Кіріспе
Жеке тұлғаның немесе топтың беделін әсер ету, бақылау, жақсарту немесе жасыру. Репутацияны басқару, бастапқыда қоғамдық қатынастар саласының термині, жеке тұлғаның немесе топтың беделін әсер ету, бақылау, жақсарту немесе жасыруды білдіреді. Интернет пен әлеуметтік медианың дамуы репутацияны басқару компанияларының өсуіне әкелді, ал іздеу нәтижелері клиенттің беделінің маңызды бөлігін құрайды. Онлайн репутацияны басқару, кейде ORM деп қысқартылатын, өнімдер мен қызметтерге қатысты іздеу жүйесінің нәтижелерін басқаруға бағытталған. Этикалық тұрғыдан күмәнді мәселелерге фотосуреттерді жою сайттары, тұтынушылар пікірін манипуляциялау сайттары, шағымдарды цензуралау және нәтижелерге әсер ету үшін іздеу жүйесін оңтайландыру тактикасын қолдану жатады. Кейбір репутацияны басқару компаниялары адамдар туралы тексерілмеген және жала жабушылық мәлімдемелер жариялайтын веб-сайттармен тығыз байланыста. Мұндай этикалық емес компаниялар осы жазбаларды уақытша түрде өз веб-сайттарынан жою үшін мыңдаған доллар талап етеді. Үлкен деректер ұйымдардың беделін бақылау және жақсарту үшін қолданылуы мүмкін. Офлайн репутацияны басқару нақты анықталған бақылаулар мен шаралар арқылы, мүдделі тараптардың осы ұйым туралы ой-пікірлерін көрсететін, цифрлық кеңістіктен тыс жұртшылықтың пікірін қалыптастырады. Офлайн репутацияны басқарудың ең танымал бақылауларына әлеуметтік жауапкершілік, БАҚ-та көріну, баспа басылымдарындағы баспасөз хабарламалары және демеушілік кіреді. 2010 жылдары компанияны маркетингтеу және оның өнімдерін онлайн ілгерілету бизнес-стратегияның маңызды бөлігіне айналды. Компаниялар өз мақсатты нарығындағы және одан тыс аудиторияның өзін қалай қабылдайтынын жақсырақ білуге тырысады. Бұл орайда жиі туындайтын мәселе – жалған жарнама. Бұрын интернет жазбалары мен блогтардың компанияға тигізер әсері көптеген корпорациялар мен олардың тұтынушылары үшін жат ұғым болар еді. Алайда, бәсекелестіктің күшеюі мен ақпараттың көптігі онлайн бизнес саласында немесе ықпал етушілер арасында көзге түсу және танымал болуды қиындатады, себебі әлеуметтік желілерде контентті ұсынатын алгоритмдердің жұмыс істеу принципі осындай. Репутацияны басқару – бұл беделін жоғалтқан компаниялардың беделін қайта жаңғырту немесе жаңа бедел құру үшін қолданылатын маркетингтік тәсіл.
Reputation management, originally a public relations term, refers to the influencing, controlling, enhancing, or concealing of an individual's or group's reputation. The growth of the internet and social media led to growth of reputation management companies, with search results as a core part of a client's reputation. Online reputation management, sometimes abbreviated as ORM, focuses on the management of product and service search engine results. Ethical grey areas include mug shot removal sites, astroturfing customer review sites, censoring complaints, and using search engine optimization tactics to influence results. In other cases, the ethical lines are clear; some reputation management companies are closely connected to websites that publish unverified and libelous statements about people. Such unethical companies charge thousands of dollars to remove these posts – temporarily – from their websites. Big data has the potential to be employed in overseeing and enhancing the reputation of organizations. Offline reputation management shapes public perception of a said entity outside the digital sphere using clearly defined controls and measures towards a desired result that ideally represent what stakeholders think and feel about that entity. The most popular controls for off line reputation management include social responsibility, media visibility, press releases in print media and sponsorship amongst related tools. In the 2010s, marketing a company and promoting its products online have become large components of business strategies. Companies are trying to be more aware of how they are perceived by their audiences both inside and outside their target market. A problem which often arises from this is false advertising. In the past, contribution of internet posts and blogs to a company would have been a foreign concept to most corporations and their consumers. However, with more competitors and more clutter, it is increasingly difficult to get noticed and become popular within the realm of online business or among influencers because of how the algorithms that serve users content work on social media. Reputation management is a marketing technique used to restore lost reputations by companies who have lost it, or to establish a new one.
