Кіріспе

1958 жылы Уильям Уайлер режиссері түсірген "The Big Country" – 1958 жылғы американдық эпикалық батыс фильмі. Басты рөлдерде Грегори Пек, Жан Симмонс, Кэрролл Бейкер, Чарлтон Хестон және Берл Айвз ойнаған. Екінші пландағы актерлер қатарында Чарльз Бикфорд пен Чак Коннорс бар. Technicolor және Technirama форматында түсірілген бұл фильм Дональд Гамильтонның "Бланко каньонында шабуыл" атты журналда жарияланған романы негізінде жасалған, сонымен қатар Уильям Уайлер мен Грегори Пек бірлесіп өндірген. Фильмнің ашылу титрлерін Саул Басс жасаған. Берл Айвс ең үздік қосалқы актер ретінде "Оскар" және "Алтын глобус" сыйлықтарын жеңіп алды. Жером Моросс жазған музыкасы үшін фильм "Оскарға" ұсынылған. Бұл фильмде Чарлтон Хестон басты рөлді емес, маңызды екінші рөлді ойнаған сирек туындылардың бірі.

Сюжет

Бұрынғы теңіз капитаны Джеймс Маккей өзінің ниşanлысы Патрисияға оның әкесі Генри "Майор" Терриллдің алып ранчосында қосылу үшін Американың батысына сапар шегеді. Патрисияның досы, мектеп мұғалімі Джули Марагонмен кездескен соң, Маккей мен Патрисияны майордың жанкешті және кешірімсіз жауы Руфус Ханнессидің ұлы Бак Ханнесси бастаған мас адамдар тобы тоқтатады. Мазалау мен қысымға қарамастан, Маккей Патрисияны оқиғаны жеңілдетіп, одан да жаман жағдайларды бастан өткергенін және жігіттердің жамандық ойы жоқ, олар тек мас екенін айту арқылы таң қалдырады. Ертесіне таңертең Маккей майордың бригадирі Стив Личтің "Ескі Күн күркірі" атты жабайы бронко айғырына мінуге шақыруын қабылдамайды. Содан кейін Маккей майорға әкесіне тиесілі екі дуэльдік тапаншаны сыйға тартады. Майор Бактың қызы мен болашақ күйеуіне мазалау жасағанын білгенде, ол өз адамын жинап, Маккейдің жағдайды басып тастауға тырысқанына қарамастан, Ханнесси ранчосына шабуыл жасайды. Майордың жиырма адамнан тұратын тобы Руфусты да, Бакты да таба алмайды, сондықтан олар Ханнесси әйелдері мен балаларын қорқытып, Ханнесси су қоймасына оқтар атып, бұзады. Олар Бақтың тобын қаладан тауып, үш адамды ұрып-сапалап, қорлайды. Осы уақытта Маккей көптеген әрекеттерден кейін "Ескі Күн" атты айғырды жеке басымен жарасымды етеді және оған мініп, жалғыз куәгері - ранчо жұмыскері Рамонды құпия сақтауға ант береді. Террилл ранчосында Патрисияның үйлену тойына арналған салтанатты шара өтеді. Тойдың шыңында қарулы Руфус тойға кіріп, майорды екі жүзділікпен айыптайды, өйткені оның іс-әрекеттері сөзіне қайшы келеді, бірақ ол өзін джентльмен ретінде көрсетуге тырысады. Ертесіне Маккей жасырын түрде Марагонның тасталған ранчосына, "Биг Мадди" деп аталатын жерге барады, ол Террилл-Ханнесси дауының ортасындағы мүлік. Жақын жердегі жалғыз өзен осы жерден өтеді, сондықтан құрғақшылық кезінде екі малдың да оған қол жеткізуі маңызды. Маккей Марагонды ранчоны сатуға көндіреді, себебі ол Патрисияға сыйлық жасағысы келеді және Марагонның өзенге шектеусіз қол жеткізу саясатын жалғастыру арқылы қақтығысты аяқтағысы келеді. Маккей Терриллдің іздеу тобының лагеріне, Лич бастаған, жоғалып кеткен деп есептелетін Маккейдi табуға жіберілген топқа кезеседi. Лэддер ранчосына оралғаннан кейін Лич Маккейді өтірікші деп айыптайды, ал Маккей оның ешқашан жоғалмағанын және қауіпке ұшырамағанын түсіндіреді. Маккей тағы да ұрысқа түсуден бас тартады, бұл Патрисияны көңілсіз етеді, сондықтан олар ниşanлыларын қайта қарастырады. Таң атқанға дейін және көрерменсіз Маккей Личті ұзаққа созылған ашық жердегі қол соғысына шақырады, ол тең аяқталады. Таңертең Марагон Патрисияға Маккейдің "Биг Мадди" ранчосын оған үйлену тойына сыйлық ретінде сатып алғанын айтады, бұл бастапқыда оны Маккеймен келісуге тырысуға итермелейді. Ол Маккейдің Ханнессилерге суға тең қол жеткізуге рұқсат беру жоспарын білгенде, ол біржола кетеді. Майорды оның үйіне апаратын каньонда тұтқынға түсіргісі келген Руфус Марагонды кепілге алады. Маккей Руфусқа суға тең қол жеткізуді уәделесе де, ол Бакпен қақтығысқа түседі, ол ақыр соңында ескі дуэль тапаншаларын қолданып атыспен шешіледі. Бак сигналдан бұрын атып, оның оғы Маккейдің маңдайына сырғып өтеді, бұл Маккейге оқ атуға мүмкіндік береді. Бак арбаның астына тығылып, қорқақтығын көрсетеді, бұл Маккейді оны кешіруге итермелейді. Ашуланған Бак жақын жердегі ковбойдан тағы бір қару ұстап алады, бұл Руфусты өз ұлын өлтіруге мәжбүр етеді. Содан кейін Руфус майормен соңғы кездесу үшін каньонға барады және оны жекпе-жекке шақырады. Оқ атар қарумен қаруланған екі қарт жігіт алға жылжып, бір-бірін өлтіреді. Осылайша, жағдайлар аяқталады, ал Маккей мен Джули, бір-біріне ғашық болғандарынан, Рамонмен бірге жаңа өмір бастау үшін жолға шығады.

