Кіріспе

Бандоран – Ирландияның Донегал графтығындағы теңіз жағасындағы курорт қаласы. Қала Баллишаннонның жанындағы N15 тас жолының бойында орналасқан және Донегалдағы ең оңтүстік қала болып табылады. Бұл қала туристік теңіз курорты және туризм 18 ғасырдан бері жергілікті экономиканың негізгі бөлігі болып келген. Бандоран серфингпен айналысуға танымал орын, және 2012 жылы National Geographic журналы оны әлемдегі үздік 20 серфинг қаласының бірі деп жариялады.

Шығу тегі

Бундоран немесе ирланд тілінде Bun Dobhráin (бұл «кішкентай судың табаны» дегенді білдіреді) бір ғасырдан астам уақыт бұрын екі бөлек ауыл болған. Бундоран – Браджо өзеніндегі көпірден батысқа қарай орналасқан ауыл. Бұл аймақ қазір Вест-Энд деп аталады. Көпірден шығысқа қарай, шамамен біршама қашықтықта, Сингл-стрит ауылы орналасқан. Осы екі бөлек қауымның арасында Друмакрин жері жатқан. Друмакрин ауданы бүгінгі қала орталығының бір бөлігін құрайды. Жергілікті халықтың көп бөлігі Сингл-стритте тұрған. 1868 жылы Эннискиллен мен Бундоран темір жолы аяқталғаннан және Бундоран аталған терминалды ашқаннан кейін ғана екі ерекше қауым дамып, бүгінгі Бундоран деп аталатын біртұтас жерге бірікті. Бундоран туралы алғашқы ресми жазба 1653 жылғы 16 мамырдағы Хью Гаскейннің куәлігінде кездеседі. Ол 1641 жылғы көтеріліс кезінде Слайгода шегіршілікпен айналысқан кезде оқиғаларға куә болған. 1689 жылы Бундоран маңында сэр Коннелл Феррал басқаратын якобит әскері мен Слайгоның шегініп келе жатқан протестант гарнизоны арасында шайқас болды. Уильям Коул, Энискиллен виконты, 1777 жылы өзінің жазғы үйі – Бундоран ложасын салдырды. Бұл ғимарат қазір де Бейвью даңғылында тұр және Хоумфилд үйі деп аталады. Виконт өзінің замандастары арасында үрдіс бастаған сияқты, себебі олардың көптегені Бундоранды тауып, теңіз жағалауын және оның денсаулыққа пайдалы екеніне сену үшін оны аралаған.

Қоғамдық жол жүру құқығы

Жергілікті жер иесі халықтың теңіз жағалауына қол жеткізу құқығын шектеді, бірақ жергілікті тұрғындар 1870 жылы жағажайға дейінгі жолдар мен бағыттардың жалпы қолданыста болуын қамтамасыз ету үшін сот арқылы күрескен приход пасторы, Канон Келаганнан қолдау тапты. Канон Келаган 1859 жылы қазіргі католик шіркеуін де салдырған.

Орталық қонақ үй өртенді

1980 жылы 8 тамызда қала орталығындағы The Central қонақ үйінде өрт шықты. Оның салдарынан он адам қаза тапты, олардың ішінде бес бала болды. 2008 жылдың қыркүйегінде шіркеу әлемдік деңгейде танымал Гарри Кларк (1889–1931) жасаған, көп жылдар бойы жергілікті католик шіркеуінің үйінде жасырынып жатқан әсем әйнек терезесін қайта орнатты. Сондай-ақ, 2010 жылдың тамызында қалалық әкімдік Орталық көшесінде (The Central қонақ үйінің жанында) қаза болған он адамның есімдері жазылған кескінделген тас ескерткіш-орындық орнатты, осы арқылы оларға құрмет көрсетті.

