Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Театр жанры
Theatrical genre
Қарымта трагедиясы (кейде қарымта драмасы, қарымта ойыны немесе қанды трагедия деп те аталады) – театр жанры, онда басты тақырып қарымта алу және қарымтаның қасіретті салдары болып табылады. Бұл жанр алғаш рет 16 ғасырдың екінші жартысында Томас Кидтің «Испан трагедиясы» жарияланған кезде, қазіргі Британияда пайда болды. Жаспер Хейвудтың Сенеканың (1560-жылдар) аудармалары және Томас Нортон мен Томас Саквилдің «Горбудук» (1561) пьесасы сияқты бұрынғы туындылар да қарымта трагедиялары саналады. Басқа белгілі қарымта трагедияларына Уильям Шекспирдің «Гамлет» (1599-1602 жж.) және «Титус Андроник» (1588-1593 жж.), сондай-ақ «Кекшінің трагедиясы» (1606 жж.) кіреді, бұл бұрын Сирил Турнерге жатқызылған, бірақ қазір Томас Миддлтонға тиесілі деп есептеледі.
Revenge tragedy (sometimes referred to as revenge drama, revenge play, or tragedy of blood) is a theatrical genre, in which the principal theme is revenge and revenge's fatal consequences. The genre first appeared in early modern Britain with the publication of Thomas Kyd's The Spanish Tragedy during the latter half of the 16th century. Earlier works, such as Jasper Heywood's translations of Seneca (1560s) and Thomas Norton and Thomas Sackville's play Gorbuduc (1561), are also considered revenge tragedies. Other well known revenge tragedies include William Shakespeare's Hamlet (c.1599 1602) and Titus Andronicus (c.1588 1593), and The Revenger's Tragedy (c.1606) formerly believed to be by Cyril Tourneur, now ascribed to Thomas Middleton.
Өкінішті жанр
Кек алу трагедиясы жанры ерте заманғы трагедияларды түсіндіру құралы ретінде дамыды, олар әртүрлі деңгейде кек алу тақырыбын немесе мотивін сақтайды. Кек алу трагедиясын жіктеу кейде басқа ерте заманғы театр жанрлары сияқты күрделі мәселе болып табылады. Лоуренс Дансонның пікірінше, Шекспир мен оның замандастары «жанрдың тұрақты емес, қозғалыстағы және араласатын, әрдайым жаңа мүмкіндіктер туғызатын театрдың ретсіздігімен ыңғайлы өмір сүру қабілетіне» ие болған. Керісінше, Шекспирдің 1623 жылғы «Бірінші фолиосы» баспагерлердің (Уильям Джагард пен Эдвард Блоунт) комедия, тарих және трагедияның үш жанрын көрсетіп, оқырмандарды пьесаларды оңай жіктеуге және шектеуге болатынына қате сендіргені мәлім. Бұл үш жанр жанр туралы пікірталасқа негіз болып қала бергенімен, ерте заманғы драманың жанрлық тұрақсыздығын ескеру үшін басқа жанрлар да жиі қолданылады немесе жасалады. Бұған кек алу трагедиясы ғана емес, сонымен қатар қалалық комедия, романтика, пастораль және проблемалық пьесалар да жатады. Кез келген трагедияда кек алу элементі болса, ол кек алу трагедиясы деп есептелуі әдеттегідей. Лили Кэмпбелл кек алудың барлық ерте заманғы трагедиялардың маңызды тақырыптық біріктірушісі екенін айтады және «Елизавета заманының трагедиясы, егер кек алу идеясының масштабы түсінілсе, негізінен кек алу трагедиясы ретінде көрінуі керек». Фредсон Бауэрстің (1959) жанр бойынша жұмысы кек алу трагедиясының мәнін кеңейтіп, күрделілендіргені ғана емес, сонымен қатар драмалық интерпретацияда оның маңыздылығын арттырды. Мысалы, «Тит Андроник» алғашқыда «Тит Андрониктың қайғылы трагедиясы» деп таныстырылды. «Гамлет» «Бірінші фолиода» «Дания принці Гамлеттің трагедиясы» деп, ал екінші квартто басылымында (1604) «Дания принці Гамлеттің қайғылы тарихы» деп аталды. Қазіргі редакторлар осы пьесаларды трагедиялар деп жіктеуі жиі кездеседі, бірақ ерте заманғы драманы басқа жанрларды ескере отырып оқып, түсіндіру де көбейіп келеді, мысалы, кек алу трагедиясы.
