Көне Венгрияның әкімшілік бірліктері тарихы

Кіріспе

Венгриядағы тарихи әкімшілік бірлік

Графство (vármegye немесе megye; алғашқысы Венгрия Корольдігінің графстволарына сілтеме жасайды) – Венгриядағы әкімшілік бірлік түрі. Бұл мақалада 10 ғасырдан бастап 1920 жылғы Трианон шартына дейінгі Венгрия Корольдігінің округтері талқыланады. Жеке округтердің тізімдері үшін: Венгрия Корольдігінің әкімшілік бөліністеріне қараңыз. 1950 жылдан бергі Венгрия округтері үшін: Венгрия округтері.

Атаудың шығу тегі

Латынша comitatus сөзі бастапқыда серік немесе сүйемелдеуші адамды білдіретін comes сөзінен туындаған. Ерте және жоғары орта ғасырларда comes титулы әртүрлі мағыналарда қолданылған аристократиялық атақ болды, әсіресе Венгрия Корольдігінде (бірақ оған ғана шектелмей) "округ басшысы" мағынасында. Венгр тіліндегі megye сөзі, оңтүстік славян тіліндегі medja (međa, међа) сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол шамамен аумақтық шекараны білдіреді. Бұл славян сөзі латынша medius (орта) сөзімен ортақ үнді-еуропалық түбір арқылы байланысты. Алғашқы сөз қазіргі славян тілдерінде де қолданылады, мысалы, словак тілінде (medza), словен тілінде (meja), серб-хорват тілінде (međa, међа) ұқсас мағынада, және бастапқыда венгр тілінде округтің шекарасын білдірген болуы мүмкін. Венгр тілінде де сол түбірден шыққан mezsgye деген сөз бар, ол шекаралық аймақты білдіреді. Венгр тіліндегі ispán (округ басшысы) сөзі оңтүстік славян тіліндегі župan (жупан) сөзінен алынған, оны венгрлер келгенге дейін Карпат алқабында тұрған славяндар қолданған және түрлі аумақтық бірліктердің басшыларын білдірген. Župan титулы ортағасырлық Сербияда билеуші титул ретінде де қолданылған.

округке қарсы

Ғасырлар бойы Венгрия Корольдігінің ресми жазба тілі латын тілі болды. Ағылшын және венгр тілдеріндегі «аймақ» сөзіне латынша балама – comitatus, кейде ағылшын тілінде де қолданылады.

Асыл билердің орынбасарлары

Латын: viceiudex, венгрше: alszolgabírák, словакше: podslúžni, немісше: Unterstuhlrichter(?).

Тарих

Венгрлер 895 жылы Карпат алқабына қоныстанды. Алғашқы округтер, болжам бойынша, қазіргі солтүстік Паннонияда (Трансдунай) орналасқан; олар 1000 жылға дейін немесе оның шамасында пайда болған. Көптеген басқа округтердің құрылған уақыты туралы пікірталас бар, алайда олардың көпшілігі король Степан I (1000/01–1038) билігі тұсында құрылған. Бастапқыда әскери мақсаттар үшін ғана құрылған бірнеше шағын шекаралық округтер (латынша: marchiae) болды (мысалы, Болондус комитаты), бірақ олар 14 ғасырда корольдік округтер ақсүйектерге айналған кезде жойылды. Сондай-ақ, бастапқыда 13 ғасырда жойылған шағын арнайы қамал аймақтары да болды.

Жұмыс істеу

Әр уезддің басшысы уездбасы болған, оның тұрағы – қамал – уездтің шартты түрдегі астанасы еді. Уездбасы патшаның өкілі, судья және өз аумағындағы басты құқық қорғау органының басшысы болды. Ол патшаға уәкілеттік салықтарды және түрлі төлемдерді жинап, олардың үштен екі бөлігін патшаға жіберіп, қалғанын өзінде қалдырды. Оның қамалы ерекше нығайтылған және ұзақ қоршауға да төтеп бере алатын болды. Дереккөздерде 12 ғасырда алғаш рет уездбасының орынбасары туралы айтылған. Патшалық уезд қамал аудандарынан тұрды.

