Кіріспе

Франш-Комто аймалы француз-италиялық суретші (1621–1676)
Канадалық заңгер және мемлекеттік қызметкер

Жак Куртуа немесе Джакомо Кортезе, Боргоньоне немесе ле Бургуньон атымен белгілі (12 желтоқсан 1621 – 14 қараша 1676) – Франш-Комто аймалы француз-италиялық суретші, сызба салушы және гравер. Ол негізінен Рим мен Флоренцияда жұмыс істеді және өз заманының ең көрнекті соғыс суретшісі ретінде танылды. Ол сонымен қатар тарихи картиналар мен портреттер де жасайтын. Кейінірек өмірінде иезуит орденіне кірді, бірақ сурет салуын тоқтатпады.

Өмір

Жак Куртуа қазіргі Францияда, бірақ сол кезде Киелі Рим империясының испан иелігінде болған Бесансон (Франш-Конте) маңындағы Сент-Ипполит қаласында дүниеге келген. Ол белгісіз суретші Жан-Пьер Куртуаның ұлы еді. Гвильямның жастық шағы туралы мәліметтер өте аз, бірақ ол алғашқы білімін әкесінен алған деген болжам бар. Оның екі кіші інісі де суретші болды: Гвильямо (Гулиельмо Кортезе) (1628 – 1679) және Жан-Франсуа (шамамен 1627 ж.). Ағасы кейінірек «Иль Боргоньоне» (Бургундиялық) деп аталғандықтан, олардың туған жеріне сілтеме жасайтын француз тіліндегі Comté de Bourgogne немесе Franche Comté атауымен байланысты, ағалардың кейбір туындылары шатастырылып жатыр. 1636 жылы әкесі ұлдарын жас кезінде Италияға алып келді. Олар алдымен Миланға сапарлады. Заманауи өмірбаяншылардың мәліметінше, ол үш жыл испан армиясында қызмет еткен. Осы кезеңде ол шерулер мен шайқастар, соғыс сахналары, пейзаждар мен әскери киімдерді суреттеген. Содан кейін ол қару-жарақты тастап, Миланда белгісіз мүсіншінің шеберханасында біраз уақыт оқыды. 1639 жылы Болоньяға көшіп, ол алғаш рет Лотарингиялық суретші Жером Коломестің шеберханасына қабылданды. Италиялық биограф Филиппо Балдинуччидің сөзіне сүйенсек, Куртуаның талантын Болоньяда көрнекті суретшілер Гвидо Рени мен Франческо Альбани байқаған. Ол Сиенада шәкірттігін жалғастырды, онда ол біраз уақыт Астольфо Петратци мектебінде оқыды. Гвильямо мен Жак аға-інілері 1640 жылдардың соңына дейін бірге болған болуы мүмкін. Ол Флоренцияда қысқа уақыт тұрды, онда ол екі солтүстік суретшісімен – жауынгерлік суретші Ян Асселейнмен және теңіз суретшісі Маттьё ван Платтенбергпен («Монсу Монтанья» деп танымал) танысты. Ол 1639-1640 жылдары Римге келді, онда Миландағы Иерусалимдегі Санта-Кроче монастырында тұруға рұқсат алды, бұл рұқсатты аббат Дон Иларионе Ранкати ұсынды. Аббат Куртуаның алғашқы ресми тапсырмасын – монастырьдің асханасындағы нан мен балықтың кереметін бейнелейтін үлкен фресканы (1641) жүзеге асыруға да көмектесті. Питер ван Лэрдің жанрлық сурет салу стиліне басқа солтүстік және итальян суретшілері де еліктеді. Осы ізбасарлар «Бамбоччианти» деп аталды, ал осы стильдегі суреттер «Бамбоччата» (көпше түрі: «Бамбоччате») деп танылды. XVII ғасырдың алғашқы онжылдықтарында Италиядағы жетекші жауынгерлік суретші болған Микеланджело Серкьоцци, сонымен қатар «Бамбоччианти» стилінде жанрлық суреттер салған, Куртуаның талантын танып, оны соғыс көріністерін салуға ынталандырды. Куртуа Сиенаның сол кездегі губернаторы және Тоскананың ұлы герцогы Фердинанд II де Медичидің інісі, принц Маттиас де Медичидің қызметіне шақырылды. Принц жұбайларды татуластыруға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Куртуа сол жылы Римге оралғанда, олар қайтадан қосылмады. 1654 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін Жак Куртуа отбасылық мүлікті басқаруға және Швейцарияның Фрибург қаласында урсулиндық монахтар болған екі әпкесіне күтім жасауға тиіс болды. Ол сондай-ақ олардың монастыры үшін бірнеше діни суреттер жасады. 1668 жылы ол дін қызметкері болды.

Соғыс өнері

Куртуа Отыз жылдық соғыстың әртүрлі эпизодтарынан алынған, сонымен қатар тарихи шайқастарды суреттеді. Соғыс кезіндегі фактілер мен техникалар туралы жеке тәжірибесінен пайдаланып, ол өзінің көркем бейнелеулеріне 'шындыққа жақындық' сезімін беруге қол жеткізді. 17-шы ғасырдың ең ұлы шайқас суретшілерінің бірі саналатын ол "шайқастардың Рафаэлі" және "суретшілердің Евгений ханзадасы" деп аталды. Евгений ханзада заманауи Еуропа тарихындағы ең сәтті әскери қолбасшылардың бірі болды. Оның шайқастарды бейнелеген суреттері соншалықты танымал болды, сол кездегі ең үлкен немесе кішкентай жинақтардың бірінде де оның туындысы болмады. Жак Куртуа жылдам эскиздерден бастап, "алла прима" әдісімен жұмыс істеуімен белгілі болды. Осы тәсіл оның шайқас көріністерінің динамикасын бейнелеп, оның атын шығарды. Оның эскиздер кітаптары (Лондон Британ мұражайы, Флоренция, Уффици галереясы) Жак Каллоның еңбектерінен алынған композициялық схемаларды қолдана отырып, әскерлердің қозғалысын және динамикасын жылдам эскиздермен бейнелеудегі шеберлігін көрсетеді. Оның суреттерінде Стефано Делла Белланың да ықпалы байқалады.