Бандоран жағажайы

Шамамен екі ғасыр бойы адамдар жазғы ыстық күндері Бундоран жағажайына келіп тұрады. Суға түсу кабинкалары Виктория дәуірінде пайда болды. Оларды негізінен жұрт алдында киімін шешуге ұялатын ақсүйектер пайдаланды. Кабинкалар дөңгелектердің көмегімен су жағасына дейін итеріліп, клиенттер бір есіктен кіріп, суға түсуге арналған киімдерін киіп, екінші есіктен шығып теңізге түсер еді. Кабинка клиент судан шығып, кепкенше және қайта киінгенше сол жерде тұратын. Содан кейін кабинка жағажайдағы бастапқы орнына қайтарылып, келесі клиентке дайын тұратын. 1900 жылдардың басында стационарлық суға түсу кабинкалары енгізілді. Олар халыққа ыңғайлырақ және арзанға түсті. 1920 жылдары Элизабет Траверс ханым және оның жеңешесі Билши Траверс бұл кабинкаларды жергілікті кеңестен жалдады. Үш ескі пенниге клиент суға түсу костюмін жалдаса, ал алты ескі пенниге «толық жиынтық» - яғни суға түсу шапқасы, костюм және сүлгіні алатын. 1950-1960 жылдары жағажайда жиі көрінетін «Қаз» аталған қайық болды. Бұл бұрынғы британдық армияға тиесілі болған амфибиялық кеме, ол туристерді шығанаққа жеткізетін. Бұзылуға бейім болғанына қарамастан, сол кезде ол көпке танымал болды. Бундоранның Бас жағажайы бәйге өткізілген жылдардың барлығында, 2019 жылды қоспағанда, Көк Ту марапатына ие болды.

Жағалауда серуендеу

Таллан жағасына арналған серуендеу Бундоран көпірінен басталып, теңізге қарай бағытталған Кладач Леатхан (кең жағажай) орналасқан, оның үстінде Билл Ирландияның тасы тұр. Одан әрі "Пик" толқындарының серфингке арналған жағажайы жатыр. Серуендеу жолының соңында Карейг на нЭан (құстардың жартасы) орналасқан. Бұл шығанақты бақылайтын насос станциясы 1861 жылы жергілікті помещиктер Гамильтондар салған. Жақын жерде Карейг а Хойсейм (қадам тасы) орналасқан. Оның қасында Пол Уэйн (Қошқарлар ойығы) бар, ол сонымен қатар Ат бассейні деп те аталады. Thrupenny Pool бассейніне кіру ақысы (3d) бойынша аталған, бұл ондық жүйеге дейінгі валюта. Басты жағажай Trá na Draina (батырлардың жағажайы) деп аталады, мұнда аңыз бойынша алып Кулина өзінің ұлымен күрескен, екеуі де бір-бірінің кім екенін білмеген. Жағажайға құятын кішкентай өзен – Срутан на Куйл Финне (әдемі қыздың булағы). Роугей жартастарындағы коралл мен брахиоподтардың қазба қалдықтары 300 миллион жылдан астам ғасырлар бұрын пайда болған. Роугейдің төбесінде Аугрус (аттар түбегі) орналасқан, онда Коналл Гулбан мен О’Доннеллдердің соғыс аттары жайылып жүрген. Гольф алаңынан өтетін жерде Пол Уэйн мен Пол Тоби екі балық аулау орындары орналасқан. Одан кейін "Жел қақпасы" бар. Төменде Туллан жағажайы, онда бұл аймақтың алғашқы тұрғындары құрал жасау үшін жартастардан кремнийді пайдаланған.

Жұлдыз көпірлері мен тілек күшінің орындығы

Садақ көпірлері мен Тілек тілеу креслосы қаладағы Туллан жағажайының жанындағы Рогви-Волк (Roguey Walk) жолында орналасқан. Бұл табиғи теңіз аркасы көпірі 1700 жылдардың соңында қала танымал бола бастаған кезде Бундоранның алғашқы туристік тартылысы болған деседі. Ол суретші Хелен Аллингхэмнің суретінде бейнеленген және 2020 жылы TripAdvisor Travellers' Choice сыйлығын жеңіп, осы шолу сайтындағы әлемдегі ең үздік 10 көрікті жердің қатарына енді.

Су әлемі

Waterworld кешені 1991 жылы ашылды, оның құрылысы 1988 жылы теңіз жағалауында болған ауқымды дауылдың салдарынан туындады. Ішкі су паркіне толқын бассейні, тасқын сулар, 1994 жылы сыртқы мұнарамен бірге қосылған сырғанақтар, сондай-ақ 2013 жылы Donegal County Council-дың көп миллиондық еуролық инвестициясының нәтижесінде салынған үш жолақты көп сырғанақ және шалғайлылар бассейні кіреді.

Әдеби әлем

Adventure World, Су әлеміне жақын орналасқан, кіші отбасылар үшін вальс билеуге арналған жылқылар, су шарлары мен су бамперлері бар. Галвейдегі Рождество жәрмеңкесінде үлкен дөңгелек пайдаланылады, ол Great Southern қонақ үйінің сыртында орналасқан.

