Жерге қазылған үйлер мен қоршаулар тарихы

Кіріспе

Шұңқыр немесе ойыс, паналау ретінде пайдаланылатын, бейсболда қолданылуы

Шұңқыр немесе ойыс, сондай-ақ шұңқыр үй немесе жер үйі деп те аталады, адамдар мен үй жануарлары және мал үшін жерге қазылған шұңқыр немесе ойыс негізінде салынған паналау болып табылады. Шұңқырлар толығымен жерге қазылып, үсті тегіс жабылатын немесе төбеге қарай қазылатын болуы мүмкін. Олар жартылай қазылып, ағаш немесе шөптен жасалған шатырымен ерекшеленуі де мүмкін. Бұл құрылыстар археологтарға белгілі ең көне адам тұрақтарының бірі болып табылады, ал осы әдістер қазіргі заманғы "жер астындағы баспана" технологиясына дамыды. Шұңқырлар сонымен қатар, соғыс кезінде жасыру және қорғану сияқты нақты іс-әрекеттерге көмек ретінде немесе аң аулау кезінде уақытша паналау ретінде салынған болуы мүмкін.

Тунисі

Басқыншы жаулардан елдеріне шабуыл жасалған соң, Матамата берберлері жазғы ыстықтан қорғану үшін жер астындағы үйлерді ең тиімді деп санады.

Австралия

Оңтүстік Австралияның Орта Солтүстік аймағындағы Бура атақты "Монстр шахтасының" (мыс) орналасқан жері болды және 1851 жылы онда 4400 адам тұрды, оның 1800-і Бура өзенінің жағасындағы жер үйлерде өмір өтті. 1851 жылғы халық санауы мәліметтеріне сәйкес, жер үйлерде тұратын жұмысшылардың шамамен 80 пайызы кеншілер болды, олардың көп бөлігі корнуолликтер еді. Су тасқыны мен Викториядағы алтын асыру Бурадағы жер үйлерді кеңінен пайдалануға нүке салды, бірақ 1859 жылға дейін адамдар өзеннен "ағызылып" жатты. Кубер-Педи – Оңтүстік Австралияның солтүстігіндегі шағын қала, Аделаидадан 846 километр қашықтықта, Стюарт тас жолының бойында орналасқан. Бұл қалада опал өндірісі басты кәсіп. Тұрғындардың көп бөлігі ыстық жаз айларынан сақтану үшін төбелерге қазылған үңгірлерде тұрады және шахталарда жұмыс істейді. Уайт-Клифс, Жаңа Оңтүстік Уэльс, климаты, тұрғын үйлері және кен өндіру саласы тұрғысынан ұқсас.

Қытай

Қытайдың солтүстігінде, әсіресе Лосс жазығында, тау беткейлеріне қазылған яодуңдар деп аталатын үңгірлер ежелгі заманнан бері дәстүрлі тұрғын үйлер болып табылады. Яодуңның қалыпты үйден артықшылығы – қыста оны аз жылытуға, ал жазда салқындатуға мүлде қажеттілік болмайды. Қытайдың солтүстігінде шамамен 40 миллион адам яодуңда тұрады. Солтүстік-батыс Қытайда ыстық жаз бен суық қыс басым болғандықтан, көптеген адамдар жартылай жерге көмілген үйлерде тұрады.

Жапония

Жапон тарихына дейінгі ерте Жомон кезеңінде (б.з.д. 10 000 – 300 жылдары) күрделі жер үйлер ең көп қолданылатын тұрғын үй түрі болды.

Израиль

Бар-Кохба көтерілісі кезінде яһудилер күрделі, адамдар жасаған жасырын жайлар жүйесін пайдаланды, олар көтеріліс басталмас бұрын мұқият дайындалған. Мұндай көптеген орындар Яһудея мен Ғалилеяда, мысалы, Хорват-Этриде табылды.

Түркия (Каппадокия)

Каппадокияда кем дегенде 36 тарихи жер асты қаласы бар, олар ежелгі жанартаулардың атқылауларынан пайда болған ерекше геологиялық формациялардың ішінде қазылған. Бұл қалаларды бастапқыда хетттер, содан кейін ерте христиандар жасыру орындары ретінде пайдаланған. Қазір бұл археологиялық және туристік орындар, бірақ әдетте адамдар тұрмайды (Қаймақлы жер асты қаласына қараңыз). 2007 жылы Түркияның ең ірі жаңа жер асты қаласы Гүзелиурт қаласының Газимир ауданында табылды. Бұл қала Жібек жолындағы аялдама болған, саяхатшылар мен олардың түйелеріне қауіпсіз, жер астындағы, қазіргі заманғы қонақ үйге балама "бекініс" қонақ үйінде демалуға мүмкіндік берген.

