Кіріспе

Британ монархының рухани қажеттіліктерін қамтамасыз ететін шағын топ. Ұлыбритания мен Канададағы корольдік шіркеулер – монарх пен корольдік отбасының рухани қажеттерін қанағаттандыратын мекемелер. Тарихи тұрғыдан алғанда, корольдік шіркеу монархпен бірге саяхаттайтын дін қызметкерлері мен әншілер тобы болған. Бүгінде бұл термин корольдік сарайлардағы шіркеулерге немесе монархтың шіркеулерге берген атағына да қолданылады. Англия шіркеуіндегі корольдік шіркеулерді «корольдік ерекшеліктер» деп те атайды, бұл монархтың шіркеулік құқық юрисдикциясы. Оның Ұлылықтарының корольдік деканы – Ұлыбританиядағы корольдік үй шаруашылығының кеңсесі, қазіргі уақытта көбінесе Лондон епискобы атқарады. Британдық корольдік шіркеулер елдің музыкалық өмірінде маңызды рөл атқарды, оның хорында Талис, Бёрд, Булл, Гиббонс және Перселл сияқты композиторлар болды. Хор корольдік шіркеудің әншілерінен және «шіркеу балалары» деп аталатын балалар хорынан тұрады, олар төменгі дауыстарды орындайды.

Орта ғасырлар

Бастапқы тарихында ағылшын Корольдік шатыры, соттың қалған бөлігі сияқты, монархпен бірге саяхаттап, ол қай жерде тұрса, сол жерде өзінің міндеттерін атқарды. Шатыр туралы ең ерте жазбаша мәліметтер шамамен 1135 жылға, Генрих I патшалық кезеңіне дейін жетеді. Үй шаруасы ережелерінің осы құжатында екі джентльмен және төрт қызметші көрсетілген; алайда, сол кезде шатырда басқа адамдар да болған болуы мүмкін. Генрих VI патшалық құрған кездегі жарлық 1455 жылғы шатырдың толық құрамын белгілейді: бір диқан, 20 капеллан мен кеңсе қызметкері, жеті бала, үй шаруасы үшін бір мойысқаушы капеллан және бір йомен. Дегенмен, сол жылы кеңсе қызметкерлері патшаға олардың санын «күнделікті шатырдағы ауыр еңбектеріне байланысты» 24 әншіге дейін арттыру туралы өтінішпен жүгінді.

Тюдор дәуірі

Капелла Генрих VIII патшалық құрған және монастырлардың таратылуы кезеңінде де тұрақты болды. Алайда, осы кезеңде әншілер саны 20-30 жұмысшы және 8-10 бала аралығында, көзге түсетін себепсіз өзгеріп тұрды. Капелла Елизавета I патшалық құрған кезде, Уильям Бёрд пен Томас Таллис бірлесіп органшы қызметін атқарғанда ең жоғары деңгейге жетті.

17 ғасыр

17 ғасырда Корольдік шапелдің Уайтхоллде жеке ғимараты болды, ол 1698 жылы өртенді; 1702 жылдан бері ол Сент-Джеймс сарайында орналасқан. Ағылшын Корольдік шапелі Вестминстер аббаттығымен тығыз байланысты болды, сондықтан 1625 жылға қарай, ағылшын Корольдік шапелінің джентльмендерінің жартысынан астамы Вестминстер аббаттығы хорының мүшелері болды. 18 ғасырда хор әншілері Гендельдің ораториялары мен басқа да шығармаларын орындағанда сопрано партияларын орындады. II Карл тұсында хорға патшалық музыка тобынан келген скрипкашылар жиі қосылды; әр түрлі уақытта шапелде композиторлар, лютнисттер және виолашылар да жұмыс істеді.

Ұлыбританияның корольдік шіркеулеріндегі қызметтер мен қызметшілер

Корольдік часовня Ұлыбританиядағы діни үйдің бөлімшесі болып табылады, ол 1483 жылы Эдуард IV тұсында Корольдік еркін үйдің часовнясы ретінде құрылған. Осы мағынада Корольдік часовня – нақты ғимарат емес, дін қызметкерлері мен музыканттардың тобы. Шотландиядағы діни үйдің мүшелерін Шотландия шіркеуі, ал Англиядағы діни үйдің мүшелерін Англия шіркеуі қамтамасыз етеді. 18-шы ғасырдан бері Англиядағы Корольдік часовняның деканы отырған Лондон епископы болып табылады, ал музыканы басқару құқығы вице-деканға (қазіргі Пол Райт) берілген.