The genre of revenge tragedy developed as a means of explaining early modern tragedies that maintain a theme or motif of revenge in varying degrees. Classification of the revenge tragedy is at times contentious, as with other early modern theatrical genres. Lawrence Danson suggested that Shakespeare and his contemporaries had a "healthy ability to live comfortably with the unruliness of a theatre where the genre was not static but moving and mixing, always producing new possibilities." On the contrary, Shakespeare's 1623 First Folio famously depicts the printer imposed (William Jaggard and Edward Blount) three genres of comedy, history, and tragedy, leading readers to falsely believe that plays are easily categorized and contained. While these three genres have remained staples in discussions of genre, other genres are often either invoked or created to accommodate the generic slipperiness of early modern drama. These include not only revenge tragedy, but also city comedy, romance, pastoral, and problem play, among others. It is common to consider any tragedy containing an element of revenge a revenge tragedy. Lily Campbell argues that revenge is the great thematic uniter of all early modern tragedy, and "Elizabethan tragedy must appear as fundamentally a tragedy of revenge if the extent of the idea of revenge be but grasped". Fredson Bowers's work (1959) on the genre not only widened and complicated what revenge tragedy is, but also increased its function as a productive lens in the work of dramatic interpretation. For example, Titus Andronicus was originally marketed in the First Folio as The Lamentable Tragedy of Titus Andronicus. Hamlet was similarly titled in the First Folio as The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark and The Tragical History of Hamlet, Prince of Denmark in the Second Quarto edition (1604). It's not unusual to find present day editors classifying these plays as tragedies; however, it is becoming increasingly common to also read and interpret early modern drama with other genres in mind, such as revenge tragedy.
Люциус Сенека
Люций Сенека – бірінші ғасырдың көрнекті драматургі, ол өзінің он пьесасы: «Геркулес Фуренс», «Троада», «Фенисса», «Медея», «Федра», «Эдип», «Агамемнон», «Тиест», «Геркулес Оэтей» және «Октавия» арқылы өш алу трагедиясы жанрын қалыптастыруға үлкен үлес қосып, оны дамытқандығымен танымал. Оның пьесаларының маңыздылығы сол кезеңнің өте қиын болғандығымен байланысты. Елизаветалық трагедия көбірек қабылданатын болса, өш алу трагедиясы адам табиғатының құмарлық жағын сахнада әлдеқайда қорқынышты түрде көрсетуге тырысты. Бұл әдеби әлемдегі өткелді кезең еді, ол соңынан осы сияқты ауыр шығармалардың тууына әкелді. «Тиест» пьесасындағы каннибализмдық той сияқты әйгілі сахналар көрермендерді адам тәжірибесінің жаңа бір өлшемімен таныстырады, оларды шектен тыс эмоциялар туралы ойлауға және жанрдың канондарын тереңірек зерттеуге шақырады. Сенеканың «Тиест» пьесасы – адам жегіштікпен байланысты өш алу мен қорқыныш туралы әңгіме, оны алғашқы «өш алу пьесаларының» бірі деп санауға болады. Атрей мен Тиест ағайындыларының арасындағы билік үшін күрес кек алу тақырыбын анық көрсетеді. Сюжеттің негізі – Тиесттің Атрейдің әйелімен болған қарым-қатынасы. Ол Атрейдің бағалы алтын жүнін ұрлап, Микен тағын иеленді. Ұзақ жылдық жер аударылудан кейін Тиестке Микенге оралуға рұқсат беріледі. Алайда, қақтығыс Атрейдің Тиестті алдап, оның балаларын жеуге мәжбүрлеуімен күшейеді. Бұл шығарма ашық түрде қорқынышты болғанымен, өш алу трагедиясы жанрының ережелеріне сәйкес келеді. Томас Саквилл мен Томас Нортонның «Горбудок» (1562) пьесасында Сенеканың өш алу драмасының толыққанды бейнесі бар деп есептейтін көптеген адамдар бар.