Қырым

Қрымдағы жақсы сақталған үңгір қалалары – Мангуп Кале, Ескі Кермен, Инкерман және Чуфут Кале. Мангуп Кале елді мекенінің тарихы біздің заманымыздың 3-ші ғасырына дейін жетеді, ал 6-шы ғасырдың ортасында Юстиниан I оны бекітті. Онда негізінен Қырым готтары тұрды және басқарды, ол олардың тәуелсіз княздығының орталығы болды. Соңғы тұрғындары – шағын қараим қауымы 1790 жылдары осы жерді тастап кетті.

Исландия

Исландияда ежелден бері және 20-ғасырдың басына дейін үйлердің көпшілігі ішінара жерге қазылған, қабырғалары шөп немесе топырақтан, ал шатырлары ағаштан және шөптен/топырақтан салынған. Ағаш тапшы және қымбат болғандықтан, ал бетон пайда болғанға дейін тас пайдалану ыңғайлы болмағандықтан шөп қолданылған.

Италия

Матера 1993 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген "Сасси ди Матера" (яғни "Матера тастары") ежелгі қаласының арқасында халықаралық деңгейде танымал болды. Сасси – бұл Базиликата мен Апулия аймақтарына тән "Туфо" деп аталатын жанартаулық тасқа қазылған үйлер.

Нидерланды

Нидерландыда 1901 жылғы тұрғын үй қауіпсіздігі заңымен дугатка (plaggenhut) тыйым салынды. Елдің шығысындағы кейбір аймақтарда адамдар 1960 жылдарға дейін жер астындағы үйлерде тұрды. Голландиялық дугаттар қазылған шұңқырдың айналасына салынған, шатыры қызыл шөптен, ал алдыңғы және артқы қабырғалары торф тақталарынан жасалған. Осы үйлердің аз ғана саны сақталған және Арнем, Шкуноорд, Баргер Компаскуум және Харкема ашық аспан астындағы музейлерінде көруге болады. Жаңартылған дугаттар бірнеше жерде туристерге тұруға жағдай жасайды.

Польша (Мазовия)

Жерменка деп аталатын дугуттар Мазовия аймағында (Польша) азық-түлік сақтауға қолданылған.

Румыния

Бордей деп аталатын жер үйлер Румыния аумағында неолит дәуірінен бастап 20 ғасырдың ортасына дейін кеңінен қолданылған. Олар Румыния жазығы сияқты жазық жерлерде көптеп кездесетін, онда тұрғындар шұңқыр, ағаш және сабан сияқты арзан құрылыс материалдарын пайдаланатын, ал тас сияқты берік материалдар сирек және қымбат болған. Осыған ұқсас жер үйлер кең Еуразия даласының көршілес аймақтарында да қолданылған, мысалы Украинада, оларды Бурдей деп атаған.

Шотландия

Ежелгі Шотландияда жер үйлері, сондай-ақ йрд, Вимс және пикттер үйлері деп аталатын жер астындағы тұрғынжайлар болған, олар Римнің Ұлыбританиядан шығуынша да сақталған. Кіру, түлкі тесігінен де тар, 10-12 футқа төмен қарай еңкейіп, үйдің еденіне жететін дәліз арқылы жасалған; ішкі кеңістігі сопақ пішіндес және қабырғалары бірімен-бірі жабысқан, дөңгелек тас плиталармен қаланған; шатыры көбінесе жер бетінен бір футқа дейін көтерілген; олар, әдетте, қойма, қысқы тұрақ және соғыс кезіндегі паналау орны ретінде пайдаланылған. Ұқсас тұрғынжайлар Ирландияда да кездеседі.

Сербия

Сербияда оларды земуница деп атайды. Сонымен қатар, Земун қаласы атын Земиннен алған, ол земуницаға жақын.

Испания

Гуадикс қаласының ең танымал ерекшелігі – Баррио ауданындағы үңгір тұрғындары.

