Кіріспе

«Брокен Ароу» – Делмер Дэйвстің 1950 жылы түсірген американдық батыс фильмі. Басты рөлдерде Джеймс Стюарт, Джефф Чандлер және Дебра Пейджет ойнаған. Фильм тарихи тұлғаларға негізделген, бірақ олардың тарихи оқиғасын көркемдеп, драмалық түрде бейнелейді. Фильм үш «Оскар» сыйлығына ұсынылып, «Халықаралық түсіністікті нығайтуға ең үздік фильм» номинациясы бойынша «Алтын глобус» сыйлығын жеңіп алды. Кино зерттеушілері бұл фильм Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін үндістерді жақсы жағынан көрсеткен алғашқы маңызды батыс фильмдерінің бірі екенін айтады.

Сюжет

Том Джеффордс 14 жастағы жарақат алған апачи ұлымен кездеседі. Джеффордс ұлға су беріп, жараларын емдейді. Ұлдың тайпаластары пайда болады, бастапқыда жаулық танытады, бірақ Джеффордсты босатуға келіседі. Бірақ алтын іздеушілер тобы жақындағанда, апачтар Джеффордсты тұмшалап, ағашқа байлайды. Олар оны босатып, апачи аумағына қайта кірмеуін ескертеді. Джеффордс Тусонға оралғанда, шабуылдан құтылған алтын іздеушіге кездеседі. Ол шабуыл туралы бір адамның әңгімесін түзетіп, бірақ Бен Слейд оған сенбейді және Джеффордс неге апачи ұлын өлтірмеді деп түсінбейді. Оның орнына Джеффордс апачи тілін және әдет-ғұрыптарын үйреніп, Тусон қаласындағы почта қызметіне жауапты досы Милттің тапсырмасымен Кочиздің бекінісіне баруды жоспарлайды. Джеффордс апачи бекінісіне кіріп, курьерлерді өткізуге келісетін Кочизбен келіссөздер бастайды. Джеффордс жас апачи қызы Сонсиареймен танысып, ғашық болады. Кочиздің бірнеше жауынгерлері әскери керуенге шабуыл жасап, аман қалғандарды өлтіреді. Қала тұрғындары Джеффордсты сатқын деп айыптап, өлтіруге әрекеттенседі, бірақ генерал Оливер Отис Говард оны құтқарады және Кочизбен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге шақырады. "Христиан генералы" Говард нәсілшілдікке қарсы шығып, Киелі кітапта "терінің түсі туралы ештеңе айтылмаған" дейді. Джеффордс Кочизбен бейбіт келісімге келеді, бірақ Джеронимо бастаған топ келісімге қарсы болып, бекіністен кетеді. Олар эстафетаға шабуыл жасағанда, Джеффордс Кочизден көмек сұрап, эстафетаны құтқарады. Джеффордс пен Сонсиарей апачи салты бойынша үйленеді және бірнеше күн тыныштықта өмір сүреді. Кейін Бен Слейдтің ұлы Джеффордс пен Кочизге оның екі жылқысын Кочиздің адамдары ұрлап кеткені туралы айтады. Кочиз өз халқының оларды ұрламағанын және баланың әкесі апачилерді жек көретінін білгендіктен, оның әңгімесіне күмән келтіреді. Олар баламен бірге каньонға жол тартады, бірақ баланың әкесі мен Тусоннан келген бір топ адам шабуыл жасайды. Джеффордс ауыр жарақат алады, ал Сонсиарей қаза табады, бірақ Кочиз көптеген адамдарды, соның ішінде Бен Слейдті өлтіреді. Кочиз Джеффордсқа қарсы шабуыл жасауға тыйым салады, себебі шабуылды әскерилер жасаған жоқ және Джеронимо Слейд пен оның адамдары сияқты бейбітшілікті бұзды, ал бейбітшілікті сақтау керек дейді. Генерал Говард қала тұрғындарымен бірге келіп, Джеффордс пен Кочизге шабуылдан аман қалған және қашқан адамдардың ұсталғанын және олардың қылмысы үшін жазаланатынын хабарлайды. Қала тұрғындары көңіл айтып, кешірім сұрайды. Джеффордс "Сонсиарейдің өлімі бейбітшілікке мөр басты, сол күннен бастап мен қалаларда, апаштар арасында және тауларда қайда болсам да, әйелімнің маған әрқашан бірге екенін есімде ұстадым" деген сеніммен кетеді.

