Кіріспе

Кез келген өнімнің, қызметтің, тұлғаның немесе ұйымның жұртшылыққа танылуы. Маркетингте жария ету – кез келген өнімнің, қызметтің, тұлғаның немесе ұйымның жұртшылыққа танылуы немесе хабардар болуы. Ол сондай-ақ ақпараттың бастапқы көзінен жалпы жұртшылыққа таралуын, көбінесе (бірақ әрдайым емес) бұқаралық ақпарат құралдары арқылы қамтиды. Жария етуге танымал адамдар, тауарлар мен қызметтер, ұйымдар, өнер туындылары мен ойын-сауықтар жатады. Жария етумен айналысатын адам – публицист, ал жаза тарту (PR) – ұйымға жұртшылықпен байланыс орнатуға және оны сақтауға көмектесетін стратегиялық басқару функциясы. Бұл бұқаралық ақпарат құралдарын пайдаланбастан, ішкі түрде де жүзеге асырылуы мүмкін. Маркетингтік тұрғыдан алғанда, жария ету – жарнама мен маркетингтің бір құрамы. Жарнамалық араласының басқа элементтері – жарнама, сатуға ынталандыру, тікелей маркетинг және жеке сату. Ұйымдар кейде бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аудару және одан кейін оң жария етуді қамтамасыз ету үшін арнайы іс-шаралар ұйымдастырады; мұндай іс-шаралар жария ету үшін жасалған әрекеттер деп аталады.

Тарих

Жарнама француз сөзі "publicité"ден шыққан. Жарнаманың пайда болуы Париждің орталық бөлігінде сауда, туризм және ойын-сауық индустриясы коммерцияланған баспа құралдары мен дамыған баспа өнеркәсібімен қабаттасты. Қалалық қоғамда тұтыну көріністері мен жаңа тұтынушылық идентификациясы жарнама арқылы таратылды. "La Maison Aubert" компаниясы жарнаманың қалыптасуына үлкен үлес қосты. XIX ғасырдың басында Парижде кашемир шал сияқты тұтыну тауарлары мен парфюмерия сияқты бөлшек сауда тауарларына арналған жарнамалар мен жарнамалық кампаниялар көп ұзамай плакаттарды реттеуге әкелді. XIX ғасырдың АҚШ компаниялары өз жарнамаларында сату туралы хабарламалармен қатар түсіндірмелерді, демонстрацияларды және шамадан тыс мақтауларды да пайдаланды. АҚШ-тағы дәрі-дәрмек және косметика өндірушілері өнімді қолдануға дейін және кейін тұтынушыларға көрінетін өзгерістерді сипаттап, тіпті көрсетті. "Blair Manufacturing Company" өнімдерін жарнамалаған АҚШ компанияларының бірі болды, олар жарнамаланған өнімді қолданбаған ескі үлгідегі тұтынушыларды жарнамаланған өнімді қолданған прогрессивті тұтынушылармен салыстырды. 1910 жылдан бастап жарнамада "дейін-кейін" өзгерістері кеңінен таралды. ХХ ғасырдың басында америкалық Альберт Ласкер тұтынушылардың психологиясына әсер ететін жарнаманы дамытты. Қазіргі заманғы экономист Торстейн Веблен жарнаманың салыстырмалы тиімділігін сынады. Ол сатудың пайдалы емес екенін және жарнаманың "қоғамға ешқандай пайдасы жоқ" деп мәлімдеді. Веблен компаниялардың жарнамалық кампаниялары тұтынушылар төлейтін бағаға қаншалықты қосымша шығын әкелетінін есептеді. Ол дәрі-дәрмек пен косметика тауарларының жарнамалық шығындары бөлшек сауда бағасының жартысынан астам құрайтынын айтты.

