Кіріспе

Пенистегі шеміршек Бакулум (бакула), сондай-ақ пенис сүйегі, пенис сүйегі, os penis, os genitale деп те аталады, көптеген омыртқалы сүтқоректілердің пенисіндегі сүйек. Адамның пенисінде ол жоқ, бірақ горилла және шимпанзе сияқты кейбір приматтардың пенисінде кездеседі. Сүйек несеп шығару арнасының үстінде орналасқан.

Этимология

Бакулум сөзі латын тілінде "таяқ" немесе "дебе" дегенді білдіреді және грек тіліндегі βάκλον, баклон "таяқ" сөзінен шыққан.

Функция

Бакулум көбею үшін қолданылады және түрлеріне қарай көлемі мен пішіні әртүрлі болады. Оның эволюциясына табиғи іріктеу әсер етуі мүмкін, ал оның ерекшеліктері кейде ұқсас түрлерді ажыратуға көмектеседі. Пенистегі сүйек еркектің ұзын уақыт бойы анамен жұптасуына мүмкіндік береді, бұл кейбір көбею стратегияларында маңызды артықшылықты қамтамасыз етеді. Карниворалар мен приматтарда бакулумның ұзындығы көбеюден кейінгі табиғи іріктеуге байланысты болып көрінеді. Кейбір жаңартқыштардың (жарғанаттардың) бакулумы несеп жолын қысылудан қорғай алады.

Адамда жоқ

Көптеген приматтардан өзгеше, адамдарда остеопенис жоқ, бірақ басқа маймылдар арасында сүйек кездеседі, бірақ оның мөлшері айтарлықтай кішкентай. Көптеген маймыл түрлерінде бұл салыстырмалы түрде маңызсыз құрылым. Адамның жынысының жарақат салдарынан сүйекке айналу жағдайлары тіркелген, сондай-ақ 5 жастағы баладан туа біткен остеопенис хирургиялық жолмен алынып тасталған, оның ішінде жарылған ұйқы безі сияқты басқа да даму аномалиялары болған жағдай да хабарланған. Клелан С. Форд пен Фрэнк А. Бич «Сексуалдық мінез-құлқының үлгілері» (1951) еңбегінде, 30-бетте былай делінген: «Гориллалар мен шимпанзелердің екеуінің де пенис сүйегі бар. Соңғы түрде остеопенис мүшенің төменгі бөлігінде орналасқан және шамамен үш төрт дюймге тең». Адамдарда эрекцияның қатаюын кавернозды денелердегі қан қысымы толығымен қамтамасыз етеді. Адамдарда эректильді дисфункцияны емдеу үшін кейде «жасанды бакулум» немесе пенис имплантаты қолданылады. Ричард Докинс «Эгоисттік ген» кітабында бакулумның жоғалуын эволюциялық тұрғыдан түсіндіру үшін «адал жарнама» ұғымын ұсынды. Гипотеза бойынша, егер эрекцияның болмауы денсаулықтың нашарлауының ерте ескерту белгісі болса (физикалық немесе психикалық), әйелдер потенциалды жұбайының денсаулығын бакулумның қолдауысыз эрекцияға қол жеткізу қабілетіне қарай бағалай алады. Тактильді стимуляция гипотезасы адамдардағы бакулумның жоғалуын әйелдердің тактильді стимуляцияны таңдауымен байланыстырады: сүйексіз пенис икемдірек болады, осылайша жыныстық қатынас позицияларының және дене қозғалысының кең ауқымын жеңілдетеді, соның салдарынан әйелдерге жалпы физикалық стимуляцияны күшейтеді. Жұптасу жүйесінің өзгеру гипотезасы моногамияға көшудің үстем репродуктивтік стратегия ретінде копуляциялық және копуляциядан кейінгі сексуалдық таңдаудың қарқындылығын төмендеткенін және бакулумды қажетсіз еткенін ұсынады. Адамдар «еркек балаларының әкесін анықтау үшін әйелмен үнемі бірге жүретін» жұптасу жүйесін дамытқан, бұл оларға қысқа мерзімді жиі жұптасуға мүмкіндік береді. Байқаулар көрсеткендей, бакулумы бар приматтар әйелдермен сирек кездеседі, бірақ бакулумға байланысты ұзақ уақыт бойы копуляция жасайды, осылайша ұрпақтарын әкелеу мүмкіндігін арттырады. Адам әйелдері жасырын овуляцияны, сондай-ақ жасырын эструсты көрсетеді, яғни әйелдің фертильді екенін анықтау өте қиын (егер жатыр мойнының шырышын тексермесе), сондықтан әкелікті қамтамасыз ету үшін жиі жұптасу қажет. Бұл гипотезалардың күшті және әлсіз жақтары 2021 жылғы зерттеуде қайта қарастырылды, сонымен қатар балама гипотеза ұсынылды: өзіне-өзі сынаудың дамуымен бірге, конспецификалық агрессияның жоғалуда рөлі болуы мүмкін. Егер бакулумның болуы пенистің салқын күйіндегі соққыдан туындайтын пенис жарақаттарының таралуын және ауырлығын күшейтетін болса, онда олардың іс-әрекеттерінің салдарына көз жеткізу қабілетінің артуы адамзатқа бұл жарақаттардың еркектер арасындағы бәсекеде пайдалы құрал екенін түсінуге мүмкіндік береді. Бұл мінез-құлқылық инновация, бәсекелестерді асылдандырудан уақытша алып тастау мақсатымен жоспарланған конспецификалық агрессия, бакулумсыз (немесе остеопениссіз) пенистің генетикалық мутациясы мутант фенотипінің жарамдылығын айтарлықтай арттыратын ортаны жасайды. Адамның әлеуметтік оқу және мәдени берілуге бейімділігімен бірге бұл гипотетикалық сценарий бұл фенотиптің барлық адам популяцияларында неге бекігенін түсіндіре алады. Басқаша пікір бойынша, адамдарда оның жоғалуы – адам эволюциясы кезінде неотенияның мысалы; ересек шимпанзелерде бакулум жоқ.

