Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Гренвилл Тернер (1 қараша 1936 жылы Тодморденде туған) – Манчестер университетінің зерттеу профессоры. Ол космохимияның алғашқы дамушыларының бірі.
Grenville Turner (born 1 November 1936, in Todmorden) is a research professor at the University of Manchester. He is one of the pioneers of cosmochemistry.
Ғылыми жұмыс
Профессор Тернер 1960 жылдан бері космохимияның жетекші тұлғасы болып табылады. Метеориттердегі сирек газдар бойынша жасаған пионерлік жұмысы оны метеориттердің ұзақ өмірін көрсеткен және Аполлон миссиясы әкелген тау жыныстарының нақты хронологиясын қамтамасыз еткен аргон-аргондық мерзімдеу әдісін жасауға жетеледі. Ол Ұлыбритания ғалымдарының арасында осы "Аполлон" сынамаларының Бас зерттеушісі болған аз ғана сандардың бірі еді. Оның аргон мерзімдеу әдісі тау жыныстарындағы аргонды бөліп шығару үшін кезеңдік пиролизді қамтиды, содан кейін газдағы изотоптық қатынастар массалық спектрометрия арқылы анықталады. Бұл әдіс кейіннен лазерлерді қолдану арқылы жетілдірілді. Бұл техникалар космохимиктер мен геохимиктер үшін құнды болды және алмастардың, олардағы қосымшалардың, сондай-ақ Жердің мантиясы мен қыртыс тау жыныстарының геохронологиясын анықтау үшін (Тернер және басқалар) қолданылды. Ол одан әрі жақсы әдістерді, мысалы, йод-ксенон мерзімдеуін жасады. Ол ксенонның небәрі бірнеше мың атомын қамтитын сынамаларды өлшеу үшін лазерлік резонанстық иондауды қолданды; бұл оған кішкентай сынамалардан, соның ішінде жеке хондрулдардан да нақты деректер алуға мүмкіндік берді. Ол тіпті жылу, сұйықтық немесе соққы әсерінен болатын өзгерістер сияқты екіншілік процестерді де анықтай алды. Тернер Ұлыбританиядағы алғашқы иондық микрозонды орнатты, ол негізінен ғарыштық материалды зерттеу үшін арналған. Ол оны Марс метеориті ALH 84001-дегі оттегі изотоптарының өзгеруін өлшеу үшін пайдаланды. Оның нәтижелері метеориттегі карбонат түйіршіктері мен микрофоссилдердің қалыптасқан ортасын түсіндірді. Ол Ұлыбританияның Космохимиялық талдау желісінің негізін қалаушы мүшесі және оның жетекшісі болып қала береді, бұл желі ғарыштық материалды талдайтын ғылыми-зерттеу институттарындағы зертханалардың біріккен желісі. Ресми түрде зейнеткерлікке шыққанмен, ол әлі де белсенді зерттеуші болып табылады. 2004 жылы ол жер бетіндегі материалдарды мерзімдеу үшін плутоний-ксенон әдісін жариялады.
Professor Turner has been a leading figure in cosmochemistry since the 1960s. His pioneering work on rare gases in meteorites led him to develop the argon–argon dating technique that demonstrated the great age of meteorites and provided a precise chronology of rocks brought back by the Apollo missions. He was one of the few UK scientists to be a Principal Investigator of these Apollo samples. His argon dating technique involved stepped pyrolysis of the rocks to force out the argon, then determining the isotopic ratios in the gas by mass spectrometry. This was later refined by the use of lasers. These techniques have been invaluable to cosmochemists and geochemists, and have been applied (by Turner and others) to determine the geochronology of diamonds and inclusions in them, and the precise ages of mantle and crustal rocks from the Earth. He went on to develop even better techniques, such as iodine xenon chronology. He used laser resonance ionisation of xenon to measure samples with only a few thousand atoms of xenon; this enabled him to get accurate data from tiny samples, including individual chondrules. He could even trace secondary processes, such as alteration by heat, fluids or shock. Turner set up the first ion microprobe in the United Kingdom intended for use primarily for examining extraterrestrial material. He used it to measure oxygen isotope variations in the Martian meteorite ALH 84001. His results cast light on the environment in which the carbonate grains and so called microfossils in that meteorite formed. He was a founder member, and continues to be a leader, of the UK Cosmochemical Analysis Network, a network of laboratories in research institutions that analyse extraterrestrial material. Despite having formally retired, he continues to be an active researcher. In 2004, he announced a plutonium xenon technique for dating terrestrial materials.