Кіріспе

Әлеуметтік бірлік туралы қоғамдық пікір

Әлеуметтік бірліктің (адамның, әлеуметтік топтың, ұйымның немесе орынның) беделі немесе мәртебесі – бұл бірлік туралы пікір, әдетте мінез-құлық немесе нәтижелері сияқты белгілі бір критерийлер бойынша әлеуметтік бағалау нәтижесінде қалыптасады. Бедел – кең таралған, спонтанды және өте тиімді әлеуметтік бақылау механизмі. Ол әлеуметтік, басқару және технологиялық ғылымдарда зерттеу нысаны болып табылады. Оның ықпалы бәсекелестік орталардан, мысалы, нарықтардан бастап, фирмалар, ұйымдар, мекемелер және қауымдастықтар сияқты ынтымақтастық орталарға дейін жетеді. Сонымен қатар, бедел әрекет етудің әртүрлі деңгейлерінде танылады: жеке және жеке тұлғадан жоғары деңгейде. Жеке тұлғадан жоғары деңгейде ол топтарға, қауымдастықтарға, ұжымдарға және абстрактілі әлеуметтік бірліктерге (мысалы, фирмалар, корпорациялар, ұйымдар, елдер, мәдениеттер және тіпті өркениеттерге) қатысты. Ол күнделікті өмірден бастап, мемлекеттер арасындағы қарым-қатынасқа дейін әртүрлі масштабтағы құбылыстарға әсер етеді. Бедел – үлестірілген, спонтанды әлеуметтік бақылауға негізделген әлеуметтік тәртіптің маңызды құралы. Бедел ұғымы бизнес, саясат, білім беру, онлайн қауымдастықтар және тағы да көптеген салаларда маңызды болып саналады және оны әлеуметтік бірліктің өзіндік ерекшелігінің көрінісі деп қарастыруға болады.

Беделді іс жүзінде өлшеу

Іс жүзінде корпоративтік бедел ақпараттық делдалдар құрған және таратқан компаниялардың салыстырмалы рейтингтері арқылы анықталады. Мысалы, Fortune, Forbes, Business Week, Financial Times және The Wall Street Journal сияқты бизнес журналдары мен газеттері үздік жұмыс орындары, үздік бизнес мектептері немесе ең инновациялық компаниялардың тізімдерін тұрақты түрде жариялайды. Бұл рейтингтер корпоративтік беделдің айқын реттелген түрі болып табылады, ал компаниялардың осы рейтингілердегі салыстырмалы орны компаниялардың әртүрлі когнитивтік қасиеттері бойынша көрсеткен нәтижелерін көрсетеді. Корпоративтік беделдің рейтингтегі компанияларды өнім берушілер, болашақ жұмыс берушілер және инвестициялар ретінде тартуға әсер ететіні анықталды. Осы себептерге байланысты компаниялар өздері беделді басқарумен белсенді түрде айналыса бастады.

