Кіріспе
Су және топырақ, лай, құм және саздың кез келген комбинациясының қоспасы.
Балшық – сумен араласқан лай, саз немесе құм. Ол көбінесе жаңбырдан кейін немесе су көздерінің жанында пайда болады. Геологиялық уақыт ішінде қатайған ежелгі балшық шөгінділері шифер немесе сазтас сияқты шөгінді тау жыныстарын (көбінесе лютиттер деп аталады) құрайды. Эстуарийлерде (сағаларда) балшық шөгінділері қалыптасқанда, пайда болатын қабаттарға саға балшығы (bay muds) деп аталады. Балшық ғасырлар бойы көбінесе үйлер салу үшін, сондай-ақ байланыстырушы материал ретінде қолданылып келген.
Тіркемеші
Құрылыс саласында балшық – материалдарды жабу, тығыздау немесе жабыстыру үшін қолданылатын жартылай сұйық материал. "Балшық" термині құрылыста қолданылатын әртүрлі жартылай сұйық материалдарды қамтиды, оның ішінде суспензия, ерітінді, алебастр, штукатурка және бетон. Сабан кейде кірпіштерді байланыстыру үшін қолданылады, себебі ол оларды күштірек етеді. Егер кірпіш сынғалы жатса, сабан күшті кірпіштің бойымен қайта бөліп, сыну мүмкіндігін азайтады. Мұндай ғимараттарды жер асты суларынан, әдетте тас, күйдірілген кірпіш, тас немесе қиыршық тастан жасалған негіз арқылы, сондай-ақ ылғалды климатта желмен соққан жаңбырдан, әдетте терең шатырлармен қорғау қажет. Өте құрғақ климатта жақсы дренаждалған жалпақ шатырды мұқият дайындалған (құдықтап) және дұрыс күтілген құрғақ балшық қабатымен қорғауға болады, себебі балшық ылғалданғанда кеңейіп, суға төзімділігі артады. Адобе балшық кірпіштерін Пуэбло тайпасы үйлерін және басқа да қажетті құрылыстарын салу үшін жиі пайдаланған. Кейбір елдерде толығымен балшық кірпіштен салынған қалалар бар. Үй ішіндегі климатты реттеу үшін сиыр тынысы мен биомасса қосылады.
Жағылған кірпіш
Керамика жасау үшін көбінесе сазды топырақ немесе саз бен құмның қоспасы қолданылуы мүмкін, оның бір түрі – әдеттегі күйдірілген кірпіш. Күйдірілген кірпіштерге беріктік артық, бірақ оларды өндіруге көбірек энергия жұмсалады.
Тұрақтандырылған балшық
Тұрақтандырылған балшық (жер, топырақ) – цемент немесе битум сияқты байланыстырғыш зат қосылған балшық. Мысалдарға балшықбетон, жербетон және топырақцемент жатады.
Керамика
Тоқыма жасау – қажетті пішінге келтірілген сазды жоғары температурада пеште қыздыру арқылы жасалады. Бұл процесте саздағы барлық су буланып кетеді, соның салдарынан саздың беріктігі артып, қатаюымен қатар, пішіні де толыққанды бекітіледі. Саз денесін қыздыру алдында немесе кейін әрлеуге болады. Кейбір пішіндеу процестеріне дейін сазды дайындау қажет. Сазды илеу арқылы оның құрамындағы ылғал тегіс таралады. Саз денесіндегі ауа қуыстарын жою қажет. Бұл процеске деаэрация (ауасыздандыру) дейді және оны вакуумдық пресстеу машинасымен немесе қолмен сазды кесу арқылы жасауға болады. Сазды кесу ылғалдың тегіс болуына да көмектеседі. Саз денесі иленіп, деаэрацияланған немесе кесілгеннен кейін, түрлі техникалар арқылы пішінделеді. Пішінделгеннен кейін саз кептіріліп, содан соң қыздырылады. Тоқыма өндірісінде сұйық саз (құйымды саз) жасау – материалды тазарту процесінің бір кезеңі болып табылады, себебі ірі бөлшектер сұйықтықтан шөгіп түседі.
Жер
Саз көптеген жануарларға үй болуы мүмкін, оның ішінде түрлі құрттар, бақалар, ұлулар, қабықтылылар және шағалалар бар. Бегемоттар, шошқалар, мүйізқұйрықтар, су бұқалары және пілдер сияқты басқа жануарлар салқындап, күннен қорғану үшін сазға шомылады. Судың астындағы саз әртүрлі жәндіктердің дернәсілдеріне мекен болуы мүмкін.