Қоғаммен байланыс

Жарнама көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарына және кез келген үшінші тараптарға, мысалы, блогерлерге, негізгі БАҚ-қа, сондай-ақ подкасттар сияқты жаңа медиа түрлеріне жағымды ақпарат беру арқылы байланыс (PR) нәтижесі ретінде қарастырылады. Бұл тұтынушыларға тікелей уақыт немесе орын үшін төлемсіз хабар жеткізу үшін жасалады. Бұл өз кезегінде хабардарлықты арттырып, сенімділікті нығайтады. Хабар таратылғаннан кейін, ақпаратты басқаратын маман хабардың қалай пайдаланылатыны мен түсіндірілетінін бақылаудан шығарады, бұл жарнамадан өзгеше. Грунигтің пікірінше, байланыс көбінесе жарнамаға тоғысып кетеді. Ол сондай-ақ жарнама компанияның сатуын ынталандырумен байланысты болуы керек, жеке сатуға көмектесу үшін жасалатын шара екенін айтады. Кент те жарнаманың назар аударуға көмектесетінін, сонымен қатар белгілі бір ұйым немесе жеке тұлға туралы, олармен байланысты кез келген оқиға, іс-әрекет немесе ерекшелік туралы ақпарат ұсынатынын атап өтті. Жарнаманың маңызды стратегиялық құрал және жарнамалық әрекет екені де белгілі, өйткені ол тұтынушыға әсер етеді. Бұл жарнама сияқты басқа маркетингтік тәсілдерге қарағанда көбінесе сенімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Жақсы жарнама ұйымның беделін басқару арқылы жасалады, оны ұйымдар интернет арқылы бақылауға тырысады. Алайда, жарнаманың жақсы немесе жаман болуына қарамастан, ұйымға, компанияға немесе жеке тұлғаға пайдалы болуы мүмкін, көп жағдайда тегін деп есептелгенімен, оған төлем жасалады. Жарнама маркетинг саласында маңызды рөл атқарады, бірақ оның бір кемшілігі – оны қайталау мүмкін емес, жарнамадан айырмашылығы, жарнаманы қайта таратуға болады. Жарнама мамандары өз клиенттері туралы ақпаратты БАҚ-тың жаңалықтар циклына сәйкес уақтылы түрде жариялауға жауапты. Олар жаңалықтарды оң бағытта көрсетуге тырысады, редакциялық бағытқа әсер етеді. Бұл әдетте «бұрмалау» деп аталады. Пресс-агент – бұл клиентінің мүддесін қорғайтын, байланыс мәселелерімен айналысатын кәсіби маман. Пресс-агенттерді әдетте танымал тұлғалар мен ұйымдар, мысалы, өнерпаздар мен компаниялар жалдайды. Пресс-агент БАҚ-қа алдағы іс-шаралар, сұхбат беру мүмкіндіктері және жарнамалық күндер туралы ақпарат береді, сондай-ақ БАҚ-ты тиісті клиентпен немесе ресурспен байланыстыруға көмектеседі. Кейде пресс-агенттерден клиенттерінің қоғамдық іс-әрекеттерін жақсы жарықтан көрсету үшін «бұрмалаушы» рөлін орындау талап етіледі. Пресс-агенттер дәстүрлі түрде газеттер мен теледидармен жұмыс істесе, блогтар мен подкасттар сияқты жаңа медиа түрлерін де білуі мүмкін.

Теріс пікірлер

Жарнама жарияланған тұлғалар үшін кері әсер де тудыруы мүмкін. Тұтынушының сатып алу шешіміне әсер ететін ең маңызды факторлардың бірі – компанияның, брендтің немесе жеке тұлғаның жағымсыз жарнамамен қалай күресетіні. Жағымсыз жарнама бизнесте үлкен кіріс немесе нарық үлесінің жоғалуына әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, ол тұтынушының брендтің немесе оның өнімдерінің беделіне нұқсан келтіруі мүмкін. Жағымсыз жарнаманың жоғары сенімділігі және компанияның басқаруындағы басқа коммуникациялармен салыстырғандағы үлкен ықпалы корпоративтік имиджге тигізетін зиянға әсер етеді. Ұйымдағы дағдарыстар да жағымсыз жарнамаға себеп болуы мүмкін. Бұдан өзге, жағымсыз жарнама бренд пен өнімді бағалаудан бастап, қазіргі уақытқа дейіннің барлық аспектісіне әсер етеді. Көбінесе компанияның, брендтің немесе жеке тұлғаның танымалдылығы жоғары болғанда, жағымсыз жарнама сатуға зиян келтіреді деп есептеледі. Алайда, көп танылмаған компаниялар, брендтер мен жеке тұлғалар жағымсыз жарнаманы жұртшылық арасында брендтің танымалдығын арттыру үшін пайдалана алады. Дәстүрлі және жаңа медианы қоса алғанда, бұқаралық ақпарат құралдарының кең ауқымы компанияларға өнімдерін немесе қызметтерін тарту мүмкіндігін береді. Бұл жағымсыз жарнаманы басқару мүмкіндігін шектейді, себебі ақпарат БАҚ арқылы таралуы мүмкін. Жағымсыз жарнаманың зиянды әсеріне қарамастан, ол әрқашан күтілген нәтижені бермейді. Жағымсыз жарнама жағымды жарнамаға қарағанда көбірек назар аударуы мүмкін. Жағымсыз жарнаманың сипатына және көпшіліктің көңілін бұру қабілетіне қарамастан, оның ең кішкентай белгісі де тұтынушылардың қызығушылығын оятуы мүмкін. Monga & John атап көрсеткендей, жағымсыз жарнама әрқашан зиянды бола бермейді және брендке қатысты мықты көзқарасқа ие тұтынушылар оған аз бейім.