Солтүстік Америка

Америка құрлықтарының ежелгі халықтарының көптегені жердегі шағын шұңқырдың үстіне балшықпен жабылып, бұталар мен қамыстардан жасалған жартылай тұрақты үйлер салған. Осы шұңқыр үйлер 25 000 жыл бұрын Солтүстік-Шығыс Еуропада салынған үйлерге өте ұқсас болғандықтан, шұңқыр үй салу технологиясын ертедегі көшпелі қоныс жайлаушылар Америкаға әкелген болуы мүмкін. Олар алдымен Сібір арқылы өтіп, содан кейін 12 000 – 14 000 жыл бұрын Азия мен Солтүстік Американы байланыстырған мұзды көпір арқылы келіпті. Әдетте, бір шұңқыр үйде орташа есеппен 15 жыл тұрған. Қазіргі заманғы талаптар бойынша, бұл үйлер тығыз және қараңғы болған. Орталықтағы ошақ қыс айларында түтінді, суық жағдай жасаған. Көптеген шұңқыр үйлер ашық алаңмен немесе үйдің төбесімен байланысты болған, онда тұрғындар жақсы ауа-райы болғанда күнделікті шаруаларын істеген. Ауыл шаруашылығына қолайлы аймақтарда, шұңқыр үйлер әртүрлі көлемдегі қауымдастықтар құру үшін жинақталған.

Британдық Колумбия және Американың солтүстік-батысы

Британ Колумбиясының ішкі платосында және Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы Колумбия платосында "қуиггли тесігі" немесе кекули деп аталатын шұңқыр үйлердің қалдықтары жиі кездеседі, және олар үлкен топтарда, "қуиггли қалалары" деп аталатын жерлерде табылады, бұл ежелгі ауылдардың қалдықтарымен сәйкес келеді.

Канада даласы

Саскачеванның Блейн көліндегі Доукбор дугаут үйі 2008 жылы Канаданың ұлттық тарихи орны деп жарияланды. Бүгінде бұл осы типтегі сақталған жалғыз мысал болғанымен, ол Канадаға келген Доукборлар салған көптеген дугаут үйлерінің бірі еді, сондай-ақ далаға келген түрлі этникалық топтардың көптеген қоныс салушылары қолданған баспана түрі болды.