Абыройды басқару

Көптеген ұйымдар компанияларға беделді басқаруға көмектесу үшін арналған қоғамдық қатынастар және корпоративтік байланыс бөлімдерін құрады. Сонымен қатар, көптеген PR және консалтингтік фирмалар беделді басқару саласында тәжірибелі екенін мәлімдейді. Қоғамдық қатынастар индустриясының өсуі негізінен компаниялардың сенімділік пен беделді орнатуға деген сұранысының артуына байланысты. Компанияның адалдығына немесе қауіпсіздігіне нұқсан келтіретін жағдайлар қаржылық жағдайға елеулі зиян келтіруі мүмкін. Мысалы, 1999 жылы Coca-Cola компаниясы өз бағалауынша 60 миллион доллар шығынға ұшырады, себебі мектеп оқушылары оның өнімдерін ішкеннен кейін бас ауруы, жүрек ауруы және дікілдеу сияқты симптомдарды сезінгендерін хабарлады. Көптеген компаниялар беделді басқаруды бас директордың маңызды міндетінің бір бөлігі деп есептесе де, беделді басқару – ұйымдағы белгілі бір адамға жүктелгенде тиімді болатын үздіксіз шаралар жиынтығын қамтиды. Осы себепті кейбір компаниялар бас репутация офицері (CRO) лауазымын құрды. Бизнес әлемінде өз лауазымдарында "бедел" сөзін қамтитын адамдардың саны артып келеді, олардың ішінде Dow Chemical, SABMiller, Coca Cola, Allstate, Repsol YPF, Weber Shandwick және GlaxoSmithKline (қазіргі уақытта емес) компаниялары бар. Hoover's мұндай офицерлердің тізімін ұсынады. Twitter, Linked In және Facebook сияқты әлеуметтік желілер компаниялар үшін өз онлайн беделін қадағалауды, олардың әрекеттеріне қатысты сын-пікірлерді болжауды және оларға жауап беруді қамтитын маңызды міндетке айналдырды. Тұтынушылар компанияларға шағымдану үшін екі негізгі жолға жүгіне алады: жеке тікелей жауап алу немесе жария түрде жауап беру. Компания үшін жеке тікелей жауаптарды қарастыру көп уақыт пен күш-жігерді қажет етеді. Бір зерттеу көрсеткендей, "тұтынушылардың 72% - ы бір сағат ішінде жауап күтеді". Әлеуметтік желілердегі жағымсыз пікірлерден тиімді қалпына келгені үшін компания өз шынайылығын дәлелдеуі және сыншыларына нақты жауаптар беруі маңызды.

Абырой капиталы

Корпоративтік беделді басқаруға, жинақтауға және оны сенімге, билік позициясын заңдастыруға, әлеуметтік мойындауға айналдыруға болады. Адамдар ұсынылған тауарлар мен қызметтер үшін жоғары баға төлеуге дайын, бұл өз кезегінде клиенттердің адалдығын арттырады, акционерлердің дағдарыс кезінде акцияларын сақтауға деген ынтағын күшейтеді және компания акцияларына инвестиция салу мүмкіндігін арттырады. Сондықтан, бедел – компанияның ең құнды "капиталының" бір түрі. "Халықтың функционалды және әлеуметтік үміттерін қанағаттандырудың бір жағынан, ал екінші жағынан бірегей имиджді құру сенімділікке негіздейді, ал бұл сенім компанияның бейресми аясын құрайды. Бұл ая "бірлескен ынтымақтастықтың" нәтижесін береді және бедел капиталын қалыптастырады. Жақсы бедел компанияға немесе ұйымға ұзақ мерзімді бәсекелестік артықшылықтарын қамтамасыз етеді. Компанияның бедел капиталы неғұрлым жоғары болса, бақылау мен қадағалау шығындары да соғұрлым төмен болады."

Интерес өкілдерін басқару арқылы беделділік қалыптастыру

Мүдделі тараптар теориясына сәйкес, корпорациялар тек акционерлердің ғана емес, барлық "мүдделі тараптардың" мүддесі үшін басқарылуы керек. Компанияның мүдделі тараптары – компанияның қызметіне әсер ететін немесе одан әсер көретін кез келген жеке тұлға немесе топ. Компанияның мүдделі тараптарына жеткізушілер, тұтынушылар, қызметкерлер, акционерлер, қаржылық қауымдастық, үкімет және бұқаралық ақпарат құралдары жатады. Компаниялар мүдделі тараптар арасындағы қарым-қатынасты тиімді басқаруы және әрбір мүдделі тараптың мүдделерін мұқият қарастыруы қажет. Сондықтан, ұйымның беделін арттыру үшін осы мүдделі тараптар арасындағы қарым-қатынасты басқару мақсатында, қоғамдық қатынастарды корпоративтік басқаруға енгізу өте маңызды. Этикалық нормаларды сақтайтын және тиімді басқаруды жүзеге асыратын корпорациялар мен мекемелер бәсекелестік артықшылығына айналатын беделді капиталды құрайды. Жақсы бедел пайдалылықты арттырады, себебі ол клиенттерді өнімдерге, инвесторларды бағалы қағаздарға және қызметкерлерді жұмысқа тартады.