Бреннанның критерийлік жолағы

Бреннанның Критерийлік бары 1900 жылы аймақта ашылып, 2018 жылы жабылды.

Жолдар

2006 жылы сәуірде Бундоран/Баллишаннон айналма жолының ашылуы курортқа баруды жеңілдетті. Слайго Бандораннан оңтүстікке қарай, көркем Атлант жағалауында орналасқан. Дроуз өзені, айналма жолының оңтүстік бөлігі басталатын және Лейтрим мен Донегал графтықтарын бөліп тұратын, сонымен қатар Коннахт провинциясының оңтүстік және Ольстер провинциясының солтүстік шекарасы болып табылады.

Темір жол

Бундоран теміржол станциясы 1866 жылдың 13 маусымында ашылды, бірақ 1957 жылдың 1 қазанында жабылды. Жаңа Кеңес кеңселерінің тұрақ орнында бұрын Бундоран теміржол станциясы орналасқан. Ең жақын теміржол станциясы – Слиго қаласындағы Слиго Мак Диармада станциясы, онда пойыздар Дублин Конноллиге қатынайды және оларды Iarnród Éireann басқарады. Бундораннан Слигоға бағытталған автобустар Слиго Мак Диармада станциясына жақын орналасқан Слиго автобус станциясында тоқтайды.

Автобуспен тасымалдау

Bus Éireann автобустары Бундоранды Слиго қаласындағы Слиго Мак Диармада станциясына қосады. Bus Éireann сондай-ақ Дерриден Галвейге, Леттеркенни және Бундоран арқылы күнде бірнеше рет тұрақты қызмет көрсетеді. Feda O'Donnell (Bus Feda) Кроллиден Галвейге Гведоре, Леттеркенни, Донегал Таун, Баллишаннон және Бундоран арқылы Ирландияның батысына, оның ішінде Слиго мен Галвейге дейін, оқу мерзімінде Лимерикке қосымша қызметпен жүреді. Сонымен қатар, Бундораннан Эннискилленге Ulsterbus қызметі (194/195) бар. Жергілікті байланыс автобустарының екі бағыты бар: 982 Баллишаннон – Слиго және 983 Кинлоу – Баллишаннон. Қалада бірнеше автобус аялдамасы бар, бірақ негізгілері – Шығыс және Батыс автобус аялдамалары. Әр маусымда мыңдаған музыка жанкүйерлері Бундоран теңіз сессиялары – серфинг және музыка фестиваліне қатысады. Астория баллы би залы 1953 жылы салынған, сол кезде билер маңызды әлеуметтік шара болып есептелген, ал шоу-топтары үлкен көрермендерге ойын-сауық көрсеткен. 1990 жылы Митлоф та осы би залында өнер көрсеткен. 2008 жылдың қараша айында өрт салдарынан зардап шегіп, қирады. 2024 жылы бұрынғы би залының орнында ойын-сауық жәрмеңкесі мен су паркін салуға шартты рұқсат берілді. 2019 жылы қала Донегал округі үшін Failte Ireland-тың «Мақсатты қала» деп жарияланды, бұл туризмді дамыту органының қаланы жақсартуға 500 000 евро инвестициялауына жол ашты.

Білім

Темір жол бойында 1892 жылы салынған Сент-Луи монастырлық мектебі орналасқан. Ғимараттардың ішінде мектеп және Сент-Луи әйелдер қауымының тұрағы болған. Ғимараттардың бірі бүгінге дейін сақталған. 1958 жылы Сент-Луи әйелдер қауымы өздерінің Монган мектебін – Сент-Марта өнеркәсіптік мектебін, "The Sea View Hotel" деп аталатын ғимараттағы "Old Grand Central Cinema" жанындағы Бундоранға көшірді. Мектеп 1966 жылы жабылды. Жабылудан кейін Сент-Марта балаларды зорлық-зомбылыққа ұшыратуда айыпталды және 2002 жылдың маусым айында көптеген бұрынғы оқушылар оған қарсы сот процесін бастады. 1963 жылы мектептен қашып кеткен қыздардың кейбіреулері оралғанда шаштары қырқылған. Сол кездегі тергеу нәтижесінде екі монах қызметтен алынды. Сент-Жозеф балалар үйі Ньютаунбатлердегі Сара Крадденнің қалдырған мүлігінен салынған. 1957 жылдың тамызында Сент-Жозеф жабылып, "Сент-Марта" деген атпен Сент-Луиге берілді. Бұл ғимараттар кейіннен Ард Лугайд орта мектебі деп аталды, ғимараттың көп бөлігі тастан салынған, сондай-ақ үлкен спорт және театр залы болды, олардың барлығы 2006 жылы VEC (білім беру комитеті) тарапынан бұзылды. Жерде қалған жалғыз нәрсе – 1980 жылдарға дейін Ард Лугайд студенттері тұрған қосымша ғимарат. Қазір бұл Донегал Әуесқойлық орталығының меншігінде. 1990 жылдары Ард Лугайдтағы сыныптардың саны азайғандықтан мектеп жабылу қаупіне тап болды және кейбір студенттер Баллишаннонға көшірілді. Сент-Луи әйелдер қауымының бір бөлігі Сент-Луи ғимаратына, Темір жолға көшірілді, бірақ көптеген қызметкерлер басқа жерге кетті.