Американың оңтүстік-батысы

Питхаустар Американың оңтүстік-батысында анасази, моголлон және хохокам мәдениеттерінің ерте және орта кезеңдерінде кең таралған құрылымдар болды. Олар Колорадо үстіртінің солтүстігіне және батысына қарай созылған мәдениеттерде де кездесті. Питхаус пайда болуы көшпелі аңшылық және жинаушылықпен өмір сүруден, сондай-ақ жабайы өсімдіктер мен жануарларға сүйенетін тұрақты егіншілік өмір салтына көшуді білдіреді. Питхаус құрылыстары кейінірек Пьюэбло кезеңінде салынған кивалардың алға батуы болуы мүмкін, және олармен көптеген ортақ белгілері бар. Бұл халықтардың сәулет стилі тарихы бойында өзгергенімен, питхаус негізгі тұрғын үй болып қала берді. Питхаустар оқшауланған ауылдық жерлерде, жер үстіндегі тұрғын үйлермен және аймаққа тән үлкен көп бөлмелі жартастағы тұрғын үйлермен қатар табылады. Тарихшы Линда Корделлдің айтуынша, соңғы питхаустар көбінесе қоныстану орнының салыстырмалы түрде қысқа мерзімде өзгеруінің және климаттың өзгеруіне бейімделудің белгілері болып табылады (Корделл, 164-бет). Бұл қазіргі Пьюэбло халықтары арасында да көрінеді. 1909 жылы Хопилер Бакави ауылын құрғанда, кейбір топтар күздің соңында келді. Құрылысқа уақыт шектеулі болғандықтан, жаңа келгендер қыста жылы баспана ретінде питхаустар салды. Кейбір үйлер 1970 жылдарға дейін пайдаланылды. Питхаустарды жерге анық белгіленген шұңқыр қазып, әдетте 6-18 дюйм тереңдікте, бірақ кейде 4-5 футқа дейін тереңдікте салады, содан кейін діңгектер мен балшық технологиясын қолдана отырып қабырғалар мен шатыр жасалады. Тұрғын үйдің жерге батқан едені қырау сызығының төменде орналасқан, бұл қысқы және жазғы температураны реттеуге көмектеседі, ал жердің массасы жылуды сақтайды. Сонымен қатар, балшық қабырғалар күндіз жылуды сіңіріп алып, температура төмендегенде оны бөліп шығарады. Ең алғашқы питхаустар дөңгелек болды және диаметрі 9-25 фут аралығында болды. 700 жылға қарай питхаус дизайны жекелендірілді. Археологиялық қазбалар төртбұрыштар, тіктөртбұрыштар және D әрпіне ұқсас пішіндерді көрсетті. Бұл үйлер орталық отпен жылытылды, ауа айналымын жақсартатын от шаңырағы және түтін шығаратын тесіктер болды. Үйдің кіреберісі орналасқан жері мен археологиялық кезеңіне байланысты өзгерді. Ертедегі үйлерде кіру үшін баспалдақ қолданылып, желдеткіш шахтасы пайдаланылды. Кейінірек үйлерде шұңқыр кілт тесігі пішінде кеңейтіліп, төменгі және қорғалған кіреберіс жасалды. Ішкі кеңістік көбінесе екі бөлмеге бөлінді: біреуі жеке заттар мен құрғақ азық-түлік сақтауға, екіншісі тұруға арналды. Көптеген питхаустарда қоймалар немесе шұңқырлар бар. Питхаус құрылысы әдетте шұңқырдың ішінде тік орнатылған төрт бұрышты тіректерге негізделген. Бұл тіректер мұқият таңдалып, жоғары жағында конструкциялық қолдау үшін бұтақ немесе екіге бөлінген бөлік жасау үшін кесілді. Олар көлденең арқалықтармен және төбелік қабырғалармен біріктірілді. Шұңқырдың ішкі жақтары балшықпен жабылды немесе таспен қапталды – үлкен плиталар тік орнатылды немесе кішірек тастар қатарымен салынды. Питхаустың сыртқы бөлігі бұтақтардан, ағаш қабығынан немесе шөптер мен шөптерден жасалды. Шатыр мен қабырғалардың сыртындағы қалың саз қабаты баспананы ауа райынан қорғады. Көбінесе саздың алғашқы қабаты ақшыл балшықпен жабылды. Американың оңтүстік-батысында көптеген питхаустар қазылып зерттелді. Осы қарапайым отбасылық құрылымдардың көшірмелері музейлерде және туристік ақпараттық орталықтарда, мысалы, Маниту жартасындағы үйлерде сақталған. Ұлттық және мемлекеттік парктер мен ескерткіштерде питхаустардың қираған жерлері көрсетіледі, сондай-ақ Степ Хаус қираған жеріндегі Ежелгі Пуэбло құрылымы (Меса-Верде ұлттық паркі), Ютадағы Фримонт үнділік мемлекеттік паркі мен мұражайы және Аризона штатының Тусон қаласындағы Харди сайтындағы Хохокам құрылымы сияқты нақты қайта құраулар бар.

Pithouses were very common structures in the American Southwest during the early and middle periods of the Anasazi, Mogollon and Hohokam cultures, and were also found in cultures extending north and west of the Colorado plateau. The emergence of the pithouse marks the transition between a nomadic hunting and gathering livelihood and a settled agricultural way of life which also relied on wild plants and animals for food. Pithouse structures were probably the forerunners of the kivas built later in the Pueblo periods, and share many characteristics with them. Although the architectural styles used by these people evolved throughout their history, the pithouse remained a basic residential structure. Pithouses are found in isolated rural settings, in conjunction with above ground dwellings and adjacent to the large multi room cliff dwellings characteristic of the region. Historian Linda Cordell notes that the late pithouses are often clues to relatively short term changes in settlement location and adjustment to climatic fluctuations. (Cordell, p. 164) This appears to be true among the modern Pueblo peoples as well. When the Hopi village of Bacavi was founded in 1909, some groups of people arrived in the late autumn. As there was a limited window of time for building, the new arrivals built pithouses as warm shelters for the winter. Some of these homes remained occupied until the 1970s. Pithouses were built by excavating a well defined hole into the ground, usually around 6" to 18" deep but occasionally as deep as four to five feet, and creating walls and roof using a pole and adobe technology. The sunken floor of the dwelling is below the frost line and helps moderate both winter and summer temperatures, with the mass of the ground serving as an insulator. In addition, adobe walls gather heat during the day and release it when temperatures drop. The earliest pithouses were round, and varied in size between nine and twenty five feet in diameter. Around 700, pithouse designs became more individualized. Excavations reveal examples based on squares, rectangles and shapes similar to the letter D.

