Кіріспе

Ворстердегі собор, Ворстершир, Англия

Ворстер соборы, ресми түрде Мәсіх және Баталы Марияның соборы – Англияның Ворстер қаласындағы Англия шіркеуінің соборы. Собор Ворстер епископының резиденциясы және Ворстер епархиясының бас шіркеуі болып табылады; оны деканы мен капітулы басқарады. Собор I санаттағы ғимарат және ескерткіштер тізіміне енген. Собор 680 жылы негізделген. Ең көне құрылыс бөліктері 1084 жылға дейін сақталып қалған, осы жылы епископ Вулфстан соборды римдік стильде қайта жаңартқан. Капитул залы 1120 жылға дейін салынған, ал негізгі зал 1170 жылдары кеңейтілген. 1224-1269 жылдар аралығында шығыс жағы ерте ағылшын готикалық стилінде қайта салынды. Негізгі залының қалған бөлігі 1360 жылдары қайта жаңартылып, «таңғажайып» орталық мұнарасы 1374 жылы аяқталды. Бірінші собор шіркеуі, Әулие Петр мен Пауылға арналған, осы кезеңде салынған, бірақ оның архитектурасының қалдықтары сақталмаған. Қазіргі собордың крипты 11 ғасырға, епископ Вулфстанның кезіне дейін барады. VIII ғасырдың басында собормен байланысты қауымда әртүрлі дін қызметкерлері болған. Собор қауымы оныншы ғасырдың екінші жартысындағы бенедиктин реформаларының нәтижесінде ресми монастырь тәртібімен басқарылды (бір автор 974–977 жылдар аралығын көрсетеді, ал екіншісі 969 жылды ықтимал деп санайды). Франциядағы Флери аббаттығымен маңызды байланыс бар, өйткені 961-992 жылдар аралығында Ворстер епископы болған Освальд Флериде діни санаққа ие болды және 966 жыл шамасында Ворстерде құрған монастырына Флери монастырь ережесін енгізді, ол қазіргі собор шіркеуі сияқты Әулие Марияға арналған.

Орта ғасырлар

Вурчестердің соңғы англосаксондық епискобы Вулфстан, Норман жаулап алуынан кейін 1095 жылы қайтыс болғанға дейін ерекше жағдайда епископтығын сақтап қалды. Кейіннен ол қасиетті деп жарияланды. Бұл король Джонның жерленген орны, ол ағасы Ричард І-нің орнын басты. Қаланың көптеген діни мекемелерінің бірі болған соборлық монастырь, Вурчестер мен округте ірі жер иесі және экономикалық күш болып табылды. Оның меншігіне Бромсгроув монастырының иелігі кірді. Бұл білім беру орталығы болды, мектептерде оқыту жүргізілді және ауруханалармен байланысты болды. Шіркеу жергілікті салықтардың бір бөлігін алып, христиандық моральға қатысты діни заңдарды қолданды, бұл жазаға алып келуі мүмкін еді. Ол жетекші ақсүйектер мен аристократиямен тығыз саяси байланыстарда болды. Осылайша, ол қала мен округтің ортағасырлық өмірінде маңызды рөл атқарды.

Вурчестердегі еврей қауымымен қарым-қатынастар

Вурчестер епархиясы Вурчестердегі шағын еврей қауымына ерекше жаулық көрсетті. Блуалық Петр Вурчестер епискобы, болжам бойынша Котанский Иоанн, 1190 жылы яһудилердің опасыздығына қарсы маңызды анти-иудейлік трактат жазуға шақырылды. Уильям де Блуа, Вурчестер епископы болып қызмет еткен кезеңінде, 1219 жылы епархиядағы яһудилерге қатысты ерекше қатаң ережелерді енгізді. Англияның басқа аймақтарындағыдай, яһудилер ресми түрде тікбұрышты ақ белгілер тағуға міндеттелді, бұл белгілер «табула» деп аталатын нәрсені көрсетеді деп есептелді. Көптеген жағдайларда, айып төленсе, бұл талаптан бас тартуға рұқсат етілді. Белгілерді тағуға қатысты шіркеу заңдарын күшіне енгізумен қатар, Блуа сонымен қатар процент алуға қосымша шектеулер қоюға тырысты және 1229 жылы Папа Григорий IX-қа осы мәселені тиімді шешуді және одан да қатаң шаралар қабылдауды сұрады. Жауабында, Паптық билік христиандардың яһудилердің үйлерінде жұмыс істеуіне тыйым салуды талап етті, «уақытша пайда Мәсіхке деген ықыластан жоғары қойылмасын» және белгілерді тағу талабын міндетті етуді талап етті.

