Жыныстық жетілгенде пайда болатын екіншілік жыныс белгілері
Secondary sex characteristic
Екінші жыныс белгілері: жасыру кезінде дамитын дене ерекшеліктері, көру қабілетін арттыру, эволюциялық маңызы. Жыныстық пісілу, селекция туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жыныстық жетілу кезінде организмде пайда болатын ерекшеліктер
Features that occur in an organism at sexual maturity
Екіншілік жыныстық белгі – организмнің жынысына қатысты немесе одан туындаған, бірақ оның көбею жүйесінің тікелей құрамына кірмейтін физикалық қасиет. Адамдарда бұл белгілер көбінесе жасөспірім шақта дамуды бастайды. Жануарларда олар жыныстық жетілу кезінде көріне бастауы мүмкін. Адамдардағы екіншілік жыныстық белгілерге әйелдерде кеуденің үлғаюы және жамбастың кеңеюі, еркектерде беттегі қыл және Адам алмасы, ал екеуінде де кіндік қылы жатады. Адам емес жануарларда екіншілік жыныстық белгілерге, мысалы, еркек арыстанның жалы кіреді. Эволюцияда екіншілік жыныстық белгілер – организмге жұптасу кезінде және агрессивті қарым-қатынастарда бәсекелестерінен басымдық беруге мүмкіндік беретін, жарамдылықты көрсететін белгілерге таңдау жасаудың нәтижесі. Көптеген белгілердің бір жыныстағы екіншілік белгіні және екінші жыныстағы осы белгіге деген құштарлықты тудыратын Фишердің қашып кетуі деп аталатын оң кері байланыс циклы арқылы қалыптасқанына сенімді. Көптеген құстар мен балықтардың еркектерінің түсі жарқыраған немесе басқа да сыртқы әшекейлері болады. Жыныстар арасындағы мөлшерінің айырмашылығы да екіншілік жыныстық белгі саналады.
A secondary sex characteristic is a physical characteristic of an organism that is related to or derived from its sex, but not directly part of its reproductive system. In humans, these characteristics typically start to appear during puberty. In animals, they can start to appear at sexual maturity. In humans, secondary sex characteristics include enlarged breasts and widened hips of females, facial hair and Adam's apples on males, and pubic hair on both. In non human animals, secondary sex characteristics include, for example, the manes of male lions, In evolution, secondary sex characteristics are the product of sexual selection for traits that show fitness, giving an organism an advantage over its rivals in courtship and in aggressive interactions. Many characteristics are believed to have been established by a positive feedback loop known as the Fisherian runaway produced by the secondary characteristic in one sex and the desire for that characteristic in the other sex. Male birds and fish of many species have brighter coloration or other external ornaments. Differences in size between sexes are also considered secondary sexual characteristics.
Екіншілік жыныстық белгілер мен негізгі жыныстық белгілер
Аталық немесе аналық сүтқоректілердің көбею мүшелері, әдетте туған кезде анықталады және олар негізгі жыныстық белгілер немесе жыныстық мүшелер деп аталады. Аталарда бұл – қапақ, ұрықтар, ұрық қабы. Аналарда бұл – жұмыртқалықтар, фаллопий құбырлары, жатыр, жатыр мойны, кіндік және сыртқы жыныс мүшелері. Негізгі жыныстық мүшелер екіншілік жыныстық мүшелерден өзгеше, себебі олар жетілген кезде гаметтерді – яғни, жыныстық көбею кезінде қарама-қарсы жыныстың жасушаларымен бірігіп зигота құрайтын, гаплоидты аталық немесе аналық жыныс жасушаларын – өндіреді. Екіншілік жыныстық белгілер туған кезде анықталмайды, олар организм жыныстық жағынан жетілген кезде дамиды. Сүтқоректілерде бұл белгілерге аналарда кеуде, ал аталарда бұлшық массасының артуы жатады. Екіншілік жыныстық белгілердің эволюциялық мақсаты бар: көбеюге мүмкіндікті арттыру.
The reproductive organs in male or female mammals that are usually identifiable at birth are described as the primary sex characteristics or sex organs. In the male, these are the penis, testes, scrotum. In the female, these are the ovaries, fallopian tubes, uterus, cervix, vagina and vulva. The primary sex organs are different from the secondary sex organs because at maturity they produce gametes, which are haploid male or female germ cells which can unite with another of the opposite sex during sexual reproduction to form a zygote. The secondary sex characteristics differ in that they will not be identifiable at birth, they will develop as the subject becomes sexually mature. In mammals, these characteristics include breasts in females and greater muscle mass in males. Secondary sexual characteristics have an evolutionary purpose: increase the chance of breeding.
Эволюциялық тамырлар
"Адамның шығу тегі және жыныстық таңдауға қатысты іріктеу" атты еңбегінде Чарльз Дарвин жыныстық таңдау, яғни түр ішінде жұптасу үшін бәсекелестік, көптеген түрлерде жыныстар арасындағы байқалатын айырмашылықтарды түсіндіре алады деп болжады. Ағылшын биологы Рональд Фишер 1930 жылғы "Жаратылыстың табиғи іріктелуінің генетикалық теориясы" атты кітабында екіншілік белгілерге қатысты бірқатар идеяларды дамытты, соның ішінде Фишердің қашу теориясын – әйелдердегі белгіге деген құштарлық пен еркектердегі сол белгінің болуы оң кері байланыс тудырып, белгінің күрт үлғаюына алып келеді деген тұжырымды ұсынды. 1975 жылғы кемсіту принципі осы идеяны кеңейтеді, мысалы, тауыс құсының құйрығы, жалған жасау қиын болатын пайдасыз кедергі арқылы дене күшін көрсетеді. Фишердің тағы бір идеясы – тартымды ұл гипотезасы, онда әйелдер немерелерінің санын арттыру үшін жыныстық тартымды деп санайтын белгілері бар ұлдарды дүниеге келтіруге ұмтылады. Балама гипотеза бойынша, еркектерде әсерлі әшекейлерді немесе күресу қабілетін дамытуға мүмкіндік беретін кейбір гендер, ауруға төзімділік немесе тиімді метаболизм сияқты дене күшін көрсететін белгілермен байланысты болуы мүмкін. Бұл идея – жақсы гендер гипотезасы деп аталады.
