Кіріспе

Таңдауларды мұқият қарастырып, салмақтап бағалау процесі. Делеберация – бұл, мысалы, дауыс беру алдында опцияларды мұқият ойластырып, салмақтап бағалау процесі. Делеберация билік күресінен, шығармашылықтан немесе диалогтан өзгеше, логика мен ақыл-ойды қолдануға баса назар аударады. Топтық шешімдер қатысушылардың дауысы немесе консенсусы арқылы, әдетте, осы процестен кейін қабылданады. Сот жүйесінде әділқазылар алқасы делеберацияны кеңінен қолданады, себебі оларға "кінәлі" немесе "кінәсіз" сияқты нақты нұсқалармен бірге бағалау үшін қажетті ақпарат пен аргументтер ұсынылады. "Делеберативтік демократияда" сайланған шенеуніктер мен жалпы халықтың дауыс беру негізі ретінде билік үшін күрес емес, мұқият ойластырылған пікір алмасуды пайдалануы көзделеді. Жеке ойластыру – күнделікті өмірдегі рационалды шешім қабылдаудың сипаттамасы болып табылады және осылайша, білімдік қасиет саналады.

Сот алқалары

Жюри жүйесі бар елдерде, қылмыстық істер бойынша жюридің талқылауы үкім шығарумен қатар тиісті жазаны белгілеуді де қамтиды. Азаматтық істерде жюридің шешімі талапкермен немесе жауапкермен келісуге және сот отырысының нәтижесіне сүйене отырып, тараптардың міндетті әрекеттерін белгілейтін шешім қабылдауға байланысты болады. Әдетте, жюри үкім шығару алдында бірауыздан келісімге келуі керек, бірақ одан да ерекшеліктер бар. Егер жюри бірауыздан келісе алмаса және келісу мүмкін емес деп санаса, олар өздерін "келісімге келмейтін жюри" деп жариялайды, сот процесі тоқтатылады және іс талапкердің немесе прокурордың қалауынша қайта қаралуы мүмкін. Сот процесінің осы кезеңін көркем бейнелеген ең танымал фильмдердің бірі – "12 ашулы адам" фильмі.

Саяси философияда

Саяси философияда белгілі бір үкіметтік режимдер шеңберінде саяси пікірсайыс қалай мүмкін болатыны туралы алуан түрлі көзқарастар бар. Саяси философия пікірсайысты демократиялық жүйелердің маңызды құралы немесе олардың құлауы деп қарастырады. Қазіргі демократиялық теория демократияны авторитарлық режимдермен салыстырады. Бұл саяси философияда пікірсайысқа қатысты әртүрлі анықтамалардың туындауына әкеледі. Жалпы мағынада, пікірсайыс – белгілі бір нормалар, ережелер немесе шешімдермен басқарылатын өзара әрекеттесуді қамтиды. Пікірсайыстың идеалдарына көбінесе «жүздікше талқылау, тиімді мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, шешім қабылдау қабілеті және сындық масса» кіреді. Философиялық қызығушылықтың бастауы Аристотельдің «ерекшелік» немесе «практикалық даналық» деп түсіндірілетін фронезис тұжырымдамасына және әлеуетті әрекеттердің жағымды немесе жағымсыз салдарларын анықтау үшін ой-өрісін жұмылдыратын адамдардың оны қолдануына байланысты болуы мүмкін. Көптеген қазіргі заманғы саяси философтар қатаң нормалардың, ережелердің немесе саяси пікірсайысқа қатысуға құқығы бар субъектілердің қалыптасуындағы (Джон Роулз) немесе қанағаттандыратын аргументтердің түрлеріндегі (Юрген Хабермас) белгілі бір шектеулер пікірсайысты қиындатып, оны мүмкінсіз етеді деп санайды. «Экзистенциалды пікірсайыс» терминін эмоционалды қоғамдық кеңістік теориясының мамандары енгізген. Олардың пікірінше, саяси пікірсайыс – дайын жағдай, қолданылатын процесс емес. Сондықтан пікірсайыс сирек болады және мүмкін тек жүзбе-жүз қарым-қатынаста ғана жүзеге асады. Бұл тұжырымдама радикалды пікірсайыс көзқарастарымен сәйкес келеді, саясаттың әдетте инерциялық әлеуметтік ортада потенциал ретінде эпизодтық түрде пайда болатынын көрсетеді. «Прагматикалық пікірсайыс» экзистенциалды пікірсайыстың эпистемологиялық нұсқасын білдіреді, ол оң нәтижелерге қол жеткізуге көмектесетін топтарға назар аударады, бұл топтар әсер еткен халықтың көзқарастарын жинақтап, қайта қалыптастырады. «Қоғамдық пікірсайысты» маңызды демократиялық практика деп санайтындар саяси шешімдер қабылдаудағы ынтымақтастық пен өзара әрекеттесу процестеріне баса назар аударады. Қоғамдық пікірдің дұрыстығы мен сенімділігі «қоғамдық сананың» дамуымен бірге жақсарады, өйткені азаматтар түрлі көзқарастарды қарастырады, мүмкін болатын нұсқаларды бағалайды және бірлесіп қабылданған шешімдердің нәтижелерін қабылдайды.