Себептері мен салдары

Репутация модельдерін оның түпкі себептерінен және салдарынан ажырата отырып, кеңірек аяға орналастыруға болады. Бұл тәсіл репутацияның мәнін нақтылау үшін маңызды. Репутацияның пайда болу себептері мүдделі тараптардың тәжірибесінде жатыр. Мүдделі тараптардың тәжірибесі компанияның күнделікті қызметіне, оның брендіне және маркетингіне, сондай-ақ жүйедегі «құлақтан құлаққа» және бұқаралық ақпарат құралдары сияқты «шуға» байланысты. Репутацияның басқа да себептеріне компанияның инновациялық қабілеті, тұтынушылардың күтулері, компанияның тауарлары мен қызметтерінің (қабылданатын) сапасы және одан туындайтын тұтынушылардың қанағаттанғандығы жатуы мүмкін, бұл факторлар әр тұтынушының мәдени ерекшеліктеріне сәйкес өзгереді. Репутацияның салдары мүдделі тараптардың компанияға қатысты танытатын мінез-құлқында (қолдау немесе қарсылық) көрінеді. Қолдау, адалдық және ынтымақтастық сияқты мінез-құлықтар – жақсы репутацияның маңызды оң нәтижелері. Бойкоттар мен сот процестері – жаман репутацияның маңызды теріс нәтижелері.

Беделді қалпына келтіру/жөндеу

Ұйымдар жиі мүдделі тараптардың жақсы қарым-қатынасын жоғалтатын қателіктер жасайды. Мұндай қателіктер жасағанда жоғары беделді компанияларға салдары ауыр жазалар берілетінін көрсететін зерттеулерден кейін,

Абыройды беру

Брендті кеңейту стратегиялары аясында көптеген компаниялар компанияның жақсы беделін және оның қолданыстағы өнімдерін жаңа нарықтар мен жаңа өнімдерге беру үшін беделді беруге сенеді. Белгілі бір брендтің басқа өнімдерімен таныс, клиенттердің қанағаттануы мен адалдығын білдіретін тұтынушылар, сол брендтің жаңа өнімдерін оңай қабылдайды. Брендті кеңейтуге қарағанда, беделді берудің жалпы ұғымы жаңа нарықтарға енгенде компанияның құндылықтары мен имиджін жаңа өнімдерге және/немесе қызметтерге, сондай-ақ байланысты брендтерге беруді қажет етеді. Дегенмен, бұрынғы және жаңа брендтердің арасындағы имидж сәйкестігіне назар аудару маңызды, өйткені бұл фактор брендті кеңейтудің сәтті болуы үшін өте маңызды. Брендті кеңейтудің ерекше жағдайына қарағанда, беделді берудің жалпы ұғымы жаңа нарыққа енгенде компанияның құндылықтары мен имиджін жаңа өнімдерге және/немесе қызметтерге, сондай-ақ байланысты брендтерге беруді талап етеді. Мұндай жағдайда, мықты имидж тіпті жаңа өнімдерді енгізуге кедергі келтіруі мүмкін, егер клиенттер жаңа нарыққа/санатқа/өнім желісіне қатысты компанияның немесе брендтің құзыреттілігін байланыстырмаса. Компанияның беделіне мәдениет те әсер етеді, себебі ұлттар компанияның брендтік имиджінің нақты аспектілерін қалай бағалайтыны (мысалы, қоршаған ортаға қатысты мәселелер немесе еңбек этикасы), сондай-ақ танымал мәдени өлшемдерге (мысалы, Хофстед) байланысты өзгешеліктерге ие. Осы айырмашылықтар беделді берудің табысына елеулі әсер етеді.

