Фиджи апталығы: 2004 ж. этникалық қақтығыстарды азайтуға бағытталған рухани және мәдени шаралар. Тәуелсіздік күні, кешірім, және Джордж Спейт туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фиджи аптасы – 2004 жылдың 4-11 қазан аралығында өткен дұғалық жиналыстар мен көпмәдениетті бағдарламалар аптасы болды. Премьер-министр Лайсения Карасе төрағалық еткен көпұлтты ұлттық комитет ұйымдастырған, құны 410 000 АҚШ долларын құраған Фиджи аптасы Фиджидің әртүрлі этникалық қауымдастықтары арасындағы келісімді нығайтуға бағытталған, әсіресе жергілікті фиджиліктер мен индофиджиліктер арасындағы татулықты орнатуды көздеді. Олардың саяси билік үшін болған ұзақ жылдарға созылған бәсекелестігі Фиджи саясатын басып тастады, ал 2000 жылғы Фиджи төңкерісінде фиджилік этникалық ұлтшылдардың Махендра Чодри басқаратын индофиджилік үкіметін құлатуы олардың қарым-қатынасын одан бетер шиеленістірді. Фиджи аптасын ұйымдастырушылар бұл шараның осы оқиғаларға нүкте қоюға көмектесетініне үміттене білді, бірақ оның қоздырған даулары осы мақсатқа жетуді қиын етістірді. 2004 жылдың 15 қыркүйегінде үкіметке жақын дереккөз Австралияның Associated Press агенттігіне 2000 жылғы төңкерістің басты ұйымдастырушысы Джордж Спейттің, мемлекеттік қылмыс үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылған күйде, түрмеде діни тәжірибеден өткеннен кейін индофиджилік қауымға деген көзқарасын өзгерткенін және татуласудың белгісі ретінде Фиджи аптасының іс-шараларына қатысуды қалағанын мәлімдеді. Алайда, үкімет оның Нукулау аралындағы түрмеден шығып, салтанатқа қатысуға рұқсат беруден бас тартты.
Fiji Week was a week of prayer meetings and multicultural programmes that took place the week of 4–11 October 2004. Organized at a cost of US$410,000 by a multiracial national committee chaired by the Prime Minister, Laisenia Qarase, Fiji Week was intended to foster reconciliation among Fiji's diverse ethnic communities, especially native Fijians and Indo Fijians, whose mutual rivalry for political power has dominated Fijian politics for the last generation, and whose relationship has been especially strained since the overthrow of the Indo Fijian led government of Mahendra Chaudhry by ethnic Fijian nationalists in the Fiji coup of 2000. Organizers of Fiji Week hoped that it would help to bring about a sense of closure to those events, but the controversy that it generated made this appear difficult to achieve. On 15 September 2004, a source close to the government told the Australian Associated Press that George Speight, the chief instigator of the 2000 coup, currently serving life sentence for treason, had had a change of heart towards the Indo Fijian community following a religious conversion experience in jail, and that he wished to take part in the Fiji Week activities as a gesture of reconciliation. However, the government refused his request to be allowed to leave his Nukulau Island prison to participate in the observances.
Махендра Чоудри
Фиджи апталығы саяси тұрғыдан даулы болды. Құлатылған премьер-министр Чаудхридің Фиджи Еңбек партиясы бұл шараларды бойкоттады, олардың пікірінше, бұл төңкерістен кейінгі этникалық шиеленісті басуға бағытталған саяси амал, бірақ түбірдегі мәселені шешпейді – 2000 жылғы төңкерілді ұйымдастыруға және қаржыландыруға жауапты адамдардың көпшілігі әлі анықталмаған және іздеуде. Партияның әртүрлі өкілдері әділдік орнатылмаса, кешірім болуы мүмкін емес деді. Бірақ, 11 қазанда баспасөз хатшысы жеке түрде Чаудхри Шпейтпен кездесіп, оны кешіруге дайын екенін, егер ол 2000 жылғы төңкерілді бастауға және қаржыландыруға кінәлі адамдарды атаса қарастыратынын мәлімдеді. 2004 жылдың желтоқсанына дейін Шпейт мұны істемеді.