Lucius Seneca was a prominent playwright of the first century, famous for helping shape the genre of revenge tragedy with his ten plays: Hercules Furens, Troades, Phoenissae, Medea, Phaedra, Oedipus, Agamemnon, Thyestes, Hercules Oetaeus, and Octavia. The importance of his plays lies in the difficulty of the period. While the Elizabethan tragedy was considered more acceptable, revenge tragedy sought to unleash the carnal side of human nature on stage in a much more grotesque way. It was a transitional time in the literary world that would eventually lead to grueling pieces like these. Infamous scenes like the cannibalistic feast in Thyestes introduce the audience to another dimension of the human experience, challenging them to reflect on extreme emotions and dig deeper into the conventions of the genre. Seneca’s Thyestes, a tale of revenge and horror with prominent cannibalism, can be identified as one of the first "revenge pieces". In the power struggle between two brothers, Atreus and Thyestes, there is a clear theme of revenge. The underlying plot is Thyestes's affair with Atreus' wife. He stole his treasured golden fleece, and sneakily took the throne of Mycenae from him. After a long period of exile, Thyestes is allowed to return to Mycenae. However, the conflict escalates when Atreus executes his revenge by tricking Thyestes into eating his children. Although overtly grotesque, this piece of literature follows the conventions of the revenge tragedy genre. In Thomas Sackville and Thomas Norton's Gorbudoc (1562) can be found what is considered by many to be an exact representation of Senecan revenge drama in all aspects.
Томас Кид
Томас Кид "Испания трагедиясы" (1592) пьесасы арқылы Сенека трагедиясының қалыптасқан түрін берді.
Thomas Kyd provided a refined form of Senecan tragedy through his play The Spanish Tragedy (1592).
Уильям Шекспир
Уильям Шекспир – 16 ғасырдағы ағылшын ақыны және драматургы. Шекспирдің «Гамлет», «Отелло» және тіпті «Король Лир» пьесаларын өш алу трагедиясы деп атауға болады, бірақ осы жанрды шын мәнінде «Тит Андроник» пьесасы қабылдайды. Осы пьесада: он төрт кісі өлтіріледі (сахнада тоғыз кісі), алты мүше кесіледі, бір зорлау оқиғасы, бір тірідей жерлену, бір ақыл-естің жоғалтылуы, бір каннибализм жағдайы тіркелген. Қысқасы, әр актіге 5,2 қылмыс немесе әр 97 жолға 1 оқиға келеді. «Бұл керемет пьеса, сөз жоқ, 14 мәйіт, қылышпен күрес, садақпен шабуыл, қанжармен ұрыс, пирог, саундтректегі жануарлардың айғайы, бастар айналады, қолдар айналады, тілдер айналады, тоғыз жарым литр қан және құсу шкаласындағы рекордтық тоқсан төрт көрсеткіш». Он жылдық қажырлы соғыстан кейін римдік генерал Тит Андроник жеңіске жетіп оралады, бірақ оның жиырма бес ұлының тек төртеуі ғана тірі қалады. Ол тұтқындағандардың бірі – жау готтардың патшайымы Тамора және оның төрт ұлы. Римдік дәстүрге сәйкес Тит Тамораның үлкен ұлын құрбандыққа шалып, өлген ұлдарын құрметтейді. Тамора кек алуды қалайды және оны іске асыруға кіріседі. Ол императорды азғырып, кейін оған үйленеді, сонымен қатар сүйіктісімен бірге императордың бауырларын өлтіргені үшін Титтің екі ұлын айыптауды жоспарлайды. Жоспар сәтті аяқталады және екі ұлдың басы