Тарих

13 ғасырдың соңында патшалық округтер біртіндеп асыл округтерге айналды. Осы дамудың себептері: Жаңа хоспиттердің келуі: хоспиттер – өздерінің қоныстарында өздерінің шетелдік заңдарын қолдануға рұқсат етілген шетелдік қоныс аударушылар еді; әсіресе немістер, және осылайша 1242 жылдан кейін. Бұл округ басшыларының нақты билігін айтарлықтай шектеді, себебі хоспиттер олардың қарауында болмады. 12 ғасырдың соңында, және одан да көп 13 ғасырдың басында король Андраш II тұсында патшалық жерлердің (яғни, корольдіктің) үлкен бөлігі «патшалық қызметкерлерге» (9-12 ғасырларда белгілі бір мамандықтардың өкілдері, көбінесе шеберлер, арнайы ауылдарға қоныстанған және корольге өздерінің біліктіліктерімен қызмет еткен) сыйға берілді. 13 ғасырда патшалық қызметкерлер өздерінің әрекеттерін үйлестіре алды, округ басшыларының есебінен өздерінің билігін арттыруға қол жеткізді (1222 жылғы Алтын бұқаны да қараңыз) және осылайша асылдарға айналды: servientes regis. Нәтижесінде, 1267, 1290 және 1298 жылдардағы патшалық жарлықтарымен король патшалық округтердің асыл округтерге айналғанын растауға ғана құқылы болды. Асылдар (көбінесе бұрынғы патшалық қызметкерлердің ұрпақтары) округтерде дербес билеушілерге айналды. Дегенмен, патшалық округтен асыл округке өту әр округте әртүрлі уақытта жүзеге асты. 15 ғасырда округтердің шекаралары тұрақтап, 1920 жылға дейін негізінен өзгеріссіз қалды. Алайда, 16 ғасырдың басы мен 17 ғасырдың соңы аралығында көптеген округтер Осман империясының (түріктердің) немесе Трансильвания княздығының құрамына кіргеннен кейін жойылды. 1718 жылы түріктердің толық жеңілісінен кейін үш оңтүстік округ – Темесиенсис, Торонталиенсис және Крассовиенсис арнайы әкімшілік аймақ – Баннатус Темесиенсис (Темешвар Банаты) құрды. Бұл аймақ 1779 жылы қайта таратылды, бірақ оның ең оңтүстік бөлігі 19 ғасырдың соңына дейін Әскери шекараның (Confiniaria militaria) құрамында болып қала берді. Жаңа округтік органдар төменгі және орта ақсүйектердің мүдделерін қорғауға айтарлықтай көмектесті, олар патшалықтың іс жүзіндегі билеушілері болған олигархтарға, сондай-ақ Габсбург патшаларының абсолюттік билікке ұмтылысына қарсы. Асыл институты ретінде округтер 1848 жылғы революция барысында ғана III–V және XVI/1848 заңдық тармақтарымен жойылды.

