Кіріспе

Фиджи аптасы – 2004 жылдың 4-11 қазан аралығында өткен дұғалық жиналыстар мен көпмәдениетті бағдарламалар аптасы болды. Премьер-министр Лайсения Карасе төрағалық еткен көпұлтты ұлттық комитет ұйымдастырған, құны 410 000 АҚШ долларын құраған Фиджи аптасы Фиджидің әртүрлі этникалық қауымдастықтары арасындағы келісімді нығайтуға бағытталған, әсіресе жергілікті фиджиліктер мен индофиджиліктер арасындағы татулықты орнатуды көздеді. Олардың саяси билік үшін болған ұзақ жылдарға созылған бәсекелестігі Фиджи саясатын басып тастады, ал 2000 жылғы Фиджи төңкерісінде фиджилік этникалық ұлтшылдардың Махендра Чодри басқаратын индофиджилік үкіметін құлатуы олардың қарым-қатынасын одан бетер шиеленістірді. Фиджи аптасын ұйымдастырушылар бұл шараның осы оқиғаларға нүкте қоюға көмектесетініне үміттене білді, бірақ оның қоздырған даулары осы мақсатқа жетуді қиын етістірді. 2004 жылдың 15 қыркүйегінде үкіметке жақын дереккөз Австралияның Associated Press агенттігіне 2000 жылғы төңкерістің басты ұйымдастырушысы Джордж Спейттің, мемлекеттік қылмыс үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылған күйде, түрмеде діни тәжірибеден өткеннен кейін индофиджилік қауымға деген көзқарасын өзгерткенін және татуласудың белгісі ретінде Фиджи аптасының іс-шараларына қатысуды қалағанын мәлімдеді. Алайда, үкімет оның Нукулау аралындағы түрмеден шығып, салтанатқа қатысуға рұқсат беруден бас тартты.

Махендра Чоудри

Фиджи апталығы саяси тұрғыдан даулы болды. Құлатылған премьер-министр Чаудхридің Фиджи Еңбек партиясы бұл шараларды бойкоттады, олардың пікірінше, бұл төңкерістен кейінгі этникалық шиеленісті басуға бағытталған саяси амал, бірақ түбірдегі мәселені шешпейді – 2000 жылғы төңкерілді ұйымдастыруға және қаржыландыруға жауапты адамдардың көпшілігі әлі анықталмаған және іздеуде. Партияның әртүрлі өкілдері әділдік орнатылмаса, кешірім болуы мүмкін емес деді. Бірақ, 11 қазанда баспасөз хатшысы жеке түрде Чаудхри Шпейтпен кездесіп, оны кешіруге дайын екенін, егер ол 2000 жылғы төңкерілді бастауға және қаржыландыруға кінәлі адамдарды атаса қарастыратынын мәлімдеді. 2004 жылдың желтоқсанына дейін Шпейт мұны істемеді.

Ади Қойла Наилатикау

Салтанатты рәсімдерді тағы бір сыншы, 2000 жылғы төңкеріс кезінде биліктен құлатылған марқұм президент Рату Сэр Камисесе Мараның қызы, сенатор Ади Койла Найлатикау болды. Фиджи аптасындағы келісім рәсімдеріне қатысудан бас тартқанын түсіндіріп, Ади Коила (төңкеріс бастаушыларының қол астында 56 күн бойы тұтқынға алынған) 2004 жылғы 23 қазанда Сенатта төңкеріс бойынша тергеу шындықты ашпаса, басталған келісімнің мәні болмайтынын айтты. Ол төңкеріске қатысы бар адамдардың қазір үкіметте және дипломатиялық қызметте жоғары лауазымдарды иеленуіне ашуын білдірді. Ади Коила сондай-ақ келісім рәсімі орынсыз екенін айтты, себебі Альберт паркіндегі рәсімде кит тісін алған және халықты кешірген адам (президент Рату Жозефа Илоило) 2000 жылғы мамыр төңкерісінің құрбаны болған жоқ. Ади Коила үкіметтің неге екі ата-анасы қайтыс болғаннан кейін ғана келісім рәсімдерін ұйымдастыруға шешім қабылдағанын ойша сұрады. "Неге бұл келісім туралы ой марқұм Turaga Bale Tui Nayau (Ratu Mara) немесе марқұм Marama Bale Roko Tui Dreketi (Ro Adi Lala Mara) үшін бұрын жасалмады?" деп сұрады ол. "Бұл оқиғалардың бәрі олардың қайтысынан кейін бір түнде туындады ма?" Ади Коила 2000 жылғы төңкерісті ұйымдастыруға және қаржыландыруға кімдер қатысқандығы туралы сұрақтарға жауап берілгенше, шынайы кешірім болуы мүмкін емес екенін мәлімдеді. "Адам өзі дайын болғанда ғана кешіреді. Олар неге қатысты және кім бұйрық берді деген шындық айтылуы керек", - деді Ади Коила. "Тиісті заңдық процедуралар орындалмаса, яғни сыртқы күштердің араласуынсыз келісімге келу немесе оны іске асыру мүмкін емес".

Фрэнк Байнимарама

2004 жылдың 25 қазанында қарулы күштердің қолбасшысы коммодор Франк Байнимарама Фиджи апталығына қатысты сынға өз дауысын қосты. Ол 2000 жылғы төңкеріске қатысы бар адамдардың өз іс-әрекеттері үшін кешірім сұрап, кешірім тілеу рәсімдеріне қатысып, кейін сотқа барып, өзін кінәсіз деп жариялағанына "таңырқанын" айтты. Оның сөзіне қарағанда, фиджилік мәдениетте кешірім сұрау – кінәні мойындаумен бірдей, ал осы адамдардың кейіннен соттағы "кінәсіз" деген жауабы олардың кешірім тілеуінің шындығына күмән тудырады. Байнимарама сенатор Рату Джордж Какобаудың үкіметтің кешірім сұрау және татуласу рәсімдеріне наразы болған азаматтардың Фиджиден кету керек деген пікірін қатты сынады. Байнимарама Фиджидің барлық азаматтарына тиесілі екенін, ешкімнің расистік сөздер айтқан саясаткерлерден қорқуы керек емес екенін мәлімдеді. Ол сенатордың кешірімді қабылдамағандардың көптігінің фиджиліктер екенін білгенде таңғалар еді. Оның айтуынша, демократия мен заң үстемдігі 21 ғасырдағы басты қағида, және әскери оны қорғайды. Оның бұл сөздері үкімет саясаткерлерінің ашуын тудырып, оны саясатқа араласумен айыптады. Үнсіздікке көнуден бас тартып, Байнимарама 2004 жылдың 8 желтоқсанында Австралиядан жасаған мәлімдемесінде 2000 жылғы төңкеріске қатысы бар адамдардың үкімет құрамына енуін айыптап, олардың қатысуының Фиджи апталығындағы татуласу рәсімдеріне бұрынғы сын-ескертпесіне негіз болғанын жеткізді. "Сондықтан біз татуласу процесі – әзіл-қалжың дей келдік", – деді Байнимарама. "2001 жылғы сайлау Джордж Спейттің өзінен басқа оның тобының барлығын қайта әкелді".