кесіледі. Титтің қалған ұлы, әпкесі үшін араласып, оған сүйген адамына үйленуге рұхсат беруге тырысқанда, елден қуылды. Тамора екі ұлын Титтің қызы Лавинияны зорлап, ағаларының өлімі үшін кек алуға көндіреді. Зорлаудан кейін олар оның қолы мен тілін кесіп тастайды, осылайша ол болған оқиғаны ешкімге айта алмайды. Әр трагедиялық оқиғадан кейін Тит көңілі төмендеп, ерекше әрекет ете бастайды және қайғыдан ақыл-есінен айырылған деп есептеледі. Ақымақтыққа салған Тит Тамораны императормен бірге кешкі асқа шақырып, алдайды. Олар білмейді, Тит Тамораның екі ұлын тұтқынға алып, өлтіріп, олардан пирог жасаған. Ол осы пирогты екеуіне де жегізеді, содан кейін Тамора мен Лавинияны өлтіреді. Нағыз қырғын болады, нәтижесінде тек бірнеше кейіпкер тірі қалады. Елден оралғаннан кейін императорлық тақты иеленген Титтің ұлы Тамораның жалғыз тірі баласын тірідей жерлейді және Тамораның мәйітін қасқырларға тастайды.
William Shakespeare was an English poet and playwright from the 16th century. Shakespeare's plays Hamlet, Othello and even King Lear may be referred to as revenge tragedies but it is Titus Andronicus that truly embraces this genre. It is a play that contains: fourteen killings (nine on stage), six severed members, one rape, one live burial, one case of insanity, one incidence of cannibalism. In short 5.2 atrocities per act or one for every ninety seven lines. "It is a great play, we're talking 14 dead bodies, kung fu sword fu, arrow fu, dagger fu, pie fu, animal screams on the soundtrack, heads roll, hands roll, tongues roll, nine and half quarts of blood and a record breaking ninety four on the vomit scale." After ten long years of hard fought war the Roman General, Titus Andronicus, returns triumphant but with only four out of his twenty five sons alive. One of the captures he has made is Tamora, Queen of the enemy Goths, and her four sons. In accordance with Roman ritual Titus makes a sacrifice of Tamora's eldest son to honour his dead sons. Tamora wants revenge and sets out to get it. She begins her vendetta by seducing and then marrying the Emperor whilst scheming with her lover to have two of Titus' sons framed for the murder of the Emperor's brother. The plan is successful and the two sons are beheaded. Titus' remaining son is banished when he tries to intercede on behalf of his sister to allow her to marry the person she loves and not her betrothed. Tamora convinces her two sons to avenge their brother's death by raping Titus' daughter Lavinia. After the rape they cut off her hands and tongue in order that she cannot tell anyone what has happened. With each tragedy Titus sinks lower and lower and begins to act strangely and is assumed to be crazy from grief. Having feigned madness Titus tricks Tamora inviting her and the Emperor for dinner. Unbeknownst to them Titus has captured and killed Tamora's two sons and has made them into a pie. This he feeds to the two before killing both Tamora and Lavinia. A veritable massacre ensues leaving only a handful of characters live. Having returned from banishment and assuming the mantle of Emperor, Titus' son has the solo living progeny of Tamora buried alive and Tamora's corpse thrown to the wolves.