In The Descent of Man and Selection in Relation to Sex, Charles Darwin hypothesized that sexual selection, or competition within a species for mates, can explain observed differences between sexes in many species. Ronald Fisher, the English biologist, developed a number of ideas concerning secondary characteristics in his 1930 book The Genetical Theory of Natural Selection, including the concept of Fisherian runaway which postulates that the desire for a characteristic in females combined with that characteristic in males can create a positive feedback loop or runaway where the feature becomes hugely amplified. The 1975 handicap principle extends this idea, stating that a peacock's tail, for instance, displays fitness by being a useless impediment that is very hard to fake. Another of Fisher's ideas is the sexy son hypothesis, whereby females will desire to have sons that possess the characteristic that they find sexually attractive in order to maximize the number of grandchildren they produce. An alternative hypothesis is that some of the genes that enable males to develop impressive ornaments or fighting ability may be correlated with fitness markers such as disease resistance or a more efficient metabolism. This idea is known as the good genes hypothesis.
Адам емес жануарларда
Адам емес жануарлардағы екіншілік жыныстық белгілерге мысал ретінде еркек арыстандардың манасы және еркек тікенсаусақты бақалардың ісінген үстінкі еріні мен созылған премаксиллярлық және максиллярлық тістерін келтіруге болады. Еркек балықтар көбейтілу маусымында, негізінен мұрындарында "көбейтілу түйіршіктерін" дамытады. Бұл – денсаулықтың адал белгісі және лек типтес жұптасуды қолданатын түрлерде, мысалы, жалбыр балық (Rutilus rutilus) сияқты, ұрғашылардың жыныстық таңдауына көмектесуі мүмкін. Қазіргі биологтар "еркектер арасындағы күрес" және "жұптас таңдауын" – әдетте ұрғашылардың еркектерді таңдауын – ажыратады. Күрес нәтижесінде пайда болатын жыныстық белгілерге мүйіздер, шаңғылар және үлкен дене мөлшері жатады. Жұптас таңдауының нәтижесінде пайда болатын белгілер, көбінесе әшекейлер деп аталады, оларға жарқын қауырсындар, түс және тірі қалу немесе күрес үшін тікелей мақсаты жоқ басқа да ерекшеліктер кіреді. Еркек секіруші өрмекшілерде ультракүлгін сәулелерді шағылыстыратын көзге көрінетін бөліктері бар, олар ұрғашыларды тартуға арналған әшекейлер болып табылады.
Examples of secondary sex characteristics in non human animals include manes of male lions and the swollen upper lip and elongated premaxillary and maxillary teeth of male spikethumb frogs. Male fish develop "nuptial tubercles", mainly on their snouts, in the breeding season. These are an honest signal of health, and may assist females in sexual selection for species that use lek mating, such as the roach Rutilus rutilus. Biologists today distinguish between "male to male combat" and "mate choice", usually female choice of male mates. Sexual characteristics due to combat are such things as antlers, horns, and greater size. Characteristics due to mate choice, often referred to as ornaments, include brighter plumage, coloration, and other features that have no immediate purpose for survival or combat. Male jumping spiders have visual patches of UV reflectance, which are ornamentations used to attract females.
Әйелдер
Әйелдерде көкірек эстрогеннің жоғары деңгейінің белгісі болып табылады; эстроген сонымен қатар жамбасты кеңейтеді және жамбас, сан, кенеу және көкіректегі дене майының мөлшерін арттырады. Белгілі бір бойға шаққанда жоғарғы қолдар орташа есеппен 2 см-ге ұзын болады. Кіші еріндер, яғни сыртқы жыныс мүшелерінің ішкі еріндері, эстроген деңгейінің артуына байланысты күшейген қоздыру әсерінен айқын көріне бастайды және түсі өзгеріп қалуы мүмкін.
In females, breasts are a manifestation of higher levels of estrogen; estrogen also widens the pelvis and increases the amount of body fat in hips, thighs, buttocks, and breasts. Upper arms approximately 2 cm longer, on average, for a given height. Labia minora, the inner lips of the vulva, may grow more prominent and undergo changes in color with the increased stimulation related to higher levels of estrogen.
Ұрғашы
Пубертті кезеңінде ұрықтан тестостерон секрециясының артуы ерлердің екіншілік жыныстық белгілерінің пайда болуына себеп болады. Тестостерон бұлшық еттердің, дауыс жолдарының және сүйектердің көлемін мен массасын тікелей арттырады, дауысты тереңдетеді, бет және қаңқа пішінін өзгертеді. Бойдың ұзаруы; ересек еркектер ересек әйелдерге қарағанда орташа есеппен биік болады. Май және тер бездерінің секрециясының күшеюі.
The increased secretion of testosterone from the testes during puberty causes the male secondary sexual characteristics to be manifested. Testosterone directly increases size and mass of muscles, vocal cords, and bones, deepening of the voice, and changing the shape of the face and skeleton. Increased stature; adult males are taller than adult females, on average. Increased secretions of the oil and sweat glands.