Кіріспе

1943 жылы түсірілген фильм «The Ox Bow Incident» – 1943 жылы түсірілген американдық батыс фильмі. Режиссері – Уильям А. Уэллман. Басты рөлдерде Генри Фонда, Дана Эндрюс және Мэри Бет Хьюз, сондай-ақ Энтони Куинн, Уильям Эйт, Гарри Морган және Джейн Дарвелл ойнаған. Екі ковбой батыс қаласына келгенде, жергілікті шаруаның өлтірілгені және малын ұрлағаны туралы хабарды естиді. Қала тұрғындары екі ковбоймен және басқа шаруа қожалықтарының ковбойларымен бірігіп, қылмыскерлерді ұстау үшін жасақ құрады. Олар мал ұрлап алып жүрген үш адамды табады және оларға дереу әділдік орнатуға ниетті. Фильм 1943 жылдың мамыр айында көрсетілімге шығып, сыншылардан жағымды пікірлер алды. Ол 16-шы «Оскар» сыйлығының «Үздік фильм» номинациясына ұсынылды, бірақ «Касабланкадан» жеңілді. «Үздік фильм» санатында бір ғана «Оскар» номинациясын алған фильмдердің санатындағы ең таңдамалы туындылардың бірі. 2024 жылға дейін бұл санатта ғана ұсынылған соңғы фильм. «The Ox Bow Incident» және «The Outlaw» (осы фильм де 1943 жылы түсірілген) – AllMovie тізіміндегі психологиялық батыс фильмдерінің ең алғашқылары. 1998 жылы Конгресс кітапханасы фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізу үшін таңдады. Фильм Невадалық Уолтер Ван Тилбург Кларк жазған 1940 жылғы осы аттас роман негізінде түсірілген.

Сюжет

1885 жылы Невада штатының Бриджерс-Уэллс қаласында екі ковбой, Арт Крофт пен Гил Картер, аттарын байлап, Дарбидің салонына кіреді. Сол жерде Ларри Кинкейд есімді шаруаның өлтірілгені белгілі болады. Қала тұрғындары дереу үлкен отряд құрып, қылмыскерлерді қуалайды. Арт пен Гил оларға қосылады. Линчтен сескенген Дэвис те осы оқиғаның алдын алу үмітімен қосылады. Майор Тетли, Ескі Азамат соғысының формасын киіп, отрядқа жетекшілік етеді. Оның ұлы Джеральд онымен бірге келеді. Біраз уақыттан кейін, Кинкейдтің таңбасы бар малмен үш адам Бриджер асуына кіргені хабарланады. Сол түні Окс Боу каньонында отряд үш адамды ұйықтаған жерінде табады, жанында ұрланған малдар бар деп күдіктенеді. Оларды сұраққа тартып жатады: жас, әдемі сөйлейтін Дональд Мартин; мексикалық Хуан Мартинес; және ақыл-есі кем қарт Альва Хардвикке. Мартин малды Кинкейдтен сатып алғанын, бірақ сату шарты болмағанын айтады. Ешкім Мартинге сенбейді, ал отряд үш адамды күн шығар кезде асып тастауға шешім қабылдайды. Соңғы тілегі ретінде Мартин әйеліне хат жазып, оны жеткізуді Дэвиске тапсырады. Топтың бір бөлігі келіспеушілік білдіргенде, үш адамды асып тастау немесе сотқа беру үшін дауыс беріледі. Тек жеті адам сотқа беруге дауыс береді. Қалғаны асылуды қолдайды. Линчтен кейін отряд Бриджерс-Уэллсқа қайта оралады. Жолда олар қала шерифі Рислимен кездеседі, ол Кинкейдтің өлмегенін және оны атып өлтіргендердің қамауға алынғанын хабарлайды. Содан кейін Рисли Дэвиске линчке кім жауапты екенін сұрайды. "Жетіден басқасы", - деп жауап береді Дэвис, ал шериф ашуланып: "Құдай саған мейірімді болсын. Менен ештеңе күтпе. " Кейіннен отряд Дарбидің салонында жиналады. Олар үнсіз отырып, Гилдің Мартиннің Артқа жазған хатын дауыстап оқығанын тыңдайды. Темірқасыққа майор Тетли үйіне оралып, ұлын сыртқа шығарып, өзіне-өзі қол жұмсайды. Соңында Гил мен Арт хатты және Мартиннің әйелі үшін отрядтан жиналған 500 долларды жеткізу үшін қаладан кетеді.