Ұлыбритания

Ұлыбританияның Корольдік капелласының орналасқан жері жылдар бойы өзгеріп келген. Мысалы, ерте Тюдор дәуірінде және Елизавета I патшайымның билігінде капелланың қызметі көбінесе Гринвич сарайы мен Уайтхолл сарайында шоғырланған. Елизавета II патшайымның билігі кезінде және одан кейін капелланың негізгі орны Сент-Джеймс сарайы болып табылады.

Сент-Джеймс сарайы

Сент-Джеймс сарайындағы шапел 1702 жылдан бері канондар мен әншілермен үнемі пайдаланылып келеді, Уайтхолл сарайындағы Корольдік шапел өртенгеннен кейін, және қазіргі күні ең көп қолданылатын ғимарат болып табылады. Сарайдың негізгі бөлігінде орналасқан, ол 1540 жылы салынған және содан бері өзгертілген, ең ірі өзгерістер 1837 жылы сэр Роберт Смирк жасаған. Сарай қақпасының оң жағындағы үлкен терезе осы шапелдің солтүстік қабырғасында орналасқан, ол әдеттегідей шығыс-батыс емес, солтүстік-оңтүстік бағытында салынған. Оның төбесі патшалық әріптерімен және гербтермен безендірілген, ал оны Холбейн салған деген әңгіме бар. Жеке Королеваның шапелі, бұрын физикалық тұрғыда Сент-Джеймс сарайының негізгі ғимаратына жалғанған, 1623 және 1625 жылдар аралығында король Генриетта Мария, I Чарльздың әйелі үшін католик шапелі ретінде салынған, сол кезде Англияда католик шіркеулерін салуға тыйым салынған. 1690 жылдардан бастап ол континенттік лютерандық сарайлықтар пайдаланған және «неміс шапелі» деп аталған. Сент-Джеймс сарайындағы «француз патшалық шапелінің» көп жылдар бойы қызмет еткен пасторы Пьер Риваль (1730 жылы қайтыс болды) болды, оның уағыздарының бірі жарияланды. Жанындағы сарайлық пәтерлер 1809 жылы өртенді; бірақ олар қайта салынбады, ал 1856 және 1857 жылдар аралығында Марлбороу жолы сарай мен Королеваның шапелі арасында салынды.

Виндзор

Виндзор замкісіндегі ең ірі патшалық ерекшеліктерінің бірі – Сент-Джордж шіркеуі. Дегенмен, оны Сент-Джеймс Корольдік капелінен тәуелсіз, жеке колледж басқарады. Патшалық пәтерлерге жақын кішкентай жеке капель де бар. Виндзордың Корольдік резиденциясының аумағында Барлық Әулиелердің Корольдік капелі орналасқан.

Шотландия

15 ғасырда Корольдік капелласы Сент-Эндрюс қаласындағы Рок тасындағы Сент-Мария шіркеуіндегі пребендке сіңісті деп саналады. 1501 жылы Джеймс IV Стирлинг қалыңында жаңа Корольдік капелласын құрды; алайда, 1504 жылдан бастап Корольдік капелланың деканаты Галлоуэй епископтарының тізбегімен, Корольдік капелла епископы атағымен және Шотландиядағы барлық корольдік сарайларға билік ету құқығымен иеленді. 1621 жылы деканат Данблан епископтығына қосылды, ал Корольдік капелла Холирудқа көшірілді. 1688 жылғы Даңқты революциядан кейін Эдинбургтегі көтерілісшілер аббатқа басып кіріп, Корольдік капелласына еніп, корольдік мазарларды қиратты. Осыдан кейін ғимарат құлдырап, шатыры жоқ қираған ғимаратқа айналды. Аббатты қалпына келтіру туралы бірнеше ұсыныс 18 ғасырдан бері жасалған – 1835 жылы архитектор Джеймс Гиллеспи Грэм оны Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясының жиналыс орны ретінде, ал 1906 жылы Тистль орденінің капелласы ретінде ұсынды, бірақ екі ұсыныс та қабылданбады.