Басқа мысалдар
Елизавета және Якоб дәуірінің жазушылары осы мүмкіндіктердің көптерін сюжеттеріне қарай пайдаланып, оларды еркін өзгертетін. Өш алу трагедиясы олардың қиялын баурап алды, және жазушылар осы жанрдағы пьесаларды драматургияның өзіндік нұсқаларымен ойнатуға тырысты. Шекспир өш алу трагедиясын жоғары интеллектуалдық және философиялық деңгейге көтеріп, Гамлетті ізгі, сезімтал ғалым етіп бейнеледі. Сирил Турнеур «Атеистер трагедиясы» (1611) шығармасында ауру мен мелодрамалық элементтерді пайдаланды. Джон Вебстер кек алушылар мен құрбандардың моральдық бейнесін өзгертіп көрсетті. «Ақ шайтан» және «Мальфи герцогинясы» пьесаларында өш алудың құрбандары – батыр әйелдер, ал кек алушылар – қанға жанымды зұлымдар. «Мальфи герцогинясы» (1623) пьесасында басты кейіпкерлер өздерінің келісімінсіз құпияда үйленген жесір қарындасын өлтіруге құрылыс жасайды. Кристофер Кросбидің кітабы ерте заманғы өш алу трагедиялары мен философиялық ықпалдың байланысын зерттейді, бұл пьесалардың классикалық философияға негізделген онтологиялық сұрақтарды қалай шешкенін ашуға бағытталған. Ол Томас Кидтің «Испан трагедиясы», Шекспирдің «Титус Андроник», «Гамлет», Джон Марстонның «Антонионың кек алуы» және Джон Вебстердің «Мальфи герцогинясы» сияқты нақты туындыларды қарастырады, бұл драмалардың құрамына енген философиялық элементтерді көрсетеді. Кросбидің терең талдауы Аристотель, Гален, Лукреций және стоицизм концепцияларының пьесалармен қалай байланысқан екенін аңғартады, бұл ерте заманғы өш алу трагедияларының философиялық негіздеріне жаңаша түсінік береді. Өш алу трагедияларының басқа мысалдары: «Мальталық еврей» (1589, Кристофер Марлоу), «Антонионың кек алуы» (1600, Джон Марстон) және «Басси Д’Амбуаның кек алуы» (1613, Джордж Чапман). Франсис Бэкон «Өш алу туралы» эссесінде: «Бір нәрсе анық, адам кек алуды ойлайды, осылайша өз жараларын жаңадан ашады, әйтпесе олар уақыт өте келе жазылып, жақсы болар еді» деп жазды.
Elizabethan and Jacobean writers employed as many of these features as their plots allowed and freely made variations in them. Revenge tragedy caught their imagination and writers attempted plays of this genre with their own variations of dramaturgy. Shakespeare raised his revenge tragedy to a high intellectual and philosophical level by making Hamlet a virtuous, sensitive scholar. Cyril Tourneur exploited the morbid and melodramatic in The Atheists Tragedy (1611). John Webster reversed the moral position of avengers and victims. In The White Devil and The Duchess of Malfi the victims of the so called revenge are heroic women and the avengers blood thirsty villains. In The Duchess of Malfi (1623) the main characters plot to kill their widowed sister who secretly marries without their consent. Christopher Crosbie's book explores the connection between early modern revenge tragedies and underlying philosophical influences, aiming to unveil how these plays addressed ontological questions rooted in classical philosophy. He delves into specific works, such as Thomas Kyd's The Spanish Tragedy, Shakespeare's Titus Andronicus, Hamlet, John Marston's Antonio's Revenge, and John Webster's The Duchess of Malfi, highlighting the philosophical elements woven into the fabric of these dramas. Crosbie's in depth analysis reveals how concepts from Aristotle, Galen, Lucretius, and Stoicism are interwoven into the plays, shedding new light on the philosophical underpinnings of early modern revenge tragedies. Other examples of revenge tragedies include The Jew of Malta (1589, Christopher Marlowe), Antonio’s Revenge (1600, John Marston), and The Revenge of Bussy D’Ambois (1613, George Chapman). In his essay "Of Revenge", Francis Bacon wrote "This is certain, that a man studieth revenge, keeps his own wounds green, which otherwise would heal and do well."