Кіріспе

Кенетикалық мүсіннің түрі

Мобиль (/UK/'/m//əʊ//b//aɪ//l/, /US/'/m//oʊ//b//iː//l/) – тепе-теңдік принципін пайдалануға арналған кинетикалық мүсіннің бір түрі. Ол бірнеше таяқтардан тұрады, оларға салмақты заттар немесе тағы да таяқтар ілінген. Таяқтардан ілінген заттар бір-бірімен тепе-теңдікте болады, сондықтан таяқтар көлденең жағдайда сақталады. Әрбір таяқ тек бір жіпке ілінген, бұл оған жіптің шамасында айналу мүмкіндігін береді. Осы тепе-теңдікті сақтайтын бөліктер жиынтығы кеңістікте еркін ілінеді, бірақ бір-бірімен жанаспайды. Мобильдер балалар бөлмелерінде жиі қолданылады, олар бесіктердің үстіне ілініп, нәрестелерге ойын-сауық пен көру стимулын сыйлайды. Мобильдер көптеген композиторларға әсер етті, соның ішінде Мортон Фельдман мен Эрл Браун Александр Кальдердің мобильдерінен шабыттанып, мобиль сияқты белгісіз туындылар жасады. Джон Кейдж Кальдердің мобильдеріне арналған "Калдердің туындылары" атты қысқаметражды фильмге музыка жазды. Франк Заппа өзінің шығармаларында Кальдердің мобильдеріне ұқсас тепе-теңдік принципін қолданатынын айтты.

Шығу тегі

"Мобиль" терминінің мүсік өнеріндегі мағынасы 1931 жылы Марсель Дюшан Александр Кальдердің алғашқы механикалық туындыларын сипаттау үшін ұсынғаннан бері өзгерді. Ол кезде "мобиль" сөзі "кинетикалық өнер" терминімен мағынасы бірдей болып, қозғалыс – ең басты ерекшелігі болатын мүсіндік жұмыстарды білдірді. Бастапқыда мотор немесе қолмен айналдырылатын мүсіндер осы терминнің пайда болуына себеп болғанмен, кейіннен "мобиль" сөзі Кальдердің еркін қозғалатын туындыларына қатысты қолданылатын болды. Кальдер көп жағынан жаңа өнер түрін ойлап тапты, онда заттар (көбінесе жарқын түсті, металл парақтан жасалған абстрактілі пішіндер) теңгерім тақтасына ұқсас сымдармен байланыстырылады. Қосымша заттарды тізбектей жалғау арқылы аяқталған туынды көптеген теңгерілген бөліктерден тұрады, олар сымдармен біріктірілген, ал әрбір бөлігі ауа ағынының немесе тікелей әрекеттің нәтижесінде дербес немесе бірге қозғала алады. Осылайша, "мобиль" термині Кальдердің 1930 жылдар мен 1976 жылы қайтыс болғанға дейін көптеп жасаған аспалы құрылымдарының арқасында нақты мағынаға ие болды.

Ұқсас шығармалар

Кальдердің туындылары ғана "мобиль" деп аталады; алайда, тағы үш белгілі суретші осыған ұқсас идеямен жұмыс істеді. Ман Рей бұл идеяны 1920 жылдар шамасында, Армандо Реверон 1930-шы жылдары қозғалмалы қаңқалар сериясын жасады, ал Бруно Мунари 1933 жылы картоннан және көңілді түстерден жасалған "Пайдасыз машиналарын" құрастырды.