыққанды мемлекеттік қызметтерді және тәртіптік шараларды қамтамасыз етуге құқылы, бірақ олар үкіметтің бекітуіне жатады. Бұл реттеушілік өкілеттіктер бұрын 1971 жылғы Конституция бойынша, 1980, 2003 және 2007 жылдары өзгертілген Президентке тиесілі болған. Премьер-министр мен Кабинет президентке мемлекеттік саясатты әзірлеуде және оның іске асырылуын бақылауда көмектеседі, бұл 2012 және қазіргі 2014 жылғы Конституцияларда да көзделген. Нұбар Паша – египеттік армян саясаткері және Мысырдың тұңғыш Премьер-министрі. Ол мансап жолында үш рет Премьер-министр қызметін атқарды. Оның алғашқы мерзімі 1878 жылдың тамызынан 1879 жылдың 23 ақпанына дейін болды. Саяси спектрдің екі ұшындағы партиялар Парламент пен Президенттікке ие болғанда, билікті бөлісу жүйесі когабитация деп аталады. 1970 жылдары бірнеше когабитациялық үкіметтер билікке келді, бірақ олардың тұрақсыздығы байқалды.

Қазіргі премьер-министр

2014 жылдың 1 наурызынан 17 маусымына дейін Ибрагим Махаб Мысырдың премьер-министрі міндетін атқарушысы болды. Ол тағайындалған кезде: «Елдің барлық аймағындағы қауіпсіздік пен тұрақтылық, сондай-ақ терроризмді жою инвестицияларға жол ашады» деді. 2015 жылдың 19 қыркүйегінде жаңа кабинет құрылды. Мысыр президенті Абдель Фаттах әл-Сиси үкіметтің отставкасын қабылдап, Мұнай министрі Шериф Исмаилге жаңа кабинет құруды тапсырды. 2018 жылдың маусым айында Исмаил Сисиге отставка туралы өтінішін ұсынды. Содан кейін Сиси Тұрғын үй министрі Мостафа Мадбулиді премьер-министр міндетін атқарушы етіп тағайындады.