Fiji Week was politically controversial. The Fiji Labour Party of deposed Prime Minister Chaudhry boycotted the observances, claiming that they were a political ploy aimed at defusing the lingering post coup ethnic tensions without addressing the real problem, that many of those responsible for organizing and funding the coup remain unidentified and at large. There could be no reconciliation without justice being done, various party spokesmen said. At a personal level, however, a spokesman said on 11 October that Chaudhry would consider meeting Speight and forgiving him provided that he name the persons responsible for instigating and financing the 2000 coup As of December 2004, Speight has not done so.
Ади Қойла Наилатикау
Салтанатты рәсімдерді тағы бір сыншы, 2000 жылғы төңкеріс кезінде биліктен құлатылған марқұм президент Рату Сэр Камисесе Мараның қызы, сенатор Ади Койла Найлатикау болды. Фиджи аптасындағы келісім рәсімдеріне қатысудан бас тартқанын түсіндіріп, Ади Коила (төңкеріс бастаушыларының қол астында 56 күн бойы тұтқынға алынған) 2004 жылғы 23 қазанда Сенатта төңкеріс бойынша тергеу шындықты ашпаса, басталған келісімнің мәні болмайтынын айтты. Ол төңкеріске қатысы бар адамдардың қазір үкіметте және дипломатиялық қызметте жоғары лауазымдарды иеленуіне ашуын білдірді. Ади Коила сондай-ақ келісім рәсімі орынсыз екенін айтты, себебі Альберт паркіндегі рәсімде кит тісін алған және халықты кешірген адам (президент Рату Жозефа Илоило) 2000 жылғы мамыр төңкерісінің құрбаны болған жоқ. Ади Коила үкіметтің неге екі ата-анасы қайтыс болғаннан кейін ғана келісім рәсімдерін ұйымдастыруға шешім қабылдағанын ойша сұрады. "Неге бұл келісім туралы ой марқұм Turaga Bale Tui Nayau (Ratu Mara) немесе марқұм Marama Bale Roko Tui Dreketi (Ro Adi Lala Mara) үшін бұрын жасалмады?" деп сұрады ол. "Бұл оқиғалардың бәрі олардың қайтысынан кейін бір түнде туындады ма?" Ади Коила 2000 жылғы төңкерісті ұйымдастыруға және қаржыландыруға кімдер қатысқандығы туралы сұрақтарға жауап берілгенше, шынайы кешірім болуы мүмкін емес екенін мәлімдеді. "Адам өзі дайын болғанда ғана кешіреді. Олар неге қатысты және кім бұйрық берді деген шындық айтылуы керек", - деді Ади Коила. "Тиісті заңдық процедуралар орындалмаса, яғни сыртқы күштердің араласуынсыз келісімге келу немесе оны іске асыру мүмкін емес".
Another critic of the ceremonies was Senator Adi Koila Nailatikau, the daughter of the late President Ratu Sir Kamisese Mara, who was deposed in the 2000 coup. Explaining her refusal to participate in the Fiji Week reconciliation ceremonies, Adi Koila (who had been held hostage for 56 days by the instigators of the coup) told the Senate on 23 October 2004 that the reconciliation undertaken would be worthless unless investigations into the coup revealed the truth behind its staging. She expressed anger that individuals implicated in the coup now held senior positions in the government and the diplomatic service. Adi Koila also said that the reconciliation ceremony was inappropriate because the person who received the whale's tooth and forgave the people in the ceremony at Albert Park (President Ratu Josefa Iloilo) had not been a victim of the May 2000 coup. Adi Koila wondered aloud why the government had decided to organize the reconciliation ceremonies only after both of her parents had died. "Why was the concept of reconciliation never done for the late Turaga Bale the Tui Nayau (Ratu Mara) or for that matter the late Marama Bale the Roko Tui Dreketi (Ro Adi Lala Mara)?" she demanded. "Was all this conjured overnight immediately after their demise?" she questioned. Adi Koila declared that there could be no genuine forgiveness until questions were answered about who was involved in organizing and funding the 2000 coup. "An individual will forgive when he or she is ready. There must be truth telling, as to why they participated and who gave the orders," Adi Koila said. "Reconciliation cannot eventuate or materialise until the proper legal procedures have been followed, that is without interference from external forces."