Серфинг

Бундоран серфингпен айналысуға танымал орын және Ирландияның серфинг астанасы ретінде мәшһүр. Серфингке қолайлы жерлерге The Peak, Tullan Strand және жақын орналасқан Rossnowlagh жағажайлары жатады. Қала 1985 және 2011 жылдары Еуропа серфинг чемпионатын қабылдады және Red Bull Surf компаниясы оны Ирландиядағы жаңадан бастаушылар үшін ең үздік жағажай деп жиі атап көрсетті. Қала маңындағы серфинг толқындары бастаушы, орта деңгейдегі және кәсіби серферлерге қолайлы.

Гольф

Бундоран қаласында 18 лункалы гольф алаңы бар. Гольф клубы 1894 жылы құрылған. Алаң тарихи Ұлы Солтүстік теміржол компаниясының жерінде орналасқан, ескі теміржол ұйықтары гольф алаңын қоршап тұр, соның арқасында Атлант мұхитының әдемі көріністерін тамашалауға болады. Курс ұзындығы қысқа болғанына қарамастан, өте қиынға соғады. Гарри Вардон жобалаған бұл гольф алаңы 18 лункадан тұрады және Par 70 ретінде белгіленген. Оның дизайн философиясы – "барлық деңгейдегі гольфшыларға қуаныш сыйлау" еді.

Гелл ойындары

1920 жылдары Бундоранның теміржол желісінде орналасқандығы Бундоран жергілікті стадионының көптеген маңызды ойындарды қабылдауына мүмкіндік берді. GAA клубының жері 1938 жылы сатып алынды. Клуб қайта ұйымдастырылып, "Теңіз жұлдызы" деген мағынаны білдіретін Réalt na Mara деп аталды. Футбол алаңы жылдар бойы көптеген жаңаруларға ұшырады. 1947 жылы алаң тегістеліп, 1951 жылы қоршалды. Клубтың ойыншылар киім ауыстыратын бөлмелері 1972 жылы салынды.

Грейхаунд жарыстары

1931 жылдың қазан айында қалада Bundoran Greyhound Racing Company Ltd компаниясы тасбауыр иттің жарыс жолын ашты. Құрылысқа жұмсалған қаржы £800, акциялардың құны £1 болды, ал оны Джеймс Кэссиди (мал сатушы) және Джон Конлан (саудагер) ұйымдастырды. Директорлар құрамына Дж. Т. Флавин, Д. Джадж, П. Горман және В. Хадсон да кірді. 1934 жылдың 21 желтоқсанында компания үш айдан кейін таратылатыны туралы хабарланды, бірақ 1948 жылы жол әлі де жұмыс істеген немесе қайта ашылған деген деректер бар.

Футбол

Халықаралық футбол ассоциациясы кеңесі (IFAB), ойын ережелерін анықтайтын орган, 1909 жылы Бундорандағы "Грейт Норрн" қонақ үйінде жиналды.

Бандоранның танымал мәдениеттегі бейнесі

"Beautiful Bundoran" әні шамамен 1960 жылы Дунгарван қаласынан Май О'Хиггинс жазған, ал әуені Берти Флиннге тиесілі. Майдың өзі Бундоранға бармаған, әнді Донегал туралы буклеттен шабыт алып жазған деген болжам бар. Бұл әнді Кэтлин Фицджеральд және Фицджеральд Сейли тобы, Джим Финнеган және Синеад О'Коннор сияқты көптеген әртістер орындаған, соның ішінде "Кесуші бала" фильмі үшін де қайта жазылған.