Кіріспе
Бэтсон Кентукки штатына қарсы, 476 АҚШ 79 (1986) – АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі. Бұл шешімде прокурордың қылмыстық істе қатаң шақыруды (перәмпторлық шақыру) пайдалануы – яғни, заңды себеп көрсетілмей қазылар алқасының мүшелерін шеттетуі – тек олардың нәсібіне сүйене отырып жасалмайтыны айтылды. Сот бұл практиканың Конституцияның он төртінші түзетуіне енгізілген теңдік принципін бұзатынын мәлімдеді. Осы іс "Бэтсон шағымы" терминінің пайда болуына себеп болды, ол Жоғарғы Соттың осы іс бойынша қабылдаған шешімінде белгіленген стандартқа сәйкес қатаң шақыруға (перәмпторлық шақыру) қарсы айтылатын наразылық. Кейінгі сот тәжірибесі Батсон принципін азаматтық істерге (Эдмонсон v. Leesville Concrete Company) және қазылар алқасының мүшелерінің жынысына байланысты шеттету жағдайларына (J. E. B. v. Alabama ex rel. T. B.) қолдануға алып келді. Бұл принцип бұрын бірнеше штаттық соттармен, оның ішінде 1978 жылы Калифорния Жоғарғы Соты, 1979 жылы Массачусетс Жоғарғы Соты және 1984 жылы Флорида Жоғарғы Соты бекітілген еді.
Өмірбаян
Джеймс Киркланд Батсон – афроамерикалық ер адам. Ол Луисвилл, Кентукки штатының округтік сотында тонау және ұрланған мүлікті иелену қылмысы үшін, құрамында тек ақ нәсілді қазылар болған алқабилер шешімімен сотталды. Оның шағымдануының негізгі бөлігі сот процесінің қазылар алқасын іріктеу, немесе voir dire кезеңіне қатысты болды. Бұл кезеңде сот, айыптау және қорғау тараптары әлеуетті қазылардың құзыреттілігін, ынтасын және оларға берілген істі тыңдауға, талқылауға және үкім шығаруға қабілетті екендігін анықтау үшін оларды тексеріп қарастырады. Сот отырысы барысында судья қазылардың кандидатурасын қабылдамауға құқылы, ал айыптау және қорғау тараптарының әрқайсысы белгілі бір шектеуде қазыларды кез келген себеппен шеттетуге мүмкіндік беретін, қарсылық білдіру құқығына ие. Бұл қарсылықтар, оларды білдірген тараптың құқығы ретінде қабылдалады және олар өздерінің ісіне көмектесетін себептерге сәйкес келуі керек. Аталған жағдайда судья түрлі себептермен бірнеше әлеуетті қазыларды шеттетуге шешім қабылдады. Қорғау тарапы тоғыз әлеуетті қазыны шеттетсе, ал прокурор Джо Гутманн алты әлеуетті қазыны, оның ішінде барлық төрт қара нәсілді қазыны шеттеді. Нәтижесінде, құрамында тек ақ нәсілді адамдардан тұратын қазылар алқасы қалыптастырылды. Қорғау тарапы прокурордың қазылар алқасынан қара нәсілді адамдарды шеттетуінің өтініш берушінің Конституцияның Алтыншы және Он төртінші түзетулерінде көзделген, қоғамның әртүрлі өкілдерінен құралған қазылар алқасына құқығын және Он төртінші түзетуде қарастырылған заң алдындағы теңдік құқығын бұзу болып табылатынына байланысты, алқабилерді тарату туралы өтініш білдірді. Сот судьясы өтініш берушінің тыңдау өткізу туралы өтінішіне нақты жауап бермей, оны қабылдамады, ал қазылар алқасы ақырында айыпталушыны кінәлі деп тапты. Айыпталушы Кентукки Жоғарғы Сотына шағымданып, ол сот шешімін күшінде қалдырды. Бұл сот Swain v. Alabama ісіне сілтеме жасап, әділ өкілдік құрамының болмауына шағымданушы жауапкердің болашақ қазылар тізімінен қазылар тобының жүйелі түрде шеттетілуін көрсетуі керек деп шешті. Яғни, жауапкер өзінің ісінде ғана емес, сонымен қатар, оның қауымдастығындағы қазылар алқасы осы қауымдастықтың толыққанды бейнесін көрсетпейтіндей етіп құрылғанын дәлелдеуі тиіс болды. Батсон шағымын АҚШ Жоғарғы Сотына жалғастырды, ол өтініш берушінің "конституциялық ережелермен кепілдендірілген бейтарап қазылар алқасы және қауымдастықтың әділ өкілдерінен құралған қазылар алқасы құқықтарын бұзу арқылы" сотталған-жоқ па, соны анықтау үшін істі қабылдады.