In the late 13th century, the royal counties gradually turned into noble counties. The reasons for this development were:
The arrival of new hospites: hospites were foreign settlers who were allowed to apply their own foreign law in their settlements; particularly Germans and especially after 1242. This considerably restricted the real powers of the county heads, since the hospites were outside their jurisdiction. At the end of the 12th century, and even more so in the early 13th century under King Andrew II, large parts of royal territory (i. e. of the kingdom) were donated to the so called "royal servants" (in the 9th–12th centuries members of certain professions, mostly craftsmen, who were settled in special villages and served the king with their respective skills). In the 13th century, the royal servants managed to co ordinate their activities in order to increase their own powers at the expense of those of the county heads (see also the Golden Bull of 1222) and thus became nobles: servientes regis. As a result, by royal decrees of 1267, 1290, and 1298, the king could only confirm that the royal counties had turned into noble ones. Nobles (mostly former royal servant families) became quasi rulers in the counties. The change from a royal to a noble county, however, took place at different times in each county. In the 15th century, the borders of the counties stabilised and basically remained unchanged until 1920. Between the early 16th century and the late 17th century, however, most of the counties ceased to exist once they became part of the Ottoman Empire (the Turks) or of the Principality of Transylvania. After the final defeat of the Turks in 1718, the three southern counties Temesiensis, Torontaliensis and Krassoviensis created the special administrative district Banatus Temesiensis (Temeswar Banate). This district was dissolved again in 1779, but its southernmost part remained part of the Military Frontier (Confiniaria militaria) till the late 19th century. The bodies of the new counties considerably helped to defend the interests of lower and middle nobility with respect to the oligarchs, who were often the de facto rulers of the kingdom, and with respect to the absolutistic efforts of the Habsburg kings. The counties as noble institutions were abolished only in the course of the Revolution of 1848 by legal articles III–V and XVI/ 1848.

Өтпелі кезең (17851790)

1785 жылы король Иосиф II графтықтарды ақсүйектердің дербес билеу (өздік басқару) құрылымдары ретінде таратуға шешім қабылдады және Венгрия Корольдігінде мемлекеттік басқарудың жаңа жүйесін енгізді. Корольдік, Хорватия мен Славонияны қоса алғанда, негізінен 10 жаңадан құрылған әскери/әкімшілік округке бөлінді, олардың әрқайсысы төрттен жетіге дейін графтықтан тұрды. Графтықтардың аумағы бұрынғыдай сақталды, бірақ 1786 жылы олардың көпшілігі біріктірілді және графтықтар мемлекеттік басқарудың ғана бірліктеріне айналды – графтық басшылары жойылды, графтық кеңселері мемлекеттік қызметкерлерге айналды, соттар мемлекеттің қарауына өтті және т.б. Округтердің орталықтары округтердің ортасында орналасу үшін таңдалды. Процесс округтерінің саны азайтылды. Ресми тіл латын тілінен неміс тіліне өзгертілді. Округтер Австрия императоры тағайындаған комиссарлар басшылығымен басқарылды, олар сонымен бірге Венгрияның патшасы да болды. Алайда 1790 жылы Венгриядағы кез келген жаңартуға қарсы күшті қарсылыққа тап болған король барлық реформаларды кері қайтарып, бұрынғы жүйені қалпына келтіруге мәжбүр болды.