Құлдырау және реформация

Монастырь Генрих VIII-нің монастырларды таратуымен аяқталды. Осыған дейін, 1535 жылы, приоры Уильям Мор отставкаға кетіп, оның орнына Генри Холбич келді. Мор жақсы өмір сүруге бейімділігімен танымал болған, бірақ оның талаптары сол кездегі басқа да жоғары дәрежелі дін қызметкерлерінің талаптарымен үйлесетін секілді. Дегенмен, монастырь басқаруында, қауым ішіндегі бөліністер сияқты, мәселелер болды. Протестант Хью Латимер 1535 жылдан бастап епископ болды және реформа мен иконоборствоны уағыздады. Генрих VIII-нің Рим католицизміне теологиялық бетбұрысы, «Алты бап» арқылы, оның 1539 жылы епископтық қызметтен кетуіне әкелді. Джон Белл, орташа реформатор, 1539 жылдан 1543 жылға дейін, монастырь таратылған кезеңде епископ болды. 16-шы ғасырдың басында Вустерде шамамен 40 монах болды. 1540 жылға дейінгі жылдары бұл сан аздап төмендеді, себебі жаңа монахтарды қабылдау тоқтаған сияқты. Монастырь таратылған кезде, 16 қаңтар 1540 жылы, 35 бенедикт монахы және Приор Холбич болды; он біреуі дереу зейнетақы алды, ал қалғандары жаңа Корольдік колледждің зайырлы канондары болды. Холбич алғашқы деканы болып қайта тағайындалды. 1540 жылдың шілдесінде колледжден тағы бес бұрынғы монах зейнеткерлікке шықты. Вустердегі бұрынғы монастырь кітапханасында көптеген қолжазбалар сақталған, олар қазір Кембридж, Лондон (Британ кітапханасы), Оксфорд (Бодлеян) және бүгінгі Вустер соборының кітапханасы сияқты әртүрлі кітапханаларға таралып кеткен. Монастырьдің 12-13-шы ғасырларға жататын қалдықтары әлі де көрілуге болады. Джон Беллдің орнын басып, епископ болған Николас Хит діни тұрғыдан әлдеқайда консервативті және католик болды.

Азаматтық соғыс

Азамат соғысы кезінде собор қару-жарақ сақтауға пайдаланылды, бұл 1642 жылдың қыркүйегінде болған болуы мүмкін. Вустер өзін Корольдік билік жақтасы деп жариялады және оны бірден қосымша роялистік күштер басып алды. Олар граф Эссекс қала маңында шайқас өткізіп, қаланы қысқа мерзімге қайтарып алғанда ғимаратты оқ-дәрі сақтау үшін пайдаланды. Содан кейін парламенттік әскерлер собор ғимаратын тонады. Витраждар сындырылды, орган, кітапхана кітаптары және ескерткіштер қиратылды. 1646-1660 жылдар аралығындағы Ұлыбритания Республикасы және Протекторат кезінде епископтық құрды. 1647 жылы қоңырау мұнарасы бұзылды, ал ғимарат 1651 жылғы шайқастан кейін түрме ретінде пайдаланылды.

Викториялық заманнан қазіргі заманға дейін

1860 жылдары соборда сэр Джордж Гилберт Скотт пен А. Э. Перкинс жоспарлаған масштабты қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Собордың батыс фасадының суреті 1999 және 2007 жылдар аралығында шығарылған, сэр Эдвард Элгарды еске алу үшін жасалған британдық 20 фунт стерлингінің арт жағында бейнеленді және 2010 жылдың 30 маусымына дейін қолданыстағы заңды төлем құралы болып табылды.