Жоғарғы соттың шешімі
7–2 дауыспен судья Льюис Пауэлл жазған шешімде Жоғарғы Сот Бэтсонның пайдасына үкім шығарды. Сот Swain v. Alabama ісін күштен шығарып, күдіктінің мақсатты дискриминацияға қарсы алғашқы дәлелдерді ұсынуы үшін қажетті дәлелдеу деңгейін төмендетті. Swain ісінде Сот «Мемлекеттің нәсілге байланысты қара нәсілді азаматтарды сотқа қазылар құрамына қатысудан мақсатты түрде немесе әдейі бас тартуы Тең қорғау туралы қағиданы бұзады» деп мойындады, бірақ күдікті округ бойынша қара нәсілді қазылар құрамын жүйелі түрде шеттетуді дәлелдеуге міндетті болды, яғни жалпы алғанда, іріктеу жүйесі бұрмаланған. Бэтсон ісінде сот күдіктінің тек өзінің ісіндегі фактілерге сүйене отырып, қазылар алқасын іріктеуде мақсатты нәсілдік дискриминацияға қатысты бастапқы дәлелдерді ұсына алатынына шешім шығарды. Сот түсіндірді:
Бэтсонның сынағы
"Бэтсон шақырылымы" термині қарсы тараптың адвокатының қазылар алқасының құрамынан қазыларды шығарып тастау үшін талапқа сай шақыруын пайдалануына қатысты наразылықты білдіреді, мұнда шығару критерийлері соттар тарапынан қабылдамайтын жағдайлар ретінде танылған, өйткені Бэтсон ісінде шығарудың жалғыз себебі нәсілдік белгі болды. Кейбір жағдайларда тараптар сот шешіміне шағымданып, оны күштен шығаруды сұрады, себебі бір немесе бірнеше талапқа сай шақырулар қазылар алқасынан белгілі бір топты шығарып тастады. Бэтсон шешімі қылмыстық істерде қазылар алқасын іріктеуге қатысты болғанмен, 1991 жылы Жоғарғы Сот осы ережені азаматтық істерге де қолданып, Edmonson v. Leesville Concrete Company ісінде кеңейтті. 1994 жылы J. E. B. v. Alabama ex rel. T. B. ісінде Сот тек жынысқа негізделген талапқа сай шақырулар Бэтсон шешімінде белгіленген стандартты бұзады деп шешті. 2005 жылғы Miller El v. Dretke және Johnson v. California істері Бэтсон шешімінің маңыздылығын арттырды. Бірінші іс талапқа сай шақырудың наразылық тудыратын критерийлерге негізделгенін анықтау үшін қарастырылатын дәлелдерді кеңейтті. Екінші іс Бэтсон шақырылымын бағалау стандартына қатысты, дискриминацияға негізделгенін "әлдеқайда ықтимал" деп дәлелдеудің орнына, дискриминацияның негізіне "құралай" деген қорытынды жасау жеткілікті деп тапты.
АҚШ Блэйлокқа қарсы
2005 жылы Бэтсон қағидасын жыныстық бағдарына байланысты шағымдарға қолдануға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Сегізінші апелляциялық сот АҚШ-тағы Блейлок ісі бойынша күдіктінің қылмыстық шағымын қабылдамады, себебі сот айыптау тарапының "қазылар алқасының мүшесін шығару үшін заңмен рұқсат етілген, кемсітушілік емес себептер келтіргенін" анықтады. Сот Бэтсон шағымын қарастырмады, бірақ оның шешімі оның қолданылуына күмән тудырды.
СмитКлайнның Эбботтке қарсы ісі
2012 жылы Бэтсонды жыныстық бағдарына байланысты туындайтын мәселелерді қамтуға кеңейту тағы да қарастырылды, бұл жолы азаматтық іс бойынша. Тоғызыншы апелляциялық сот округінің үш судьядан тұратын алқасы SmithKline Beecham Corporation v. Abbott Laboratories ісін қарады: 2014 жылдың 21 қаңтарында АҚШ Жоғарғы Сотының United States v. Windsor ісіндегі шешіміне сүйене отырып, жыныстық бағдары бойынша жасалған айырмашылықтар "күшейтілген тексеру" стандартына бағынады және "тең қорғау жыныстық бағдарына негізделген соттан тыс шешімдерге тыйым салады" деген бірауызды шешім қабылдады. Abbott Laboratories жақтары одан әрі шағымданудан бас тартты. Алайда, кем дегенде бір округ судьясы өз еркімен істі толық құрамымен қайта қарауды ұсынды, ал 27 наурызда сот екі тараптан да бұл мәселе бойынша жазбаша түсіндіру талап етті. 24 маусымда Тоғызыншы округ судьялары істі толық құрамымен қайта қараудан бас тартты.