Жұмыс істеу

Бұрынғы корольдік округтерден тек патшаны әскери жағынан қолдау міндеті, аумақтық бірлік және ресми түрде округ басшысы атағы қалды. Жаңа округ – төменгі дворяндықтың өзін-өзі басқару (автономды) бірлігі болды. Оған патша тағайындаған округ басшысы (comes), және округ басшысы тағайындаған орынбасары басшылық етті. Бұл екеуі патша мен ақсүйектердің арасындағы байланыс сақшылары еді. Әдетте, округ басшылары (15-16 ғасырдан бастап – бас округ басшысы деп аталды) округтің жоғарғы феодалдық иелері болып табылды. 14 ғасырдың басынан бастап округ басшысы 13 округте тиісті округ қамалының қастеланы болды. Адамдар шектеулі мерзімге округ басшысы болып тағайындалды және патша оларды қызметтен босата алатын, бірақ бірқатар дін қызметкерлері (15 ғасырдан бастап – сондай-ақ зайырлы тұлғалар) өздерінің епархиясының «мәңгілік округ басшылығын» алды. Ресми атақ – comes – кейбір сарай шенеуніктері (мысалы, comes curiae) және ерте орта ғасырлардағы басқа да дворяндар, ал кейін орта ғасырлардағы орта дворяндардың басқа мүшелері де алып жүрді, бірақ бұл жағдайларда ол граф деген мағынаны білдірмеді. 13-14 ғасырлардан бастап округтің нақты әкімшілері округ басшысы емес, оның орынбасарлары болды. Бұл дамуға себеп, округ басшыларының бірқатар мемлекеттік немесе сарай лауазымдарын (палатин, қазынашы және т.б.) бірден атқаруы, сондықтан округті басқаруға уақыттары жетпеді. Округ басшысының орынбасары округ басшысы болмаған кезде округті басқаруға жауапты болды. Бастапқыда орынбасар корольдің жеке қызметкері болғандықтан, король округке ықпал ететін басты тұлға осы орынбасар еді. Сонымен қатар, орынбасар округ басшысының қамалының қастеланы немесе оның мүлкінің экономикалық қызметкері (латынша: provisor) болды. Бастапқыда округ дворяндары округ басшысының орынбасарын тағайындауға ықпал ете алмады, бірақ 15 ғасырдың басында олар тек сол округтен шыққан дворян ғана орынбасар бола алады деген ережені қабылдады (төменде қараңыз). Алғашында, 13 ғасырда, дворяндардың ықпалы сот саласында ғана сезілді. Сервиенттердің судьялары – iudices servientium деп аталатын – дворян судьяларына (төменде қараңыз) айналды, ал сервиенттердің соттары – sedes iudiciaria немесе sedria деп аталатын – округтік сотқа (латынша атауы sedria болып қалды) айналды. Седрия отырыстарын округ басшысы, кейін де-факто оның орынбасары басқарды (төменде қараңыз). 15 ғасырға дейін округ басшысының төрешілері оның орынбасары, (әдетте төрт) дворян судьясы және қазіргі дворяндардың арасынан арнайы тағайындалған бірнеше адам болды. 15 ғасырдан бастап округ дворяндарынан тұрақты қазылар сайланды. Седрия дворяндардың ұсақ даулары үшін бірінші сатыдағы сот ретінде, ал ауылдық соттар мен мұралық соттар (sedes dominialis) үшін апелляциялық инстанция ретінде қызмет етті. Олардың құрылған сәтінен бастап дворян судьялары округ автономиясының нақты өкілдері болды. Олар конгрегация генералисімен (төменде қараңыз) сайланды және тек судьялар ғана емес, сонымен қатар өздерінің процессуалдық аудандарының саяси әкімшілері болды (төменде қараңыз). Олар жаңадан пайда болған "көкбас" класының ядросын құрады. Кейіннен округтер тіпті дворян автономиясын (дворян өзін-өзі басқаруын) білдіретін саяси бірліктерге айналды. Бұл эволюция әсіресе Карл Роберт пен Людовик I патшалар тұсында басталды. 