These homes were also warmed by a centralized hearth, a fire pit with an air deflector, and side vents and a smoke hole in the roof provided fresh air and evacuated smoke. The placement of the home's entrance varied by locality and archaeological period. Early homes utilized the ventilation stack as an egress by means of a ladder. Later homes expanded the pit into a keyhole shape to create a low sheltered entrance. Interior space was often loosely divided into two rooms, one for storing personal and dry goods and the other as living quarters. Many pithouses included an antechamber, containing storage bins or pits. Pithouse construction was usually based on four corner posts positioned upright in the pit. These posts were carefully chosen and trimmed to create a branch or fork at the top as a structural support. They were joined by horizontal beams and crossed with ceiling joists. The interior sides of the pit were plastered with clay or lined with stone — either large slabs wedged upright in the soil or courses of smaller stones. The exterior of the pithouse was formed of branches, packed tree bark, or brush and grass. A thick layer of mud on the outside of the roof and walls protected the shelter from the weather. Often the initial mud layer was carefully plastered with a lighter colored clay. A large number of pithouses have been archaeologically excavated throughout the American Southwest. Reproductions of these basic family structures exist in museums and tourist information sites, such as the structure at the Manitou Cliff Dwellings. National and state parks and monuments showcase pithouse ruins and may include authentic reconstructions such as the Ancient Pueblo structure at Step House ruin, Mesa Verde National Park, Fremont Indian State Park and Museum in Utah, and a Hohokam structure at the Hardy Site in Tucson, Arizona.

Саз үйлер

Америка Азамат соғысы кезінде АҚШ федералдық үкіметі Homestead Act заңын қабылдады, онда белгілі бір жылдар бойы жерді өңдеп, онда тұру арқылы өздерінің құқығын "дәлелдейтін" адамдарға тегін жер берілді. Жаңа ашылған Ұлы жазықтарға қоныстанғандар үй салуға жеткілікті ағаш таппады. Баспана өте маңызды болғандықтан, қоныс аударғандар даланың қалың шөбінен тілімдер кесіп алды. Бұл тілімдерді екі футтық бөліктерге, тереңдігі төрттен алты дюймға дейін кесіп, жақсы жылу сақтайтын, құрылысқа қолдануға ыңғайлы блоктар жасады. Алғашқы үйлер, көбінесе "содди" деп аталатын, төменгі бетегеге қазылған шағын бөлмелер болатын. Қабырғалар шөп блоктарынан жеті-сегіз фут биіктікке дейін үйілді. Есіктер мен терезелерге тесіктер қалдырылды, олар ең жақын қаладан немесе теміржол станциясынан әкелінді. Құрпақ ағаштарынан жасалған тіреулер қатарластырылып, қалың дала шөбінен жасалған шатырға негіз болды. Шатырдың үстіне екі қабат шөп блоктары мұқият жабылды. Жаңбыр шөпті өсірді, көп ұзамай шатырды желбіреген шөп жапты. Кейбір шекаралық отбасылардың малдары шатырларында жайылып, кейде ішке құлап түсетінін байқады. Үйдің едені топырақтан немесе кедір-бүдір ағаш тақтайлардан жасалған. Қабырғалар газет қағаздарымен жабыстырылып немесе кішкентай, үшкір таяқтармен бекітіліп, кірдің үй ішіне түсуіне жол бермеді. Кейбір отбасылар қабырғаларын матамен жапса, ал басқалары жергілікті әк тас пен құмнан гипс жасап сылап жасайтын. Кейбір үйлерде кілем төселген, ал кейбіреулерінде мектеп мұғалімдері немесе қонақтар үшін қосымша бөлме салынған. Жылыту үшін бұқа немесе сиырдың күйесі жағылды. Үйдің жайлылығы мен құрылымдық тұрақтылығы төменгі бетегеге қаратылғанда және жаңбыр мен еріген қардың ағып кетуі үшін жеткілікті дренаж болғанда артты. Көптеген пионерлердің үйлері қысқа ғұмырлы болды, олар фермерлердің үлкен, дәстүрлі үйлер салуға уақыты мен қаржысы болғанда тақтай немесе тас үйлермен ауыстырылды. Отбасы ағаштан немесе тақтайдан үй салғанда, үй жануарлары көбінесе соддиде қалды.