Сәулет

Вурчестер соборында ағылшын ортағасырлық соборына тән көптеген ерекшеліктер бар. Солсбери және Линкольн соборлары сияқты, оның да материктегі әдеттегі бір трансептің орнына екі трансепті бар. Бұл ерекшелік ағылшын соборларында көптеген дін қызметкерлері мен монахтардың қасиетті қызметті жеке орындауын жеңілдету үшін жасалған. Вурчестер соборында да, басқа ағылшын соборларындағыдай, тарау үйі мен монастырь бар. Собордың солтүстік жағында кіреберіс сердуары орналасқан, ол қазіргі заманғы айналмалы есіктер орнатылғанға дейін, батыс есіктер ашық болғанда соборларға үсік желдің кіруін болдырмау үшін салынған. Ғимараттың 11-дан 16 ғасырларға дейінгі кез келген ғасырға жататын маңызды бөліктері бар. Оның тік бұрышты стильдегі мұнарасын Алек Клифтон Тейлор «тамаша» деп сипаттаған. Вурчестердегі ғимараттың ең көне бөлігі – 1084 жылы Вурчестер епископы Сент-Вулфстан бастаған алғашқы монастырь шіркеуінен қалған, Норман стиліндегі көп бағаналы крипт. Сондай-ақ, Норман дәуірінен 1120 жылғы дөңгелек тарау үйі, қабырғалары 14 ғасырда нығайтылған кезде сыртынан сегізбұрышты болды. Неф 1170 жылдан 1374 жылға дейін, 200 жыл ішінде бірнеше сәулетшілермен бөлік-бөліктеп және әртүрлі стильдерде салынды және қайта жаңартылды, ал кейбір бөліктері Норман мен готика арасындағы бірегей және әдемі кезеңді көрсетеді. Ең көне бөліктерінде Шропширдегі Хайлиден алынған жасыл құмтас пен сары Котсуолд әктасы кезектесіп орналасқан. Шығыс бөлігі 1224 және 1269 жылдар аралығында Александр Мейсон Норман криптінің үстіне қайта салды, ол Солсбери соборына ұқсас ерте ағылшын стилінде болды. 1360 жылдан бастап Джон Клайв нефті аяқтады, оның күмбезін, батыс фасадын, солтүстік сердуарын және монастырьдің шығыс қанатын салды. Ол сонымен қатар Норман тарау үйін нығайтты, тіреулер қосты және оның күмбезін өзгертті. Оның шедеврі – 1374 жылғы орталық мұнара, бастапқыда ағаштан жасалған, қорғасынмен жабылған шпилі болған, бірақ қазір ол жоқ. 1404 және 1432 жылдар аралығында белгісіз сәулетші монастырьге солтүстік және оңтүстік қанаттарды қосты, олар 1435–1438 жылдары Джон Чапман салған батыс қанатпен жабылды. Соңғы маңызды қосымша – оңтүстік хордың оң жағындағы Принц Артурдың қаптамалық шіркеуі, 1502–1504 жылдары салынды.

Кітапхана

Вурчестер соборының кітапханасы 19 ғасырдан бері Оңтүстік қанаттың шатырының үстінде орналасқан. Онда 289 ортағасырлық қолжазба, 55 инкунабула және 6600 ортағасырдан кейінгі басылған кітаптар сақталған. Вурчестер соборының кітапханасы мен мұрағатында барлығы 19000 мұрағат құжаты, сондай-ақ Эдвард Элгар және Томас Томкинс сияқты белгілі композиторлардың туындыларын қамтитын музыкалық жинақ бар. Ерекше атауға лайық Вурчестер антифонары (Реформациядан аман қалған осы түрінің жалғыз данасы), король Джонның өсиеті және 1225 жылғы Магна Хартаның көшірмесі. Вурчестердегі ірі скрипторий көптеген қолжазбаларды жасады және хроникашы Джон Вурчестер және оның ерекше жазуымен танылған аты-жөні белгісіз монах – Вурчестердің дірілдеген қолы сияқты көптеген танымал жазушылардың жұмыс орны болды.

Жағымсыз дыбыстар

39-ы 1379 жылға жатады және олардың ішінде Айлар еңбегінің толық жиынтығы бар. Олардың тақырыбына Киелі кітаптардағы оқиғалар, мифология және халық мүсіндемелері кіреді, соның ішінде N 07, «Ақылды қыз» – торға оралған, ешкіге мініп, қолының астына қоян қысқан жалаңаш әйел бейнесі салынған. Миссиркордтардың үшеуі Виктория дәуірінде жасалған, мысалы, N 02, «Шайтанның жауындағы Яһуда».