1385 жылдан бастап округтер Венгрия Корольдігінің Diet жиналысына өкілдерін жіберді және салық жинау мен белгілеуде рөл атқарды. Бірақ тек 15 ғасырдың басында ғана дворяндар тек сол округтен шыққан дворян ғана округ басшысының орынбасары және судья бола алады деген ережені қабылдады. 1504 жылдан бастап округ басшысының орынбасарын тағайындауды дворяндар мақұлдауы керек болды (congregatio generalis – төменде қараңыз), сондықтан округ басшысының орынбасары де-факто округтің басшысы болды. Олигархтардан (жоғарғы дворяндықтан) патша тағайындаған округ басшысы округтің тек ресми өкілі болды. Округ билігі өте күшті болды және қоғамдық өмірдің барлық саласын басқарды. Олар округтің барлық тұрғындарына жауапты болды, корольдік еркін қалалардың (liberae regiae civitates), кен қалаларының, еркін аудандардың және Анжу патшалары тұсында корольдік қамалдың иеліктерінің тұрғындарынан басқа. 1486 жылға дейін жоғарғы дворяндардың кейбір мүшелері округтің юрисдикциясынан босатылды. Округтің ең маңызды өзін-өзі басқару органы – конгрегация генералисі, яғни округ басшысы шақырып, басқаратын округтік жиналыс. Бастапқыда бұл орган құрылып, сот органы ретінде ғана қызмет етті, оған судья, седрия мүшелері және 8 сайланған дворян қазылар кірді, және әдетте жылына бір рет шақырылатын. Сонымен қатар, inquisitio communis (куәгерді тыңдау) дворяндарға корольдік курияда жүргізілетін сот ісіне ықпал етуге мүмкіндік берді. Бірте-бірте сот мәселелері конгрегация генералисінің отырыстарынан шығарылды, осылайша ол сот органынан әкімшілік органына айналды. Округ дворяндарының барлығы конгрегация отырыстарына жеке қатысты және конгрегация барлық маңызды саяси, әскери және экономикалық мәселелерді шешті. 15 ғасырдың басынан бастап әр округтің аумағы процессустарға бөлінді, олардың әрқайсысын дворян судьяларының бірі басқарды (сондықтан әдетте әр округте төрт процессус болды). Мақсаты – басқаруды жеңілдету. 18 ғасырдан бастап процессустар саны артты, себебі округтердің функциялары да артты. Процессустар өз кезегінде 2-ден 6-ға дейін округтерден (латынша: circuli) тұрды, олардың әрқайсысына дворян судьясының орынбасары жауапты болды. 1840 жылға дейін (1785-1790 жылдардағы ерекшеліктерді ескере отырып) округ әкімшілігінің ресми тілі латын тілі болды. 1840 жылы округ басшысының орынбасары (alispán, нем. Vicegespann немесе Vizegespan) «округтегі ең маңызды тұлға» деп сипатталды, оның міндеттері ағылшын шерифіне ұқсас болды, бірақ округтік сотқа да төрағалық етті. (Obergespann, теориялық түрде оның бастығы, әдетте Венада немесе Пеште болатын дворян болды, сондықтан жергілікті мәселелерге көп уақыт таба алмады.) Сонымен қатар, орынбасар округ жиналысына төрағалық етті, ол 1840 жылға дейін полиция ережелерінен салықтарға, көпірлер мен жолдарды жақсартуға дейін кең ауқымды өкілеттіктерге ие болды.