Өндіріс

Роберт Уайлер мен Джессамин Уэст Дональд Гамильтонның «Saturday Evening Post» журналында жарияланған оқиғасы негізінде фильмнің алғашқы сценарийін жазды. Леон Урис екінші сценарийді, ал Роберт Уайлдер тағы бір сценарийді жазды, соңғы сценарийді Джеймс Р. Уэбб пен Сай Бартлетт жасады. Төрешіл шешімнен кейін Уэбб, Бартлетт және Уайлдер сценарий авторы деп есептелді, ал Уайлер мен Уэст – бейімдеушілер. Уристің сценарийі түпнұсқа оқиғадан тым көп ауытқтанғандықтан, оған авторлық құқық берілмеді. Режиссер Уильям Уайлер фильмдерінде көптеген дубльдар түсіруімен белгілі болды, көбінесе актерлерге не өзгерту керектігін түсіндірмей, тек «жақсырақ жасаңдар» дейтін. Осы фильмде де осылай болды. Жан Симмонс пен Кэрролл Бейкер сияқты көптеген актерлер оның режиссерлік стилінен қатты қорқып, жылдар бойы осы тәжірибе туралы сөйлеуден бас тартты. Кейін Симмонс сценарийге үнемі түзетулер енгізіліп отыратынын, актерлік өнерді өте қиын етіп жібергенін айтты. Грегори Пек пен Уайлер, жақын достар болғанымен, түсірілім алаңында жиі ұрысып, үш жыл бойы қарым-қатынастарын үзді, бірақ кейін татуласты. Уайлер мен Чарльз Бикфорд 30 жыл бұрын, 1929 жылы түсірілген «Адамзаттың батырлары» фильмінде де келіспеген болатын. Алайда, Берл Айвс фильм түсіруден ләззат алғанын мәлімдеді. Басты түсірілімдер аяқталмас бұрын, Уайлер Римге «Бен-Гур» фильміне жұмыс істеу үшін кетіп, Маккей мен Джулиді қатыстыратын соңғы сахналарды өзінің ассистенті Роберт Свинкке тапсырды. Свинк жасаған сахналар Уайлерге қатты ұнады, ол Свинкке хат жазып: «Мен жаңа аяқталудан қаншалықты ләззат алғанымды айта алмаймын. Сен түсірген кадрлар – толыққанды жетістік» деді.