Қоңыраулар

Мұнарада он екі қоңыраудың қатары, төрт жарты тондық қоңырау және 4,1 тонна салмақты, қозғалмайтын бурдон қоңырауы бар. Қазіргі 15 қоңыраулы қоңырау жиынтығы 1928 жылы Джон Тейлор және компаниясы (Лохборо қаласы) 1869 жылы құйылған бастапқы қоңыраулардың металлынан жасалған. Бурдон қоңырауы 1869 жылы құйылып, 1928 жылы қайта келтірілген. Ол тек сағаттың уақытты көрсетуі үшін және кейде ерекше оқиғалар үшін қолданылады. Бұл қоңырау жиынтығы әлемдегі он екі қоңыраудың ішіндегі алтыншы ауыр жиынтық болып табылады; одан ауыр қоңыраулар тек Ливерпуль, Эксетер, Йорк және Лондонның Сент-Пол соборында, сондай-ақ Бристольдегі Сент-Мэри Редклиф шіркеуінде ғана бар. Бұл қоңыраулар әрі қарай ең әдемі дыбысқа ие жиынтықтардың бірі деп есептеледі және Йорк Минстерімен шайқасады. Қоңыраулар 1869 жылы бұрынғы жиынтық үшін салынған ағаштан жасалған каркасқа ілінген. Вустер соборы ерекшелігі – компьютерлермен байланыстырылған сегіз арнайы оқу қоңырауымен жабдықталған, білім беру орталығы болып табылады. Вустер соборының хоры 18 ғасырдан бері әлемдегі ең көне музыкалық фестиваль – Үш хор фестиваліне қатысып келеді. Композитор Эдвард Элгар өмірінің көп бөлігін Вустерширде өткізген. Оның «Энигма вариациялары» атты шығармасының қайта жөнделген нұсқасының тұңғыш орындалуы 1899 жылғы Үш хор фестивалі кезінде соборда болған. Ол өзінің портреті бейнеленген әйнек суреті арқылы еске алынады. Вустер соборында кемінде 1417 жылға дейін сонатын органның тарихы бар. Осы аралықта Томас Даллам, Уильям Хилл және ең танымал Роберт Хоуп Джонс (1896 ж.) қатысқан көптеген қайта құрулар мен жаңа органдар орнатылды. Хоуп Джонс органын 1925 жылы Харрисон және Харрисон компаниясы кеңінен жөндеп, кейіннен 1978 жылы Вуд Вордсворт және компания шақырылғанға дейін оны жұмыс істеу үшін тұрақты шағын жөндеулер жасалды. Бұл 61 дыбыс шығаратын құбыры бар, төрт мануалды үлкен орган еді. Оның үлкен готикалық жаңарту корпусы, әсем безендірілген алдыңғы құбырлары және екі жағында екі кіші корпус болды. Бұл орган (үлкен трансепт корпусынан және педаль құбырларынан басқа) 2006 жылы Кеннет Тикельдің жаңа аспабына орын беру үшін алынып тасталды, ол 2008 жылдың жазында аяқталды. Кемеде үш мануалды Роджерс органы бар. Вустердегі белгілі органшылар: Томас Томкинс (1596 жылдан), Хью Блэр (1895 жылдан), Айвор Аткинс (1897 жылдан) және Дэвид Уиллкокс (1950 жылдан). 2012 жылдан 2018 жылға дейін Музыка директоры және органшы Питер Нардоне болды.

Оқиғалар

Вурчестер соборында Вурчестер университетінің жыл сайынғы бітіру салтанаттары өтеді. Бұл салтанаттарды университет проректоры басқарады және қараша айында төрт күнге созылады. 2018 жылдан бері Вурчестер соборы Ұлыбритания Корольдік Өмірді Сақтап Қалу Қоғамының жыл сайынғы марапаттау рәсіміне төңкерілді, онда олардың өмірді сақтап қалған мүшелерінің ұзақ жылғы қызметі мен лайықты еңбегі тойланады.

Жалпы

Вурчестер соборы (ресми нұсқаулық), Scala Publishers Ltd. (2004) Р. К. Моррис, ред. Вурчестер соборындағы орта ғасырлық өнер және сәулет, 1978 жыл.