Түбегейлі талқылау

Радикалды пікірталастар 1968 жылғы мамырдағы студенттік төңкеріс оқиғаларынан шабыттанған философиялық көзқарас. Ол Мишель Фуко, Эрнесто Лаклау, Шантал Муффе, Жак Рансьер және Ален Бадиу сияқты тұлғалардың радикалдық демократияның саяси теорияларымен үндеседі. Бұл теориялар саяси пікірсайысты әртүрлі перспективаларды тарту арқасындағы құрал ретінде қарастырады, саяси мүмкіндіктерге жол ашады. Олардың пікірінше, радикалдық демократия ашық және жекелеген ықпалдан тыс өзгерістерге ұшырайтын болады. Оның орнына, ол үлкен саяси жүйелердегі кездейсоқ жиналыстардың нәтижесінде туындайтын сөз арқылы қалыптасады. Мишель Фуко «дискурстың технологиялары» мен «билік механизмдерін» пайдаланып, дискурс технологиялары арқылы адамдар арасындағы билік динамикасы қалай қайта өндіріліп, агенттік сезімін тудыра отырып, пікірталастың кедергісіне немесе пайда болуына қалай әсер ететінін түсіндіреді. «Механизмдер» немесе «технологиялар» ұғымы парадоксқа толы. Бір жағынан, бұл технологиялар оларды қолданушылармен тығыз байланысты. Екінші жағынан, үйлестіру машинасы немесе технологиясы туралы сөз қозғау қоғамды ұжымдық түрде ұйымдастыратын инфрақұрылымды білдіреді. Бұл тұжырым жеке адамдарды өздерін ұйымдастыру құралдарынан алшақтатады, қоғамның бөліктерінің қозғалысы арқылы үйлестірілген әлеуметтік көрінісін ұсынады. Шантал Муффе «демократиялық парадокс» арқылы өзін-өзі сақтайтын саяси модельді, ішкі қайшылықтарға негізделген модельді құрады. Бұл шешілмеген қайшылықтар бір-бірінің сөйлеу құқығын мойындаған субъектілер арасындағы өнімді кернеуді тудырады. Муффе пікірінше, тұрақты саяси негіз – әлеуметтік және оның нақтылығы. Бұл әлеуметтік қайта құрулар жалғаса беретінін білдіреді. Мұнда процесс мазмұннан басым: либералдық/халықтық егемендік парадоксы радикалдық демократияны итермелейді. Тіл – механизм ретінде жұмыс істейді, адам мен тіл машиналарын байланыстыратын интерфейс, қайта құру үшін жағдай жасайды: саясаттағы оң кері байланыс циклы. Шантал Муффе мен Жак Рансьер саясаттың шарттарына қатысты қарама-қайшы пікірде. Муффе үшін ол «артикуляциялар» арқылы қолданыстағы әлеуметтік құрылымдардың ішкі қайта ұйымдастырылуын қамтиды. Керісінше, Рансьер оны есепке алынбаған сыртқы фактордың енуі ретінде қарастырады. Саяси «арифметикалық/геометриялық» ерекшеліктер саласында механика мен математикаға анық сілтеме бар. Саясат гомеостаз бен қайта құру арасындағы динамиканы жалғастыру арқылы сақталады, бұл Н. Кэтрин Хейлс «үлгі» және «кәдімгілік» деп атаған нәрсеге ұқсас. Бұл цикл полиция тәртібіне сәйкес келетін санды есептеуге сүйенген. Саяси механизм болашақтағы қайта құруларды жаңа элементтерді қосу арқылы, әлеуметтік құрылымды өзгерту арқылы және содан кейін тепе-теңдікке оралып, толық емес «толықтықтың» мәңгілігін қамтамасыз ету арқылы жеңілдетеді. Тағы да, саясатты қозғайтын риторикалық парадокс – кім сөйлей алады және кім сөйлей алмайды деген негізгі қасақаналық.