Басқа патшалық шіркеулер

Хэмптон-Корт сарайындағы Корольдік шіркеуде 1868 жылы тұрақты хор құрылды. Жексенбі және маңызды мереке күндері ән салатын хор 14 баладан және 6 ер адамнан тұрады. 1712 жылы орган салынған, ал соңғы рет 2013 жылы қалпына келтірілді. 2016 жылы Лондонның Вестминстер қаласындағы Савой корольдік шіркеуі, Ланкастер герцогтігінің құқығымен монархқа тиесілі болатын, корольдік шіркеулердің юрисдикциясына қосылды. Корольдік мақсатта құрылған, бірақ қазіргі уақытта корольдік демеушілігі жоқ шіркеулердің қатарында Плимут қаласындағы Корольдік цитадельдегі Хоудағы Әулие Катеринаның корольдік шіркеуі бар. Дегенмен, 1927 жылы король Георг V Гарнизон шіркеуіне қайтадан корольдік шіркеу мәртебесін берді. Бұрын Корольдік шіркеуге ие болған басқа да бірнеше орындар бар, соның ішінде Брайтон қаласындағы бұрынғы Корольдік шіркеу. Бұл шіркеу қонаққа келген корольдік отбасы мүшелері және Санкт-Петер шіркеуінің негізгі филиалы ретінде пайдаланылды. 2010 жылы шіркеу ресми түрде Санкт-Петер шіркеуінен бөлініп, дербес шіркеу мәртебесін алды. Тағы бір бұрынғы корольдік шіркеу 1920 жылдарға дейін, Ирландия тәуелсіздігі алдында Дублинде орналасқан. Дублиндегі Корольдік шіркеу Дублин қамалында орналасып, Ирландияның лорд-лейтенантының ресми резиденциясы қызметін атқарды. Бэкингем сарайында патшайым Виктория үшін Джон Нэш жобалаған корольдік шіркеу болды, бірақ ол Екінші дүниежүзілік соғыста жаудың бомбалауынан зақымданды, ал қалған бөлігі кейіннен Королева галереясына қосылды.

Канада

Канададағы корольдік шатырлар – монархтың ерекше рөлдерін немесе мәнін мойындау үшін берілген сирек құрметті белгіге ие болған діни мекемелер. Канададағы үш шатыр, барлығы Онтарио провинциясында орналасқан, корольдік шатырлар деп белгіленген. Олардың барлығы алғашқы ұлттар қауымдастықтарымен және олардың Канада Корольдігімен байланысты. Брантфордтағы Мохок шатыры 1904 жылы король Эдуард VII-нің бұйрығымен корольдік шатыр деп жарияланды. Шатыр Тайендинага Мохок аймағының шіркеуі ретінде қызмет етті және қауымның әскери қызметін мойындау үшін корольдік шатыр мәртебесіне ие болды. Алғашқы екі корольдік шатыр Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін Канадада құрылған Мохок қауымдастықтарының ішінде орналасқан. Осы корольдік шатырларға Корольдіктен бірнеше сыйлықтар берілді, соның ішінде күміс қасиеттілік заттары және Анна патшайымның Киелі кітабы, Георг III патшаның триптихі, Виктория патшайымның Киелі кітабы және Елизавета II патшайымның екі жүз жылдық кубогы. 2010 жылы Елизавета II Мохок шатырына Мохок өкілдері мен Корольдіктің арасындағы алғашқы кездесудің үш жүз жылдығын еске алу үшін «Достықтың күміс тізбегі», 1710–2010 жазбалары бар күміс қоңыраулар жиынтығын табыс етті. Әйгердің қасиетті шатыры – алғашқы дінаралық және конфессияаралық корольдік шатыр және жергілікті тілде өзінің атауы бар жалғыз шатыр. Ол Канаданың құрылған күнінің 150 жылдығын, Масси колледжі мен Кредит алғашқы ұлтының Миссиссаугасы арасындағы қарым-қатынасты және келісімнің белгісі ретінде корольдік шатыр деп жарияланды. Шатыр 1763 жылғы Корольдік жариянамасының тарихын және оның 1764 жылғы Ниагара шартымен бекітілуін мойындайды.