Онлайн

Интернеттегі бедел – сенім маңызды кез келген онлайн қауымдастықтағы маңызды фактор. Мысалға, клиенттердің пікірлері арқылы әрбір мүшесінің беделін бағалайтын аукцион сервисі eBay немесе ұқсас жүйеге ие Amazon.com. Бір зерттеуде жақсы бедел бағаға 7,6%-ға қосымша құн қосатыны анықталды. Сонымен қатар, жақсы беделді құру және сақтау онлайн қауымдастықтарға үлес қосуға ынталандырады. Адамдар өздерінің онлайн беделін қадағалау үшін мониторинг жүргізеді. Интернеттегі сайттардың көптігін ескере отырып, онлайн беделге әсер ететін барлық беттерді қолмен бақылау мүмкін емес. Google Alerts сияқты тегін құралдар онлайн беделді шағын көлемде бақылауға көмектеседі, ал ірі бизнес пен клиенттер онлайн өзара әрекеттесулер мен айтуларды бақылау үшін күшті аналитикалық құралдарды пайдалана алады. Онлайн беделді басқаруға арналған ақылы құралдар брендті қорғауға немесе онлайн беделді жақсартуға бағытталған. Бұл құралдар брендтің немесе өнімнің Интернетте, Facebook, Twitter, блогтарда және басқа да әлеуметтік желілер мен веб-сайттардағы айтылуын қадағалайды. Онлайн беделді оны басқару деңгейімен бағалауға болады. Мұндай бедел әдетте онлайн беделден ерекшелену үшін веб немесе цифрлық бедел деп аталады. Шындығында, цифрлық немесе веб бедел тек виртуалды онлайн беделмен ғана шектелмейді, сонымен қатар адамның немесе компанияның Интернет арқылы әсер еткен нақты беделін де қамтиды. Онлайн бедел компанияның цифрлық идентификациясымен шатастырылмауы керек. Онлайн бедел – бұл адамның интернеттегі цифрлық ізге негізделген қалыптасқан бейнесі. Цифрлық іздер барлық ортақтастырылған контент, қалдырылған пікірлер және онлайн жасалған ақпарат арқылы жинақталады. Егер біреудің онлайн беделі жағымсыз болса, олар псевдонимін оңай өзгерте алады, бірақ eBay немесе Amazon сияқты сайттардағы жаңа тіркелгілерге көбінесе сенімсіздікпен қаралады. Жеке тұлға немесе компания өздерінің онлайн беделін басқарғысы келсе, көптеген қиындықтарға тап болады. Бір зерттеуге сәйкес, бизнес лидерлерінің 84%-ы компаниялардың онлайн беделіне ең үлкен қауіп – жағымсыз медиа жарияланымдары деп санайды. Келесі екі үлкен қауіп – бұл клиенттердің медиадағы немесе онлайн шағым сайттарындағы шағымдары (71%) және жағымсыз ауызша тарату (54%). Бұл жағымсыз пікірлер тек наразы клиенттерден ғана емес, қызметкерлерден де туындауы мүмкін. Бизнес шолу сайттары мен клиенттер форумының күшімен компанияның онлайн беделі анонимді түрде зардап шегуі мүмкін. Жұмыс берушілер жұмысқа алу кезінде үміткерлердің онлайн беделін пайдалана бастады. Facebook, Twitter және MySpace сияқты әлеуметтік желілердегі үміткердің профильдерін тексеру арқылы жұмыс берушілер оның мінез-құлқы мен жұмысқа сәйкестігі туралы көрініс алады. Кейбір адамдар мен ұйымдар өздері туралы шын, бірақ жағымсыз ақпаратты жасыру үшін беделді басқару компанияларын жалдайды. Соңғы мысал ретінде доктор Анил Поттиді келтіруге болады, ол резюмесінде өзін жалған көрсеткені анықталғаннан кейін Дьюк университетінен кетті және ғылыми тәртіпсіздіктерге қатысты тергеуге түсті.