Only the duty to support the king militarily, the territorial unit and formally also the title of county head remained from the former royal counties. The new county was a self governing (autonomous) entity of lower gentry. It was led by the county head (comes), appointed by the king, and by his deputy, appointed by the county head. These two persons were the link between the king and the nobility. As a rule, the county heads (from the 15th /16th century onwards called main county head) were the supreme feudal lords of the county. From the beginning of the 14th century, the county head was at the same time the castellan of the respective county castle in 13 counties. People became county heads for a limited period of time and could be recalled by the king, but a number of prelates (from the 15th century also seculars) received the "eternal county leadership" of their diocese. Note that the formal title comes was also borne by some dignitaries of the Court (e. g. comes curiae) and other nobles in the Early Middle Ages, and then by other members of middle nobility in the Late Middle Ages, and it did not mean count in these cases. From the 13th 14th century onwards, the deputy county heads, and not the county head himself, were the real administrators of the county. This development was emphasised by the fact that the county heads were also higher dignitaries of the state or of the court at the same time (palatine, treasurer, etc. ), so that they did not have much time for the management of the county. The deputy county heads role was to administer the county during the county heads absence. Originally, the deputy county head was a personal employee of the king and thus the main person through which the king exercised influence in the county. At the same time, the deputy was the castellan of the castle of the county head or an economic officer (Latin: provisor) of the properties of the same. Initially, the nobles of the county could not influence the appointment of the deputy county head, but in the early 15th century, they managed to put through a rule that only a noble from the same county can become the deputy county head (see below). Initially, in the 13th century, influence of nobles made itself felt only in the judicial sphere. The judges of the servientes regis the so called iudices servientium developed into the noble judges (see below), and the courts of the servientes regis the so called sedes iudiciaria or sedria developed into the county court (the Latin name remained sedria). The sedria meetings were led by the county head, later de facto by his deputy (see below). Until the 15th century, the county head's co judges were his deputy county head, the (usually four) noble judges, and a number of persons appointed ad hoc from among the present nobles. From the 15th century onwards, permanent jurors were elected from among the nobles of the county. The sedria served as the court of first instance for minor disputes of the nobles and as the appeal instance for village courts and patrimonial courts (sedes dominialis). From the beginning of their existence, the noble judges were the real representatives of county autonomy. They were elected by the congregatio generalis (see below) and were not only judges, but also political administrators of their respective processus districts (see below). They formed the core of the newly arising class of squires. Later, the counties even turned to political entities representing the noble autonomy (noble self government). This evolution started especially under the kings Charles Robert and Louis I. From 1385 onwards, the counties were sending representatives to meetings of the Diet of the Kingdom of Hungary and they played a role in the collection and setting of taxes. But only in the early 15th century, the nobles managed to put through a rule that only a noble from the same county can become the deputy county head and a co judge. From 1504 onwards the deputy county head's appointment had to be approved by the nobles (congregatio generalis see below), so that the deputy county head definitively became the de facto leader of the county. The county head, appointed by the king from the oligarchs (supreme nobility), was only the formal representative of the county. The county authorities were very powerful and administered all spheres of public life. They were responsible for all inhabitants of the county, except for inhabitants of free royal towns (liberae regiae civitate), mining towns, free districts, and at the time of the Anjou kings also of royal castle domains. Until 1486, some members of the supreme nobility were exempt from the jurisdiction of the county, too. The most important body of self government of the county was the congregatio generalis, i. e. the county assembly convened and led by the county head. Originally, this body was created and served only as a judicial body, which comprised the judge, the sedria members and 8 elected noble jurors, and which was usually convened once a year. At the same time, the inquisitio communis (hearing of a witness) enabled the nobles to influence the proceedings conducted at the royal curia. Gradually, judicial affairs were excluded from the meetings of the congregatio generalis, which thus turned from a judicial body into an administrative body. All nobles of the county participated in person in the meetings of the congregatio and the congregatio decided on all important political, military and economic affairs. As from the beginning of the 15th century, the territory of each county was divided into processus each of which was administered by one of the noble judges (there were therefore usually four in each county). The aim was to simplify the administration. The number of processus was increasing from the 18th century onwards, because the functions of the counties were increasing too. The processus, in turn, consisted of 2 to 6 circuits (Latin: circuli), each of which was the responsibility of a deputy noble judge. Until the 1840s (with an exception in 1785 1790), the official language of county administration was Latin. In 1840, the deputy county head (alispán, Ger. Vicegespann or Vizegespan) was described as "the personage of the most importance in the county", having duties similar to an English sheriff but also presiding over the county court of justice. (The Obergespann, theoretically his superior, was usually a nobleman, who would commonly be in Vienna or Pesth and thus have little time for local affairs.) Furthermore, the Vicegespann presided over the county assembly, which had as late as 1840 a long list of powers, ranging from police regulations to tax, to improvements on bridges and roads.