Мәдени маңызы

Адам мен Хауа туралы әңгімедегі "қабырға" (ивритше צֵלׇע ṣēlāʿ, сонымен қатар "жақ" немесе "белдеме" деп те аударылады) – бұл, шын мәнінде, Библиялық еврей тіліндегі бакулумды білдіретін эвфемизмнің дұрыс емес аудармасы болып табылады, ал оның Жаратылыс кітабында Адамнан алынып тасталуы – адамдарда осы мүшенің жоқтығын (сондай-ақ, кіндік сызығының – нәтижесінде пайда болған "із" ретінде) түсіндіру үшін жасалған миф болып саналады. Америка Оңтүстігіндегі халықтық сиқыр – Худода жабайы қарақұстың бакулумы кейде махаббат немесе сәттілік үшін талисман ретінде тағылады.

Оосик

Оосик (Iñupiaq: usuk немесе uzuk) – Алясканың жергілікті халықтарында морждардың, етесіп жүретін түлендердің, теңіз арыстандары мен ақ аюлардың бакуласын атау үшін қолданылатын термин. Кейде бір метрге дейін жететін, қазбаға шыққан бакулалар көбінесе жылтыратылып, пышақтар және басқа да құралдардың саптары ретінде пайдаланылады. Оосик – осы ірі солтүстік жыртқыштардың жылтыратылған, кейде өрнектелген бакулумы. Оосиктер сондай-ақ туристерге сувенир ретінде сатылады. 2007 жылы жойылып кеткен морж түріне жататын 1 метрлік қанық сүйек, сатушының пікірінше, әлемдегі ең үлкені, 8000 долларға сатылды. Аляскадан АҚШ конгрессмені Дон Янг 45 см-лік морж оосигіне ие екенімен және бірде конгресс тыңдауы барысында оны қылыштаймен көрсеткенімен белгілі болды.