During the American Civil War, the federal United States government passed the Homestead Act offering free land for those who could "prove up" their claims by living on the land and farming it for a prescribed number of years. Settlers on the newly opened Great Plains found there were not enough trees to build familiar log cabins. As shelter was essential, the settlers utilized ribbons of the thick prairie sod cut from the land. The strip could be cut into two foot sections, four to six inches deep, to make an almost perfect building block with good insulating properties. These first homes, often called soddies, were small rooms dug into the side of a low rolling hill. The walls were built up with sod blocks to a height of seven or eight feet. Holes were left for purchased doors and windows hauled from the nearest town or railhead. Cottonwood poles were laid side by side to form a support for a roof made of a thick layer of coarse prairie grass. Over this was carefully fitted a double layer of the sod building blocks. Rain helped the sod to grow and soon the dugout roof was covered with waving grass. Some frontier families found that their cows grazed on their roof, and occasionally had them fall through. The floor of the dugout home was of dirt or rough wooden planks. Walls were lined with newspapers pasted or pinned up with small, sharpened sticks to keep dirt from flaking into the home's interior. Some families used fabric on their walls while others created a plaster coating from local limestone and sand. Some were carpeted and other variations included building on a second room for school teachers or guests. Heating could be provided by burning buffalo chips or cow chips. The home's comfort and structural stability were maximized when the structure was located on the south side of a low hill, with adequate drainage to provide run off for rain and melting snow. Most pioneer dugouts had a short lifespan, being replaced by plank or rock homes when farmers had time and money to create larger, more traditional homes. When a family built a house of logs or boards, their domestic animals often continued to be sheltered in a sod dugout.

Бурдез

Канада мен АҚШ шекарасындағы пионерлер мен еуропалық қоныс аударушылар да жер үй (dugout) стиліндегі баспаналарды пайдаланды. Мұндай жағдайда баспананың құрылысы әртүрлі қоныс аударушылардың туған жерлерінің архитектурасын шағылыстырды. Олар француз-канад стиліндегі "каво" деп аталатын жер үйлерден бастап, украиндық иммигранттар салған "бордейлерге" дейін болды. "Бордей" уақытша пана ретінде салынды, содан кейін талдан және саз-шоқтан тұрғызылған нақты үй салынғанша пайдаланылды. Ресей империясынан келген меннониттер де Канзас штатының Хиллсборо аймағына қоныстанғанда уақытша баспана ретінде бордейлер салған.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыста Батыс майданында артиллериялық оқтан қорғану үшін ұялар (қазбалар) кеңінен қолданылды. Олар траншеялық соғыстың маңызды бөлігі болды, себебі олар демалу және тамақтану сияқты басқа да іс-шаралар үшін пайдаланылды. Әдетте, олардың мөлшері бірнеше сарбазды қабылдай алатын кішкентай ұялардан, мыңдаған сарбазға арналған үлкен ұяларға дейін жететін. Кейбір жабдықталған ұялар, мысалы, «Вампир» ұясы, жер астында терең орналасқан, артиллериялық оқтардың соққысына төтеп беру үшін бетон, ағаш және болатпен нығайтылған, ал кіру үшін ағаш сатылар қолданылған. Ипрдегі шығыңқы бөлігінде шамамен 180 ұя орны табылды және 1990 жылдары олардың кейбіреулеріне, кем дегенде, ішінара кірді. 1917 және 1918 жылдары Ипр аймағында жер астында тұрған адамдардың саны қазіргі қаладағы тұрғындардан көп болды, бұл белсенділіктің қаншалықты жоғары болғанын көрсетеді.

Землянкалар (ІІІ дүниежүзілік соғыс)

Екінші дүниежүзілік соғыста партизандар, яғни Шығыс Еуропадағы қарулы қарсылық күштер, кейде zemlyankas (орысша немесе Землянка) деп аталатын жер қазбаларында тұрды. Бұл жер қазбалары жаулардан қоршану үшін және жасырыну үшін жер асты бункерлері ретінде қолданылды. Польшада оларды ziemianki деп атады.

Ресей-Украина соғысы

Ресей-Украина соғысында екі тарап та ұқсас тактикалық мақсаттармен байланысты, окоптарды кеңінен пайдаланады.