Жоғары соттың кейінгі істері
Аллен Хардиге қарсы, 478 АҚШ 255 (1986)
Гриффитке қарсы, Кентуккиге қарсы, 479 АҚШ 314 (1987)
Росс Оклахомаға қарсы, 487 АҚШ 81 (1988)
Тейг Лэйнге қарсы, 489 АҚШ 288 (1989)
Голландия Иллинойсқа қарсы, 493 АҚШ 474 (1990)
Альварадо АҚШ-қа қарсы, 497 АҚШ 543 (1990)
Форд Джорджияға қарсы, 498 АҚШ 411 (1991)
Пауэрс Огайоға қарсы, 499 АҚШ 400 (1991)
Эрнандес Нью-Йоркке қарсы, 500 АҚШ 352 (1991)
Эдмонсон Лисвилл Бетон Компаниясына қарсы, 500 АҚШ 614 (1991)
Тревино Техасқа қарсы, 503 АҚШ 562 (1992)
Джорджия Макколлге қарсы, 505 АҚШ 42 (1992)
Дж.Эб. Алабама штатының TB өкіліне қарсы, 511 АҚШ 127 (1994)
Purkett v. Elem, 514 АҚШ 765 (1995)
Campbell v. Louisiana, 523 АҚШ 392 (1998)
Miller El v. Cockrell, 537 АҚШ 322 (2003)
Johnson v. California, 541 АҚШ 428 (2004)
Johnson v. California, 545 АҚШ 162 (2005)
Miller El v. Dretke, 545 АҚШ 231 (2005)
Rice v. Collins, 546 АҚШ 333 (2006)
Snyder v. Louisiana, 552 АҚШ 472 (2008)
Rivera v. Illinois, 556 АҚШ 148
Thaler v. Haynes, 559 АҚШ 1088 (2010)
Felkner v. Jackson, 562 АҚШ 594
Davis v. Ayala
Foster v. Chatman
Flowers v. Mississippi
Griffith v. Kentucky, 479 U. S. 314 (1987)
Ross v. Oklahoma, 487 U. S. 81 (1988)
Teague v. Lane, 489 U. S. 288 (1989)
Holland v. Illinois, 493 U. S. 474 (1990)
Alvarado v. United States, 497 U. S. 543 (1990)
Ford v. Georgia, 498 U. S. 411 (1991)
Powers v. Ohio, 499 U. S. 400 (1991)
Hernandez v. New York, 500 U. S. 352 (1991)
Edmonson v. Leesville Concrete Co., 500 U. S. 614 (1991)
Trevino v. Texas, 503 U. S. 562 (1992)
Georgia v. McCollum, 505 U. S. 42 (1992)
JEB v. Alabama Ex Rel. TB, 511 U. S. 127 (1994)
Purkett v. Elem, 514 U. S. 765 (1995)
Campbell v. Louisiana, 523 U. S. 392 (1998)
Miller El v. Cockrell, 537 U. S. 322 (2003)
Johnson v. California, 541 U. S. 428 (2004)
Johnson v. California, 545 U. S. 162 (2005)
Miller El v. Dretke, 545 U. S. 231 (2005)
Rice v. Collins, 546 U. S. 333 (2006)
Snyder v. Louisiana, 552 U. S. 472 (2008)
Rivera v. Illinois, 556 U. S. 148
Thaler v. Haynes, 559 U. S. 1088 (2010)
Felkner v. Jackson, 562 U. S. 594
Davis v. Ayala
Foster v. Chatman
Flowers v. Mississippi
Бэтсоннан кейінгі іс қатысушылары
Жоғарғы Сот оның айыбын күштен шығарған кезде Батсон жиырма жылдық жазасын өтеді. Жаңа сотталу қаупінен сақтану үшін, ол ұрлық жасағанын мойындап, бес жылға түрмеге қамалды. Бостандыққа шыққаннан кейін Батсон бірнеше қылмыс жасағаны үшін сотталды, оның ішінде ұрлық, қарақшылық, ұрланған мүлікті қабылдау және қайталап жасалған қылмыстар. 2003 жылғы қаңтарда ол тағы босатылды және 2026 жылға дейін шартты түрде босатылуда. Бостандыққа шыққаннан бері ол құрылысшы болып жұмыс істеді, кейіннен бұл іске бұқаралық ақпарат құралдарының қаншалықты назар аударғаны туралы: "Бұл өте ескі, оны ұмыту керек" деді. Батсонның 1982 жылғы сотында прокурор Джо Гутманн, қара терілі әлеуетті присяжныйларды олардың нәсіліне байланысты емес, жас болғандықтарына және Батсонға көңіл білдіруі мүмкін болғандықтарына байланысты шығарғанын айтты. Кейін ол Жоғарғы Соттың шешімінің "жақсы шешім" екенін мәлімдеді, себебі ол адвокаттардың присяжныйларды таңдауда кемсітушілікке жол беруіне кедергі келтіреді. Ол 2001 жылы прокуратурадан кетіп, содан бері Луисвилл орталық орта мектебінде үкімет және тарих пәндерін оқытып келеді. Батсон мен Гутманн кейіннен Батсон жастарды қылмыстан аулақ болуға шақыратын кітабын таратып жатқанда кездесті. Олар татуласып, содан бері жақын дос болып кетті.