Тарих
Абырой – бұл адам немесе нәрсе туралы басқа адамдардың пікірлеріне негізделген әлеуметтік құрылым. Интернет дамығанға дейін компания туралы білуге ниеттенген тұтынушылардың мүмкіндіктері шектеулі болды. Олар «Сары беттер» сияқты ресурстарға қол жеткізе алатын, бірақ көбінесе ауыз әңгімесіне сүйенетін. Компанияның беделі жеке тәжірибеге байланысты қалыптасатын. Компания өсіп, кеңейген сайын, брендтің нарықта қабылдануы маңызды рөл атқаратын. Қоғамдық қарым-қатынастар компанияның немесе жеке тұлғаның имиджін және беделін басқару үшін пайда болды. Бұл концепция бастапқыда бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмыстан тыс қоғамдық қарым-қатынастарды кеңейту мақсатында құрылды. Академиялық зерттеулер 21-ші ғасырдың басынан бері Fortune 500 компанияларының қоғамдық қарым-қатынастарын дамытушы күш ретінде анықтады. 1988 жылдан бастап беделді басқару бағалы материалдық емес актив және корпоративтік қажеттілік ретінде мойындалды, бұл өте бәсекелестік нарықта бәсекеге қабілеттіліктің маңызды көзі болуы мүмкін, сондай-ақ компаниялар бизнес-қоғамдастық, реттеуші органдар және корпоративтік басқаруды қадағалаушылардың күшті бақылауында болады; тиімді беделді басқару практикасы компанияларға осы бақылауға төтеп беруге көмектеседі. 2006 жылдан бастап беделді басқару практикасы корпорацияның брендтік мақсаттарын нығайтып, оларға қолдау көрсетеді. Тиімді беделді басқару практикасы кез келген ұйымға қызметкерлердің сенімін арттыруға көмектеседі, бұл қоғамдық пікірді бақылау құралы ретінде әрекет етеді, егер оған назар аудармаса және әлсіретілсе, онда үлкен шығындарға әкелуі мүмкін, ал ұзақ мерзімде қызметкерлердің сенімін жоғалтуға соқтыруы мүмкін – ешбір жұмыс беруші бармайтын тәуекел, өйткені қызметкерлердің моральдық жағдайы компанияның өнімділігінің маңызды драйвері болып табылады.
Онлайн
Бастапқыда қоғамдық қатынастарға баспа материалдары, іс-шаралар және желілік кампаниялар кіретін. 1990 жылдардың соңында іздеу жүйелері кеңінен қолданыла бастады. Интернеттің таралуы жаңа маркетингтік және брендтік мүмкіндіктерді әкелді. Бұрын журналистер медиа мазмұнының басты көзі болса, блогтар, шолу сайттары және әлеуметтік желілер біліктілігіне қарамастан, тұтынушыларға өз пікірін білдіруге мүмкіндік берді. Қоғамдық қатынастар онлайн репутацияны басқарудың (ORM) бір бөлігіне айналды. ORM қоғамдық қатынастардың дәстүрлі репутация стратегияларын қамтиды, сонымен қатар барлық веб-арналар мен платформаларда үйлесімді ұзақ мерзімді репутация стратегиясын құруға бағытталған. ORM іздеу жүйесіндегі репутацияны басқаруды да қамтиды, ол теріс іздеу нәтижелерін бейтараптандыру және оң мазмұнды көтеру үшін жасалған. Репутацияны басқару (кейде rep management немесе ORM деп аталады) – бұл негізінен онлайн режимінде, сол тұлға туралы ақпаратқа ықпал ету арқылы адамның немесе ұйымның қоғамдық пікірін қалыптастыру тәжірибесі. Бұл қажеттілік тұтынушылардың кез келген ұйымдағы рөлінен және егер осы пікірлер назардан тыс қалса, компанияның жыл бойындағы жұмысына қаншалықты зиян келтіруі мүмкін екенін түсінуден туындайды – бұл тәуекелті кәсіпкер немесе компания басшысы қабылдамайды. Атап айтқанда, репутацияны басқару жеке тұлғаның немесе брендтің интернеттегі репутациясын бақылауды қамтиды, негізінен Facebook, Instagram, YouTube сияқты әртүрлі әлеуметтік желілерге назар аударады, оған зиян келтіруі мүмкін мазмұнды анықтап, клиенттердің пікірлерін пайдаланып, жеке тұлғаның немесе брендтің репутациясына нұқсан келтірмес бұрын проблемаларды шешуге тырысады. Репутацияны басқарудың маңызды бөлігі – теріс іздеу нәтижелерін жою, ал оң нәтижелерді көрсету. Бизнес үшін репутацияны басқару көбінесе компанияның өзін қалай қабылдағаны мен басқалардың оны қалай қабылдағаны арасындағы қақтығысты жоюға бағытталған әрекеттерді қамтиды. 2012 жылы Хёнку Канг және авторлар тобы жазған "Реклама, коммуникация, маркетинг және қоғамдық қатынастардағы әлеуметтік медиа зерттеулері" атты мақала жарық көрді. Каплан мен Хейнлиннің әлеуметтік қатысу теориясына сілтеме жасау "өзін-өзі таныстыру тұжырымдамасын" ерекшелендіреді. Канг "компаниялар қызмет көрсету туралы жеке адамдардың пікірлерін тәулік бойы бақылап отыруы керек" деп атап өтті. Бұл компанияның репутациясы тұтынушыға тікелей байланысты екенін көрсетеді, өйткені олар оны жақсарта да, нашарлата да білуі мүмкін. 2015 жылы Америка жарнама агенттіктері қауымдастығы тапсырысымен жүргізілген зерттеуде тұтынушылардың 4 пайызы жарнама берушілер мен маркетологтардың адалдық танытатынына сенеді. Кардозо заң мектебінің киберқұқық маманы Сьюзан Кроуфордтың айтуынша, көптеген веб-сайттар сотқа тартылудан сақтану үшін байланысқа түскенде жағымсыз мазмұнды алып тастайды. The Wall Street Journal газеті кейбір жағдайларда сыншыларға хат жазудың күтпеген салдары болуы мүмкін екенін жазды, бірақ компания белгілі бір веб-сайт операторларына хат жазудан аулақ болуға тырысады, олардың жауабы теріс болуы мүмкін. Компания Бірінші түзетуді құрметтейтінін және "шын мәнінде жаңалықтар құрайтын" мазмұнды алып тастауға тырыспайтынын мәлімдейді. Ол, әдетте, ресми басылымдар мен сот тізімдерінен үкіметке қатысты маңызды жаңалықтарды алып тастауға құқылы емес. 2015 жылы "Сенді жұрт алдында ұятқа қалдырды" кітабының авторы Джон Ронсон репутацияны басқару онлайн қорлықтан қорлық көрген кейбір адамдарға көмектескенін, бірақ бұл көптеген адамдардың қарыдай алмайтын қымбат қызмет екенін айтты.
