Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тік ағаш бағаналар сақиналары
Rings of upright wooden posts
Археологияда ағаш шеңберлер – негізінен Британ аралдары мен Солтүстік Америкада ежелгі халықтар салған тік ағаш бағаналардың сақиналары. Олар қазірде тек аралары ашық қалған бағана шұңқырлары түрінде сақталған, олардың қабырға құрағанына ешқандай дәлел жоқ, бұл оларды палисадтардан ерекшелендіреді. Тас шеңберлер сияқты, олардың мақсаты да діни ғұрыптар, салтанатты шаралар және/немесе астрономиялық зерттеулермен байланысты болған деп саналады.
In archaeology, timber circles are rings of upright wooden posts, built mainly by ancient peoples in the British Isles and North America. They survive only as gapped rings of post holes, with no evidence they formed walls, making them distinct from palisades. Like stone circles, it is believed their purpose was ritual, ceremonial, and/or astronomical.
Британ аралдары
Британ аралдарындағы ағаш шеңберлері кеш неолит және ерте қола дәуіріне жатады. Өздері көп бұрын жоғалып кеткен, ал олар тұрған тірек тесіктерінің сақиналары арқылы олардың орны анықталады. Әуе суреті және геофизикалық зерттеулер осы ескерткіштердің санының артуына алып келді. Көбінесе тірек тесігінің ішінде тірек құбыры сақталған, бұл диагноз қоюға көмектеседі. Олардың диаметрі әдетте , және , аралығында болады, ал оларды құрайтын тіректер әдетте -тан кеңрек болған. Көбінесе олар кем дегенде екі сақинадан немесе ағаш тіректерден тұратын овалдардан тұрады, бірақ кейбіреулері тек бір сақинадан ғана тұрады. Тіректер арасындағы кеңірек аралықтар кіреберіс жолдары ретінде қызмет еткен деп есептеледі. Салушылар тіректерді ыдыраған сайын ауыстырған, ал кейбір жағдайларда кейінірек кезеңдерде олардың орнына тас шеңберлер қолданылған. Олар жеке-жеке немесе басқа ескерткіштермен, атап айтқанда, Вудхендж сияқты хендждердің және Дуррингтон қабырғалары сияқты хендж қоршауларының құрамында кездеседі. Басқа нысандардан бөлек тұрған ағаш шеңберлерінің қазылған жалғыз мысалдары Норфолк штатындағы Сиендж және Армингхолл, ал Уилтширдегі Қасиетті орынның алғашқы кезеңдері болып табылады. Ирландияда ерте қола дәуірінің бірнеше ағаш шеңберлері табылған. Тара төбесіндегі тұйық қабірдің айналасына 1,5 метр диаметрінде үлкен ағаш шеңбер салынған. Ньюгрейндж және Наван сияқты жерлерде кішірек ағаш шеңберлері салынған. Британ аралдарындағы ағаш шеңберлері, әдетте, діни мақсаттарға қызмет еткен. Көптеген ағаш шеңберлерінде табылған жануар сүйектері мен тұрмыстық қалдықтар уақытша тұрудың және маусымдық той-томалақтың белгісі болып табылады. Олар биік жерде салынған, сондықтан олар өте көзге түсетін болған. Кейбір жерлерде оқшауланған жерлеулер табылған, бірақ бұл жерлеудің маңызды мақсатын көрсету үшін жеткіліксіз.
Timber circles in the British Isles date to the late Neolithic and early Bronze Age. The posts themselves have long since disappeared and the sites are identified from the rings of postholes that they stood in. Aerial photography and geophysical survey have led to the discovery of increasing numbers of the features. Often a postpipe survives in the posthole fill aiding diagnosis. They are usually more than , and up to , in diameter and the posts that constituted them were generally more than wide. Often they consist of at least two rings or ovals of timber posts, although some consist of only one ring. Wider gaps between the posts are thought to have served as entrance routes. The builders replaced the posts as they decomposed and in some cases stone circles were adopted instead during later phases. They appear either alone or in the context of other monuments, namely henges, such as that at Woodhenge and henge enclosures such as those at Durrington Walls. The only excavated examples of timber circles that stood alone from other features are Seahenge and Arminghall in Norfolk and the early phases of The Sanctuary in Wiltshire. Several Early Bronze Age timber circles have been found in Ireland. A huge timber circle with a diameter of was built around a passage tomb on the Hill of Tara. Smaller timber circles were built at sites including Newgrange and Navan. Timber circles in the British Isles likely served ritual purposes. Animal bone and domestic waste found at many timber circle sites implies some form of temporary habitation and seasonal feasting. They were built on high ground and would have been very conspicuous. Isolated burials have been found at some sites, but not enough to suggest a strong funerary purpose.