Орналасқан жерлер

Бланко каньонының сахналары Калифорнияның Мохаве шөліндегі Ред-Рок каньон мемлекеттік паркінде түсірілді. Жасыл желекті ранчо мен дала көріністері Калифорнияның орталық бөлігіндегі Фармингтон қаласына жақын Сиерра-Невада тауларының етегінде түсірілді. Бүгінде Snow Ranch, жұмыс істейтін мал фермасы, қысқы айларда (өрт қаупі төмен болғанда) Ұлттық ракеталық қауымдастықтың клубы модельдік және орташа, жоғары қуатты әуесқой ракеталарын ұшыру үшін пайдаланады. Variety журналы фильмді «жылдың ең жақсы түсірілген туындысы» деп атады, ал «қызметке жарамды, ересектерге арналған» сюжеті «әр түрлі талғамға ие көрермендердің көңілін табуы керек». Harrison's Reports оны «Технирама анаморфтық процесімен және Техниколормен керемет түсірілген бірінші сыныпты супер-вестерн» деп жариялады. Бұл ұзақ фильм, мүмкін, оның мазмұнына қарағанда сәл тым ұзақ, бірақ басынан соңына дейін қызықты және көрерменнің назарын тұрақты ұстайды. The Washington Post газетінің Ричард Л. Коу оны «тамаша туынды» деп атады. Франц Планнердің Техас көріністерінің суреті әсерлі, кейіпкерлер нақты, сюжеті берік, актерлік шеберлігі жоғары деңгейде, музыкасы шаттандырады, бұл үш сағаттық әңгіме әркімді қуантады. The New Yorker журналының Джон Маккартен былай деп жазды: «Бұл ауқымды жобаға қатысқандардың ішінде, мырза Бикфорд пен мырза Айвс ең лайықты мақтауға ие, өйткені олар шалғын арасында шулап, айқайлап жүреді. Бірақ тіпті олардың да бейнесі сенімді емес, ал актерлердің қалғаны ағаштан жасалған сияқты көрінеді». Los Angeles Times газетінің Филип К. Шеуэр фильмді «керемет болу үшін тым әдейілеп «эпикалық» деп атауға болмайды, бірақ ең жақсы көріністері жиі жақсырақ» деді. The Monthly Film Bulletin журналы фильмнің хабарлама беру әрекеттері көбінесе «беткей және қарапайым» екенін жазды және «Грегори Пек ойнаған МакКейдің басты кейіпкері монотонды түрде өзіне сенімді болғандықтан тірілмейді» деп қосты. Бұл фильмнің Жан Симмонс пен Кэрролл Бейкермен әдемі безендірілуінің және Берл Айвстың Руфус рөлін қызықты ойнауының арқасында көңілге қонымды болып қалатынына Бұл каньондағы шайқас себеп болды. Фильм үлкен сәттілікке ие болды және 1959 жылы Ұлыбританияда екінші ең танымал фильм болды. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 13 шолу бойынша 100% мақұлдау көрсетілген, орташа бағасы 7.4/10. Президент Дуайт Д. Эйзенхауэр фильмді соншалықты ұнатып, оны екінші президенттік мерзімінде Ақ үйde төрт кеш бойы көрсетіп отырды. Playmobil фильмнің архитектуралық ерекшеліктеріне негізделген ковбойлар жинағын жасады. Empire журналының 500 фильмді қамтитын сауалнамасында фильм барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің 187-орынына ие болды.

Сақтау

2006 жылы Академия киноархиві "Үлкен ел" фильмін сақтап қалды.

Комикстер

Романның комикске бейімделуі және фильммен байланысты нұсқасы алғаш рет 1957 жылы жарық көрді.