Халықтық ақпарат құралдарындағы науқандар
2011 жылы Taco Bell мейрамханалар желісі төңірегінде дау туды, себебі олардың «дәмделі сиыр еті» өнімі тек 35% нағыз сиыр етінен тұрады деген жария айыптамалар жасалды. Beasley Allen заң фирмасы Taco Bell компаниясына қарсы топтық сотқа шағым түсірді. Сот арызы өз еркімен қайтарылып алынды, Beasley Allen «Осы істің басынан бері, егер Taco Bell өзінің «дәмделі сиыр еті» өнімінің ақпаратталуы мен таңдау жасау саясатына қатысты белгілі бір өзгерістер енгізсе, іс тоқтатылуы мүмкін екенін мәлімдедік» деді. Taco Bell компаниясы сот арызының қайтарылып алынуына жауап ретінде «Кешіріңіз деуге қиын ба?» деген тақырыппен репутацияны басқару кампаниясын бастады. Бұл компания әртүрлі баспасөз және онлайн платформаларда жарнамалар жариялап, істі өз еркімен қайтарып алуға назар аударуға тырысты.
Этика
Абыройды басқару тәжірибесі көптеген этикалық мәселелерді көтеріп тұрады. Ашықтау, астротурфинг және цензура шегін қайда жүргізу керек екендігі бойынша кеңінен келіспеушілік бар. Фирмалар үшінші тарап сайттарында блогерлер ретінде жұмыс істеу үшін қызметкерлерді жалдаған және оларға төленгенін жасырған, ал кейбіреулері сайттардан жағымсыз жазбаларды жоюды талап еткені үшін сынға ұшырады. Әдепсіз абыройды басқарудың ашыққа шығуы, егер белгілі болса, оны жасауға тырысқан фирманың өзінің абыройына қауіп төндіруі мүмкін. 2007 жылы Google абыройды басқарудың өзінен ешқандай зиян жоқ екенін мәлімдеді. Көптеген фирмалар өз клиенттерін таңдап алады. Мысалы, олар жасаған қылмыстары туралы ақпаратты іздеу нәтижелерінде төмендетуге тырысатын, зорлық-зомбылық қылмыстарына қатысқан адамдармен жұмыс істемеуі мүмкін. 2017 жылдың желтоқсанында Naymz жабылды. 2015 жылы Amazon.com онлайн саудагері өнімдерге жалған бес жұлдызды пікірлер жазу үшін 1114 адамды сотқа берді. Бұл пікірлер Macrotasking үшін Fiverr.com веб-сайты арқылы жасалды. Тағы да бірнеше компаниялар жалған Yelp және Facebook пікірлерін ұсынады, ал бір журналист әлеуметтік желідегі шоттар арқылы, сондай-ақ "Аризонадағы хиропрактик, Лондондағы шаштараз, Солтүстік Каролинадағы лимузин компаниясы, Техастағы жылжымайтын мүлік агенті және Флоридадағы құлыпшы, сондай-ақ басқа да алыс орналасқан бизнес" туралы өте жағымды пікірлер берген, бар емес бизнес үшін бес жұлдызды пікірлер жинады. 2007 жылы Калифорния университетінің Берклидегі зерттеуі eBay-дегі кейбір сатушылардың жүйенің жұмысын бұзу үшін өнімдерді жеңілдікпен сату арқылы оң пікірлер алмастыру арқылы абыройды басқаруды жүзеге асырғанын көрсетті. 2016 жылы Washington Post газеті 25 сот ісін жариялады, олардың кемінде 15-інде айыпталушының жалған мекенжайы болды. Сот істерінде ұқсас тіл қолданылды және айыпталушы талапкердің талабымен келісті, бұл абыройды басқару компаниясына Google, Yelp, Leagle, Ripoff Report, түрлі жаңалықтар сайттары және басқа да веб-сайттарға материалды жою туралы хабарламалар жіберуге мүмкіндік берді.