Америка Құрама Штаттары
Ағаш шеңберлерінің Американың түпкілікті халықтары арасында ұзақ тарихы бар; олардың қолданылуы мыңдаған жылдарға созылады және бүгінге дейін жалғасуда. Луизианадағы 3400 жылдық Архаикалық дәуірдегі Кедейлік нүктесінен бастап, Огайода табылған 2000 жылдық Хопвелл дәстүріндегі шеңберлерге дейін, Ұлы жазықтықтағы Dhegihan Siouan және Caddoan тілдерінде сөйлейтін халықтардың ағаш бағаналардан жасалған "қоршауларда" орындаған Күн биіне дейін. Еуропалықтардың куә болған ағаш шеңберінің алғашқы мысалы 1585 жылдың шілде айында суретші Джон Уайт Солтүстік Каролинадағы Секотан алгонкин ауылына барған кезде тіркелген. Уайт – сэр Уолтер Рэлидің американдық колонияларды британдықтардың алғашқы отарлауына бастау үшін жіберген Роаноке колониясы экспедициясының суретшісі және картографы. Уайттың еңбектері Атлантика жағалауында Англияның алғашқы отарлаушылары кездескен Американың түпкілікті тұрғындарының жалғыз сақталған бейнелік жазбасын құрайды. Уайттың акварелі және онымен бірге болған жазбашы Томас Харриоттың жазбаларында үлкен діни мереке, мүмкін Жасыл жүгері тойы, қатысушылар ағаш шеңберінің ішінде салтанатты би билегені сипатталған. Шеңбердің тіректеріне беттер ойылған. Харриот қатысушылардың көптегені айналасындағы ауылдардан келгенін және "әрбір адам өзінің қай жерден екенін көрсету үшін арқасында ерекше белгілермен, ең таңғажайып киім кигенін" атап өтті. Сондай-ақ, "ең әдемі үш қыз" ағаш шеңберінің ортасындағы орталық тірек айналасында би биледі.
Timber circles have a long history among Native American societies; their use stretches back for thousands of years and continues into the present day. From the 3400 year old Archaic period Poverty Point site in Louisiana to 2000 year old Hopewell tradition circles found in Ohio to the Sun Dance performed in wooden pole "corrals" by the Dhegihan Siouan and Caddoan speaking peoples of the Great Plains. An early example of a timber circle witnessed by Europeans was recorded by watercolor artist John White in July 1585 when he visited the Algonquian village of Secotan in North Carolina. White was the artist illustrator and mapmaker for the Roanoke Colony expedition sent by Sir Walter Raleigh to begin the first attempts at British colonization of the Americas. White's works represent the sole surviving visual record of the native inhabitants of the Americas as encountered by England's first colonizers on the Atlantic seaboard. White's watercolor and the writings of the chronicler who accompanied him, Thomas Harriot, describes a great religious festival, possibly the Green Corn ceremony, with participants holding a ceremonial dance at a timber circle. The posts of the circle were carved with faces. Harriot noted that many of the participants had come from surrounding villages and that "every man attyred in the most strange fashion they can devise havinge certayne marks on the backs to declare of what place they bee." and that "Three of the fayrest Virgins" danced around a central post at the center of the timber circle.
Кедейлік шегі
Солтүстік Америка археологиясындағы ең көне ағаш шеңберлері 2009 жылы Луизиана университеті мен Миссисипи мемлекеттік университетінің археологтары, Poverty Point станциясының археологы доктор Диана Гринлидің жетекшілігімен Poverty Point-те табылды. Олар алаңда диаметрі 82 футтан (25 метр) 206 футқа (63 метр) дейін жететін бірнеше ағаш тіреулерден тұратын дөңгелек құрылымдардың іздерін анықтады; олар шамамен 2400 жылға дейін б.з. дейінгі кезеңде салынған. Қазіргі таңдағы күйде, осы жерде бір шеңбердің орнын көрсететін бетон тіреулер орнатылған.
The oldest known timber circles in North American archaeology were found at Poverty Point in 2009 by archaeologists from the University of Louisiana at Monroe and Mississippi State University, led by Poverty Point station archaeologist Dr. Diana Greenlee. They discovered evidence in the plaza area for multiple wooden post circular structures ranging from 82 feet (25 m) to 206 feet (63 m) in diameter; built during the earliest habitation of the site circa 2400 BCE. The site now has a ring of concrete posts marking the position of one of the circles.