Мемлекеттік округтер (18491860)

1849 жылы 1848-1849 жылдардағы революция барысында және мадьярлардың жеңілісінен кейін Австрия Габсбургтары Венгрия Корольдігінде әскери диктатура орнатып, округтерді қарапайым мемлекеттік басқару бірліктеріне және органдарына айналдырды.

2-ші уақытша келісім (Гергердің уақытша келісімдері деп аталады; 13 қыркүйек 1850 18 қаңтар 1853)

1850 жылдың 13 қыркүйегінде Венгрия Корольдігінің уақытша саяси басқаруы туралы қабылданған ереже бойынша, аумақ жоғарыда аталған 5 округке (қазір азаматтық округтер деп аталады) бөлінді. Бұл округтер өз кезегінде округтер мен округтік округтерден тұрды. Кейбір округтердің шекаралары өзгерді, ал кейбір округтер жаңадан құрылды. Округтерді бас округтік әкімдер, округтерді төраға (нем. Vorstand) және округтік аудандарды асыл судьялар (нем. Stuhlrichter) басқарды.

"Түпкілікті" реттеу (1853 жылдың 19 қаңтары - 1860 жылдың 20 қазаны)

Бұрынғы келісімге қарағанда, тек шамалы өзгерістер енгізілді. Әр аудан ресми түрде губернаторлық департаментінің әкімшілік аумағына айналды (1 шілде 1860 жылдан бастап: губернаторлық бөлімшелерінің әкімшілік аумағы). Кейбір округтердің аумақтары сәл өзгертілді және оларды комиссарлар басқарды. Бұл мемлекеттік округтердің жалғыз міндеттері саяси басқару және салықтарды жинау болды. Сот істері басқа органдардың қарауында болды.

Өтпелі кезең (1860-1867)

1848 жылға дейінгі жағдай 1860 жылдың қазан айында, шекаралар мен ақсүйектердің автономиясы тұрғысынан толыққандай қалпына келтірілді. Бірақ 1863 жылы ақсүйектердің автономиясы тағы да абсолюттік мемлекеттік басқару жүйесімен ауыстырылды.

Тарих

1867 жылғы австро-венгерлік келісімнен кейін 1868 жылы Трансильвания Венгрия Корольдігімен бекініп біріктірілді, ал Риека қаласы мен ауданы автономия жарияланды. 1869 жылы корольдік соттар құрылғандықтан округтер сот билігін (юрисдикция) жоғалтты. Округтерді жаңғырту екі кезеңде жүзеге асырылды. Біріншіден, 1870 жылғы парламент заңы әртүрлі муниципалды (өздік басқару) әкімшілік бірліктерінің құқықтық жағдайын және ішкі әкімшілік құрылымын біріктірді, осымен дерлік барлық тарихи жеңілдіктер жойылды. Дегенмен, бұл Муниципалитеттер заңы муниципалитеттердің тарихи аттары мен лауазымдары сақталды және олардың аумақтарына едәуір өзгеріс енгізбеді, сондықтан округтердің аумағы мен аттары 1848 жылға дейінгі кезеңмен үлкен дәрежеде сәйкес келе берді. Алайда, 65 округке (49 Венгрияда, 8 Трансильванияда және 8 Хорватияда) қоса, 89 қала муниципалдық құқықтарға ие болды, оның ішінде 1870 жылғы заңмен бекітілген тарихи патшалық жеңілдіктерге ие қалалар және басқалары, сондай-ақ басқа да аумақтық муниципалитеттер (3 Венгрияда және 18 Трансильванияда), оның ішінде жеңілдіктерге ие аудандар, Секели елі мен Трансильваниялық саксондықтар және басқалары болды. Осылайша, орталық үкіметтің тікелей бақылауындағы муниципалдық бірліктердің жалпы саны 175-ке жетті, олардың шамамен үштен бірі округтер құрады. 1870 жылғы Муниципалитеттер заңының басты салдары – муниципалитеттерді басқаруға енді тек ақсүйектер мен басқа да жеңілдіктерге ие топтар ғана емес, қатыса алатындығы болды (Функциялану бөлімін қараңыз). Аудандық жүйе (тарихи түрде, латын тілінде processus) әкімшілік бөлімшелер ретінде округтерде бекітіліп, басқа да аймақтарға таратылды. Жаңғыртудың екінші қадамы 1876 жылғы парламент заңымен жүзеге асырылды. Бұл Муниципалдық аумақтар заңы муниципалитеттер санын айтарлықтай қысқартты және жеңілдіктерге ие аудандарды, орындықтарды және басқа да нысандарды жою арқылы округтерді жалғыз аумақтық бірліктерге айналдырды. 65 округ пен 21 басқа бірліктің орнына 73 округ құрылды. Алайда, тарихи ерекшеліктер ескерілді; Венгрияда тек шағын түзетулер енгізілді. Үлкен өзгерістер Трансильванияда болды, онда Секели елі мен саксондықтардың елі толығымен округтерге біріктірілді. Сонымен қатар, муниципалдық қалалардың жалпы саны 89-дан 30-ға дейін азайтылды. 1876 жылдан кейін 1918 жылға дейін жүйеге ұсақ өзгерістер енгізілді. Processus аудандарының саны келесі онжылдықтарда тұрақты түрде өсіп, 1918 жылға қарай шамамен 400-ден 450-ге жетті. Округтердің өкілеттіктері мен жауапкершілігі үнемі азайды және олар құрылыс, ветеринария және (жалпы) қаржылық басқару сияқты арнайы әкімшілік салаларындағы министрліктерге берілді. Министрліктер оларды өздерінің өңірлік және жергілікті органдары арқылы бақылады.