Өндіріс

Продюсер Джулиус Блаустейн еске алады: "Кочистің рөлін ойнауға қажетті дауысы мен сымбаты бар актерді табу бізге қатты қиындық туғызды. Чендлерді тапқанға дейін біз тіпті Эцио Пинзаны қарастырып жатқанбыз". Джефф Чандлер 1949 жылғы мамыр айында "Шөлдегі қылыш" фильміндегі ойнаған рөлінің нәтижесінде таңдалды. Ол сол кезде бірнеше радио сериалдарда жұмыс істеді, "Майкл Шейн" және "Біздің Мисс Брукс", және бірнеше аптаға олардан шығарылуы керек болды. Фильм түсірілімі 1949 жылғы 6 маусымда басталды. Түсірілім негізінен Аризонаның солтүстігінде, Флагстаффтан оңтүстікке қарай шамамен 50 шақырым жердегі локацияларда өтті. Форт-Апач үнді резервациясындағы Уайтривер агенттігінің апачтары өздерін ойнады. Дебра Пэджет 42 жастағы Джеймс Стюартқа ғашық болғанда 16 жаста болды. Джеронимо рөлін канадалық могавк актері Джей Сильверхилс сомдады. Фильм 558 беттік Эллиотт Арнольдтың "Қан бауыр" (1947) романының негізінде түсірілді, онда апачи басшысы Кочиз бен АҚШ армиясы арасындағы 1855-1874 жылдардағы бейбіт келісім туралы айтылады. Студия Аризона штатындағы Форт-Апач үнді резервациясынан келген 240-қа жуық үндіні жұмысқа алды; көптеген локациялық көріністер Седонада түсірілді. Кочиз туралы оқиға қазіргі Драгун тауларында, Аризонаның оңтүстік-шығысындағы Коронадо ұлттық орманның Дуглас рейнджерлік ауданында болды. Студия фильмде апаштардың әдет-ғұрыптарын көрсетуге тырысты, мысалы, әлеуметтік би және қыздың күн шығу рәсімі (қыздың ересек болу рәсімі). Кочиз кейіпкері үшін режиссер Дейвс бұрынғы бұзық ағылшын тілінің стилін жойып, оны стандартты ағылшын тілімен алмастырды, соның салдарынан ақ адамдар мен үндістердің сөйлеуі бірдей болды.

Үндістердің суреті

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңдегі көптеген батыс фильмдері американдық үндістерді еуропалық қоныстанушыларға қарсы жау ретінде көрсеткенмен, кейбіреулері үндістерді жағымды жарықта да бейнеледі. «Брокен Ароу» соғыстан кейінгі алғашқы батыс фильмдерінің бірі болып, американдық түпкілікті халықты теңгерімді және көңіл жағумен көрсетеді. Дегенмен, үндістердің көпшілігін еуропалық америкалық актерлер ойнады, олардың ішінде Бруклинде туған Джефф Чандлер апачи көшбасшысы Кочиз рөлін сомдады. Ерекшелігі, канадалық могавк актері Джей Сильверхилс фильмде Джеронимо рөлімен көзге түсті. Кейбір ғалымдар фильмнің төзімділік және нәсілдік теңдік идеалдарын қабылдағанын, бұл кейінгі батыс фильмдеріне әсер етіп, Голливудтың американдық қоғамдағы үнділердің өзгеретін рөліне жауабын көрсеткенін айтады. «Chronicle of the Cinema» журналы фильмді мақтап: «Расталған фактілерге негізделген, ол Кочиз бен Джеффордс арасындағы тарихи қарым-қатынасты дәл бейнелейді, соның арқасында кинодағы үндістердің тарихи бейнесі жақсарды» деді. 1950 жылы «20th Century Fox» компаниясы фильмді насихаттау үшін ұлттық турнеге шақырды. Үнді халқының фольклорисі, педагогы және жазушысы Роузбад Йеллоу Роб, үнділік ханшайымдардың болмағанын түсіндірді, ал миф Покахонтас Англияға барғаннан кейін ағылшыздар оны «Леди Ребекка» деп атағанда басталды. Йеллоу Роб радио, экран және теледидарда үндістердің бейнесіне қатысты наразылығын білдірді: «Жаңа буын балаларына біз туралы соғыс және айқайлау туралы ескі стереотиптерді үйретуде, біз туралы қызықты ештеңе жоқ сияқты».

Апачтардың үйлену тойындағы дұғасы

"Апачтардың үйлену тойына арналған дұға" осы фильм үшін жазылды.

Басқа ақпарат құралдарына бейімделу

Брокен Ароу 1951 жылы 22 қаңтарда бір сағаттық Lux Radio Theatre радиоспеклі ретінде сахналастырылды, оның басты рөлдерін Берт Ланкастер (ауру Джеймс Стюартты алмастырған) және Дебра Пейджет ойнады. Ол сондай-ақ 1951 жылы 7 қыркүйекте Screen Directors Playhouse бағдарламасының жарты сағаттық эфирінде ұсынылды, онда Джеймс Стюарт және Джефф Чандлер өздерінің түпнұсқа фильмдеріндегі рөлдерін сомдады. Фильм мен роман осы аттас телесериалдың негізі болды, ол 1956 жылдан 1958 жылға дейін көрсетілді, онда Майкл Ансара Кочиз рөлінде, ал Джон Луптон Джеффордс рөлінде ойнады.

Мәдени сілтемелер

Фильмнің әлемдік премьерасы Нью-Йорк қаласындағы Рокси театрында өтті. Қара аяқ тайпасы соғысты тоқтату үшін сынған жебе тастауды қолданған. Фильмді көргеннен кейін колумбиялық велошабандыз Мартин Эмилио Родригес өзіне ең ұнаған кейіпкерінің атымен "Кочизе" деген лақап есімді таңдады.