Адена ағаштан жасалған шеңберлер
Кентукки штатының Блюграсс аймағында және Огайо мен Батыс Вирджиния штаттарының іргелес аймақтарындағы Адена мәдениетіне жататын қоршалған орларды қазу кезінде бірнеше ағаш шеңберлерінен қалған тірек қазбалары табылды. Айтулы мысал - археолог Уильям С. Уэбб 1939 жылы Кентукки штатының Файетт округінде Хориб тауының 1-орынды қазба кезінде тапқан нәрсе. Уэбб дамба сақинасы мен арықтың ішінде "жұп бағаналар" шеңберін тапты. 15 метрлік шеңбердің құрамында алпыс екі "жұп" бағана жиынтығы мен сегіз жалғыз бағана болды.
Postholes from a number of timber circles have been found during excavations of Adena culture causewayed ring ditch sites in the Bluegrass region of Kentucky and adjacent regions of Ohio and West Virginia. A notable example was found by archaeologist William S. Webb during the excavations of the Mount Horeb Site 1 in Fayette County, Kentucky in 1939. Webb discovered a circle of "paired posts" inside of the embankment ring and ditch. The 48.5 feet (15 m) circle was made up of sixty two "paired" post sets and eight single posts.
Хоупвелл ағаш шеңберлері
Огайодағы Хопвелл мәдениетінің жерлерінде басқа да мысалдар табылған. Мурхед шеңбері шамамен екі мың жыл бұрын Ежелгі жер қазбалары ордасында салынған. Оны 2005 жылы Джаррод Беркс Ливан, Огайо қаласына жақын жердегі үлкен төбедегі магниттік зерттеулер кезінде тапты. Бұл жер үш концентрлі шеңберден тұрады; сыртқы шеңбердің диаметрі шамамен. Райт университеті археологиясының профессоры және осы жерді зерттеген жетекші археолог Роберт Риорданның айтуынша, сыртқы шеңберге 3 метрден 5 метрге дейін биіктігі бар екі жүздей ағаш бағана орнатылған. Бұл жерде табылған көмірден жасалған радиокөміртектік даталарға сәйкес, ол біздің заманымыздан бұрын 40 және 130 жылдар аралығында салынған, ал 250-420 жылдар аралығында өртелген бағаналардан алынған басқа көмір сынықтары шеңбердің бірнеше ғасыр бойы қолданылғанын көрсетеді. 2005 жылдың қыркүйегінде археолог Фрэнк Коуэн Огайо штатының Уоррен округіне қарасты Стюббс жер өңдеу орнындағы кішігірім дөңгелек қоршауда қазба жұмыстарын жүргізді; диаметрі 240 фут (73 м) және 172 үлкен бағанадан тұратын ағаш шеңберін тапты. Бұл жердегі қалыптардағы көмірден жасалған көміртектік сынамалар құрылысты біздің заманымыздың 200-300 жылдарына жатқызады.
Other examples have been found at Hopewell culture sites in Ohio. Moorehead Circle was constructed about two millennia ago at the Fort Ancient Earthworks. It was discovered in 2005 by Jarrod Burks during magnetic surveys at the large hilltop enclosure near Lebanon, Ohio. The site consists of three concentric circles; with the outer circle being about in diameter. Robert Riordan, Professor of Archaeology at Wright State University and lead archaeologist investigating the site, estimates that about two hundred wooden 10 feet (3 m) to 15 feet (5 m) tall posts were set in the outer circle. According to radiocarbon dates performed on charcoal found at the site, it was built between 40 BCE and 130 CE, with other charcoal fragments from burnt posts dating to 250 to 420 CE, suggesting the circle was in use for several centuries. In September 2005 archaeologist Frank Cowan conducted excavations at the smaller circular enclosure at the Stubbs Earthworks in Warren County, Ohio; discovering a timber circle 240 feet (73 m) in diameter and composed of 172 large posts. Carbon dating of charcoal found in post molds at the site have dated the structure to 200 300 CE.