Теңіз тіршілігі
Саз теңіз экожүйесінде маңызды рөл атқарады. Түбіне кіретін жануарлар мен балықтардың қызметі сазды теңіз төңірегін күшті араластырады. Бұл су мен шөгінді арасындағы оттегі, қоректік заттар мен минералдардың алмасуы мен айналымын қамтамасыз етеді. Беткейден төмен кейбір түрлердің илеулері күрделі, тор тәрізді желілер құрайды және бір метрден астам тереңдікке енуі мүмкін. Осының арқасында илеулі саз өнімді мекен болып табылады, ол көптеген саз тұрғындары мен саздың үстінде және ішінде азықтанатын басқа жануарларға тамақ және баспана береді. Эль-Ниньо жылдарында Құрама Штаттардың батысында ұзаққа созылған жаңбырлардың салдарынан саз жылғақтары жиі кездеседі.
Тамақ ретінде
Геофагия – жер немесе топырақ тәрізді заттарды жеу әдеті, сонымен қатар геофагия деп те аталады. Бұл практика кейбір адам емес приматтар мен кейбір мәдениеттердегі адамдар арасында кездеседі. Ал басқа мәдениеттерде бұл тамақтану тәртібінің бұзылысы ретінде қарастырылып, Пика ауруына жатқызылады.
"Бұз" деп аталатын азықтар
Миссисипи саз пирогы – шоколад негізіндегі десерт пирогы. Балаларға арналған "саз" рецепттері де бар, бұл көбінесе шоколад немесе жүгері крахмалынан жасалған, көбірек көзге әдемі көрінуі үшін, ал емес, дәмді болуы үшін қолданылатын қоспа. Бірақ, оның құрамында нағыз саз жоқ.
Саз моншасы
Саз ваннасы – ыстық су бұлақтарының жанартау күлімен араласып қалыптасқан сазды ванна. Саз ванналары мыңдаған жылдардан бері қолданылып келеді және қазірде жоғары сапалы шипажайларда кездеседі.
Саздыққа шомылу
Балалар үшін сазға батып ойнау – көптеген жағдайда көңіл көтерудің тамаша түрі. Сазға батып ойнау орындары түрлі пішінде, мөлшерде, тереңдікте болуы мүмкін, ал кейбіреулерінде саз бен судың екеуі де болады. Көбінесе бұл жерлер су басқан, терең емес шұңқырлар болып келеді, олар топырақпен араласып, жұмсақ сазды орынға айналады.
Мүде
Бад-бог – Канада мен АҚШ-та танымал даладағы автоспорттың бір түрі, ондағы мақсат – көлікті саз шұңқылынан немесе белгілі бір ұзындықтағы трассадан өткізу. Жеңімпаз саз шұңқылынан өткен қашықтық бойынша анықталады. Егер бірнеше көлік трассаның бүкіл ұзындығын басып өте алса, жеңімпазды анықтау үшін саз шұңқылынан өтуге кеткен уақыт ескеріледі.
Саздыққа ұшырау
Саздан жүгіру – сазға толы танымал әрекет. Қатысушылар бірнеше шақырымнан бастап ондаған шақырымға дейін жүгіреді, сазды батпақтардан өтеді және басқа да кедергілермен күреседі.
Басқа
Саз ойын-сауық мақсатында саз күресінде пайдаланылады. Сазды суға батыру ойынында да қолдануға болады. Дерт байк – сазды жолдар мен трассалар арқылы велосипед тебу. Бейсболға арналған саз жаңа доптардың жылтырын кетіру үшін қолданылады. Балалар көбінесе саздан пирог жасап, бір-біріне саз лақтырып, жалаң аяқ ойнап, аяқтарын сазға батырып, оны екі саусарасының арасында сығып ұнатады. Альбукерки және АҚШ-тың басқа да қалалары, мысалы Вайоминг штатындағы Жилетте, жыл сайын үлкен саз шұңқырында волейбол ойнайтын іс-шара өткізіледі. Сазды теріге жағу масаларды қуып шығаруға көмектеседі. Көптеген жануарлар салқындау үшін сазға жатады (сазға малшыну).