Өндіріс

Режиссер Уильям А. Уэллман романды ұнатып, оны фильмге бейімдеуді қалаған, содан кейін Даррил Ф. Занукты оны өндіруге қызықтырған. Занук Веллман студия үшін тағы екі фильм – "Тандер құстары" (1942) және "Бәке Билл" (1944) – түсіру шартымен осы оқиғаны өндіруге келісті. Фильм мен роман арасында бірнеше айырмашылық бар, ең бастысы Тетлилердің және линч жасаушылардың тағдыры. Кітапта жас Джеральд амбарда өз-өзіне қаншар тігіп, өліп қалады. Бұл оның әкесін атты әскерінің қылышына құлауға себеп болады. Шериф толған жұрттың әрбір мүшесіне тіке қарап, сосын бәрін ұмытатынын айтады. Гил Картер рөлін Генри Фонда ойнаған, алғашқыда Гари Куперге ұсынған, бірақ ол бас тартқан. Фонда 20th Century Fox компаниясымен келісімшартта болған кезде түсірілген фильмдердің сапасына көңілі толмаған. Ол сол кезеңде актерлік жұмысына ынтамен қараған екі фильмтің бірі болды (екіншісі – 1940 жылы түсірілген "Жүзімдердің ашуы"). Фонда бұл фильмді өзінің сүйікті фильмдерінің бірі деп есептеген. Фильм түсірілімі 1942 жылдың маусым айының соңынан тамыз айының басына дейін, көбінесе студияның артқы аулаларында және дыбыс жазу студияларында жүргізілді; шектеулі көлемде түсірілімдер Калифорниядағы Чатсворт және Лон Пайндегі ранчода өтті. Тамыздың ортасынан соңына дейін қосымша түсірілімдер мен қайта түсірулер жасалды. "Жаңа құрылыс материалдарына фильм үшін 5000 доллар лимит" (Соғыс өндірісі кеңесі белгілеген) себепті фильм түсірілімі бір апта немесе он күнге тоқтатылды. Тоқтау кезінде бұрын қолданылған декорациялар бұзылып, олардың материалдары тау жолы декорациясын салу үшін пайдаланылды. Студия жарнамасында "Окс Боу Вэлли" декорациясының "Фокс компаниясы бұрын жасаған ең үлкен декорация" екенін атап көрсетті. Осы фильмде көрінетін батыс көшесі декорациясы кейіннен "Атқыш" (1950) атты тағы бір батыс фильмінде, бас рөлде Грегори Пекпен пайдаланылды. Фильм аяқталғаннан кейін, Fox басшылары мұндай ауыр тақырыпты қалай сатуға болатынын білмегендіктен, ол бірнеше ай бойы жарыққа шықпады.

Қабылдау

Фильм көбінесе оң пікірлер алды. The New York Times газетінің Bosley Crowther басылымы бұл туралы былай деп жазды: "Бұл фильм күніңізді жарықтандырмайды немесе көтеріңкі көңіл күй сыйламайды. Бірақ, таза, қатал драма тұрғысынан қазір одан жақсысын табу қиын". Variety журналы оны "көпшілік линчелеуіне қарсы күшті үгіт" деп атады. Режиссер Уильям Уэллман кейіпкерлерді шеберлікпен басқарды және асылудың дұрыс еместігін нақты жеткізді. Фонда актерлік шеберлігімен рөліне сай болды және ашық сюжеттің жіптерін ұстап тұруға көмектесті. Дэвид Ларднер The New Yorker журналынан оны "жақсы жұмыс" деп сипаттады. Harrison's Reports газетінде фильмге теріс пікір жарияланды, оны "көңілді жағдайды түсірмейтін, жағымсыз, кейде қорқынышты мелодрама" деп атады. Мұндай жағымсыз материалды экранға шығаруға жауапты адамға "сүрең" жүлдесі берілуі керек. Соңғы кезде La Furia Umanas режиссері Тоши Фудживара бұл фильмді "американ киносы тарихындағы ең маңызды вестерндердің бірі" деп атады. Клинт Иствуд бұл фильмінің өзіне ең ұнайтынын айтты. Алайда, 1935–1956 жылдары Twentieth Century Fox компаниясының басшысы Даррил Ф. Занук бұл фильмді "сәтсіздікке ұшыраған" деп еске алды. Оның маңыздылығы мен драмалық құндылығына қарамастан, біздің жазбаларымыз оның өзін-өзі ақтамағанын көрсетті. Шындығында, оның көрермендерді қызықтыру деңгейі сол кезде біз түсірген Лорел мен Харди комедиясынан да төмен болды. АҚШ-та ол 750 000 доллар табыс тапты.

Марапаттар мен құрметтер

Фильм 16-шы «Оскар» сыйлығының «Үздік фильм» номинациясына ұсынылды, бірақ «Касабланкаға» ұтылып қалды. 2022 жылға дейін бұл «Үздік фильм» номинациясына ғана ұсынылған соңғы фильм. Century City-дегі Twentieth Century Fox студиясының сыртқы қабырғасында «Окс Боу Инциденті» фильмінің түсірілімдері бейнеленген.