Қахокия
Кахокиадағы ағаш шеңберлердің бар екені 1960 жылдардың басында доктор Уоррен Витридің жоспарланған тас жол айырығына дайындық шаралары ретінде жүргізген археологиялық қазба жұмыстары кезінде анықталды. Жердің көп бөлігінде ауылдық тұрғын үйлердің іздері табылса да, бірнеше ерекше пішіндес, ірі қазылған шұңқырлар да кездесті. Олар бір-бірінен бірдей арақашықтықта орналасқан тіректердің аркаларын құрады. Витри бұл аркалар толық шеңберлер болуы мүмкін екенін және бұл орын күннің тоқырауы мен күн мен түннің теңелуі сияқты астрономиялық құбылыстарды бақылауға арналған күнтізбе болуы мүмкін деген гипотеза ұсынды. Ол осы шеңберлерді «Woodhenges» деп атады, бұл құрылыстарды Англиядағы ұқсас ескерткіштермен салыстырды. Қосымша қазба жұмыстары нәтижесінде аймақта бес ағаш шеңберінің бар екені анықталды, олар қазір рим цифрларымен – Woodhenge I-ден Woodhenge V-ге дейін белгіленген. Әр шеңбердің диаметрі және тіректердің саны әртүрлі болды. Төрт шеңбер бір-бірімен қабаттасқандықтан, олар бір-бірінен кейін салынған деп есептеледі, әр кезеңдегі шеңбер алдыңғысына қарағанда үлкенірек болып, 12 тіректен көп қосылған. Woodhenge III деп аталған толық тізбек (көше құрылысы үшін тас тасыған жүк көліктері салдарынан батыс жағындағы тоғыз тірегі жоғалғаннан басқа) табылды және 1985 жылы шеңбердің реконструкциясы жасалды, тіректер бастапқы қазба орнына орналастырылды. Археолог Марвин Фаулер ағаш шеңберлер «бағыттаушы» қызметін атқарғанын және Кахокия қаласының маңызды жерлерінде тағы үшқа жуық шеңбер болуы мүмкін екенін болжады, олар құрылыс жобаларын жоспарлау және жүзеге асыру үшін үшбұрыш тәрізді схеманы қолдануға арналған. Фаулер Кахокиада тағы бір мүмкін шеңбердің бар екенін айтты, бірақ оның ұсынысы әлі басқа археологтар тарапынан толыққанды қолдау тапқан жоқ. Археологтар кем дегенде бір тіректің орналасқан уақытын шамамен 950 жылға дейін анықтады. Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, төрт тірек солтүстік, оңтүстік, шығыс және батыс бағыттарында орналасқан, ал шығыс және батыс тіректер күн мен түннің теңелуі кезіндегі күннің шығу және бату уақытын көрсетеді. Шеңбердегі тағы төрт тірек жазғы тоқыраудағы күннің шығу және бату уақытына, ал қысқы тоқыраудағы күннің шығу және бату уақытына сәйкес келеді. Бұл конфигурация Woodhenge III-тің диаметрі мен тіректердің орналасуына өте ұқсас, тек Woodhenge III 1 метрге кішірек болды. Орналасқан жердегі екі төбе және олардың бағыттары күн тоқырауын көрсететін бірнеше тіректерге сәйкес келеді. Төбелердің алғашқы кезеңдері тіректердің айналасында салынған, бірақ кейіннен тіректер алынып тасталды.
The existence of the series of woodhenges at Cahokia was discovered during salvage archaeology undertaken by Dr. Warren Wittry in the early 1960s in preparation for a proposed highway interchange. Although the majority of the site contained village house features, a number of unusually shaped large post holes were also discovered. They formed a series of arcs of evenly spaced posts. Wittry hypothesized that the arcs could be whole circles and that the site was possibly a calendar for tracking solar events such as solstice and equinoxes. He began referring to the circles as "woodhenges"; comparing the structures to ones found in England. Additional excavations found evidence for five timber circles in the general vicinity, now designated Woodhenges I through V in Roman numerals. Each was a different diameter and had a different number of posts. Because four of the circles overlap each other it is thought they were built in a sequence, with each iteration generally being larger and containing 12 more posts than its predecessor. A full sequence for what has become known as Woodhenge III was found (except for nine posts on the western edge that had been lost to dump trucks for road construction fill) and a reconstruction of the circle was built in 1985; with the posts being placed into the original excavated post positions. Archaeologist Marvin Fowler has speculated that the woodhenges also served as “aligners” and that there may have been as many as 3 more in other strategic locations around the city of Cahokia, built to triangulate and lay out construction projects. At least one other possible circle at Cahokia has been put forward by Fowler, but his suggestion has not yet gained full acceptance by other archaeologists. Archaeologists have dated the placement of at least one of the posts to approximately 950 CE. Archaeological research has shown that four of the posts were at the cardinal locations of north, south, east and west, with eastern and western posts marking the position of the equinox sunrise and sunsets. Four other posts in the circle were shown to be at the summer solstice sunrise and sunset and the winter solstice sunrise and sunset positions. This setup is nearly identical to the diameter and post positions of Woodhenge III, differing only in that Woodhenge III was 2 feet (1 m) smaller in diameter. The placement of the two mounds at the location and the directions in which they are oriented correspond to several of the solstice marking posts. The early stages of the mounds were actually constructed around the posts, although at a later point the posts were removed.