After the Austro Hungarian Compromise of 1867, in 1868 Transylvania was definitively reunited with the Kingdom of Hungary proper, and the town and district of Rijeka declared autonomous. In 1869, the counties lost the jurisdiction powers (the courts) as royal courts were organized. Modernization of the counties was then realized in two steps. First, an 1870 act of parliament unified the legal status and internal administrative structures of the various municipal (self governing) administrative units, abolishing almost all historical privileges. However, this Municipalities Act retained the historical names and officials of the municipalities and did not touch their territories in general, so the territory and names of the counties still largely corresponded to those of the pre 1848 period. However, in addition to the 65 counties (49 in Hungary proper, 8 in Transylvania, and 8 in Croatia), there were 89 cities with municipal rights, including historical royal privileged towns and others, authorised by the 1870 Act, and other types of territorial municipalities (3 in Hungary proper and 18 in Transylvania), including privileged districts, the so called seats of the Székely Land and Transylvanian Saxons and others. Thus, the total number of municipal entities was 175 under direct control of the central Hungarian government, of which about a third was a county. The main effect of the 1870 Municipalities Act was that it was no longer only the nobles and other privileged groups who could lead the municipalities (see Functioning). The system of districts (historically, in Latin, processus) as administrative sub divisions was affirmed in counties and extended to other areas. The second step of modernization was realized in another act of parliament in 1876. This Municipal Territories Act reduced the number of municipalities significantly and made counties the only territorial units by abolishing privileged districts, seats and other forms. 73 counties were organized in place of the 65 counties and 21 other units. However, historical identities were highly considered; in Hungary proper only minor corrections were made. Bigger changes came to Transylvania where the Székely Land and the Saxons' Land were completely "countified". At the same time the total number of municipal towns was reduced from 89 to 30. After 1876 only minor changes were made to the system until 1918. The number of processus districts steadily increased over the next decades, growing from around 400 up to some 450 by 1918. The powers and responsibilities of the counties were constantly decreased and were transferred to ministries in different fields of special administration, like responsibilities in terms of construction, veterinary medicine and (overall) financial management. The ministries controlled these through their own regional and local agencies.

Жұмыс істеу

Негізгі округ органы муниципалдық комитет болды, оның құрамына 50% (ең жоғары тікелей салық төлейтін тұлғалар) және 50% - белгіленген талаптарға сай сайланған адамдар мен лауазымдық өкілдер (округ басшысының орынбасары, басты нотариус және т.б.) кірді. Округты Венгрия Корольдігінің Ішкі істер министрлігіне бағынышты мемлекеттік қызметкер болған округ басшысы басқарды. Округ басшысының орынбасары да маңызды қызмет атқарды.