Фрэнк Байнимарама
2004 жылдың 25 қазанында қарулы күштердің қолбасшысы коммодор Франк Байнимарама Фиджи апталығына қатысты сынға өз дауысын қосты. Ол 2000 жылғы төңкеріске қатысы бар адамдардың өз іс-әрекеттері үшін кешірім сұрап, кешірім тілеу рәсімдеріне қатысып, кейін сотқа барып, өзін кінәсіз деп жариялағанына "таңырқанын" айтты. Оның сөзіне қарағанда, фиджилік мәдениетте кешірім сұрау – кінәні мойындаумен бірдей, ал осы адамдардың кейіннен соттағы "кінәсіз" деген жауабы олардың кешірім тілеуінің шындығына күмән тудырады. Байнимарама сенатор Рату Джордж Какобаудың үкіметтің кешірім сұрау және татуласу рәсімдеріне наразы болған азаматтардың Фиджиден кету керек деген пікірін қатты сынады. Байнимарама Фиджидің барлық азаматтарына тиесілі екенін, ешкімнің расистік сөздер айтқан саясаткерлерден қорқуы керек емес екенін мәлімдеді. Ол сенатордың кешірімді қабылдамағандардың көптігінің фиджиліктер екенін білгенде таңғалар еді. Оның айтуынша, демократия мен заң үстемдігі 21 ғасырдағы басты қағида, және әскери оны қорғайды. Оның бұл сөздері үкімет саясаткерлерінің ашуын тудырып, оны саясатқа араласумен айыптады. Үнсіздікке көнуден бас тартып, Байнимарама 2004 жылдың 8 желтоқсанында Австралиядан жасаған мәлімдемесінде 2000 жылғы төңкеріске қатысы бар адамдардың үкімет құрамына енуін айыптап, олардың қатысуының Фиджи апталығындағы татуласу рәсімдеріне бұрынғы сын-ескертпесіне негіз болғанын жеткізді. "Сондықтан біз татуласу процесі – әзіл-қалжың дей келдік", – деді Байнимарама. "2001 жылғы сайлау Джордж Спейттің өзінен басқа оның тобының барлығын қайта әкелді".
On 25 October 2004, Commodore Frank Bainimarama, the Commander of the Armed Forces, added his voice to the criticism of the Fiji Week ceremonies. He said he found it "baffling" that individuals implicated in the 2000 coup had taken part in the ceremonies to apologize and ask forgiveness for their actions, only to turn up in court later and plead innocent. He said that according to Fijian culture, an apology was tantamount to a public admission of guilt, and that the "not guilty" pleas later entered by the same people in court raised justifiable questions about whether their apologies were sincere. Bainimarama strongly criticized Senator Ratu George Cakobau for saying that citizens unhappy with the government organized apology and reconciliation ceremonies should leave Fiji. Bainimarama declared that Fiji belonged to all of its citizens, and that no one should feel intimidated by politicians who spit out racist remarks, adding that the Senator would be shocked to find that many of those who refused the apology were ethnic Fijians. He said that democracy and the rule of law were the rule of the day in the 21st century, and that the military would uphold it. His comments drew angry criticism from government politicians who accused him of meddling in politics. Refusing to be silenced, Bainimarama issued a further statement from Australia on 8 December 2004, condemning the inclusion in the government of persons implicated in the 2000 coup, saying that their presence justified his earlier criticism of the Fiji Week reconciliation ceremonies. "That's why we've always said the reconciliation process was a farce," Bainimarama said. "The 2001 Elections brought back all of George Speight's group except him."