Кіріспе
Роберт Смитсонның жер жұмысынан жасалған мүсіні
Құрылыс
Смитсон Розель нүктесін судың қан қызыл түсіне және оның алғашқы теңізбен байланысына байланысты таңдаған деген хабар бар. Судың қызыл түсі көлдің солтүстік бөлігіндегі 27 пайыздық тұздылықта өсетін тұзға төзімді бактериялар мен балдырлардың болуына байланысты. 1959 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолының салған су бөгеті көлдің солтүстік бөлігін тұщы су көздерінен оқшаулады. Смитсон Розель-Пойнт жеріне Алтын Шпик Ұлттық тарихи орнынан қалған өнеркәсіптік іздер мен ескі пирс, қолданылмайтын бірнеше мұнай платформалары, сондай-ақ ерекше антипасторальдық сұлулығы тартып алған. Вертолеттен жұмыстың құрылысын бақылағанда, Смитсон Николас Пуссеннің «Et in Arcadia ego» пасторальдық барокко картинасына қарсылық ретінде «Et in Utah ego» деген сөздерді айтқан деген аңыз бар. Көлге тас жеткізу үшін Смитсон жақын жердегі Огден, Юта штатынан Боб Филлипсті жалдады. Филлипс екі самосвал, үлкен трактор және алдыңғы жүк тиегішті пайдаланып, 6650 тонна тас пен топырақты көлге тасыды. Смитсон мердігерді бұл ерекше ұсынысқа көндіруде қиындықтарға тап болды. «Spiral Jetty» - жер сатып алу және жер қазу техникасын пайдалануды талап еткен оның алғашқы жұмысы болды. Филлипс адамдарға өзінің ең танымал құрылыс жұмысы «мен салған жалғыз нәрсе – қарау үшін ғана, мақсаты жоқ» деп жиі айтқан. Филлипс көл жағасында жер қазу машиналарын пайдалануды «қиын» деп сипаттап, Смитсон туралы «Менің ойымша, ол геологиялық зерттеулер жүргізбеген. Оның басында оның қалай болуы керектігі ғана болды. Ол суретші болғандықтан солай көрінді» деді. Филлипстің ұлы 2017 жылы PBS Antiques Roadshow бағдарламасында жобаның құрылысына қатысты фотосуреттер мен құжаттар жинағымен пайда болды.
Меншік
Скульптураның қаржыландырылуына Нью-Йорктегі Вирджиния Дуан галереясынан түскен 9 000 АҚШ доллары көлеміндегі гранттың үлесі бар болды. 1999 жылы «Спиральді теңіз айлағы» Диа қорына сыйға тартылды. «Спиральді теңіз айлағының» иесі және қамқоршысы ретінде, қор Юта штатының Орман шаруашылығы, Өрт және Мемлекеттік жерлер департаментінен Ұлы тұзды көлдегі мемлекеттік жерлерді жалға алу құқығын сақтайды, осы жердегі өнер туындысы орналасқан. Смитсон «Спиральді теңіз айлағын» аяқтағаннан үш жыл өткен соң Техас штатындағы ұшақ апатында қаза тапты. Диа қоры Холт/Смитсон қорымен бірлесіп «Спиральді теңіз айлағына» авторлық құқықты талап етеді. Алайда, өнер туындысы авторлық құқықпен қорғалатын материалдардың заңдық стандартына толыққанды сәйкес келмейді, онда АҚШ-та туындының «көзге көрінетін ортаға» «бекітілуі» міндетті. «Спиральді теңіз айлағы» нақты ортада жасалған болса да, оның физикалық құрамы – Ұлы тұзды көлдің эрозиялық күштеріне ұшыраған топырақ, тас және тұз үйінділері – оның тұрақты еместігін көрсетеді: «Бұл бекітілмеген форманың болмауы туындының зияткерлік меншік құқығын қорғауды қиындатады. Туындының өзегі – оның идеясы, уақытша экологиялық араласу арқылы көрініс тапқан нәрсе – Авторлық құқық туралы заңда қарастырылған ережелерге сәйкес қорғала алмайды». Диа қоры өзі жасаған «Спиральді теңіз айлағының» суреттеріне авторлық құқықты талап ете алады және оны жүзеге асырады. Алайда, физикалық туынды авторлық құқықпен қорғалмағандықтан, келушілерге мүсіннің өз фотосуреттерін жасауға немесе жариялауға рұқсат алудың қажеті жоқ.
Сақтау
Спиралды теңіз айлағын сақтау жұмыстары орналасқан жердің шалғай болуымен және табиғи орта жағдайларына осалдығымен байланысты маңызды қиындықтарға тап болады. Бұл қиындықтар климаттың өзгеруі мен туризмнің ұлғаюы салдарынан одан әрі күшейеді. «Диа» Спиралды теңіз айлағын сатып алған кезде ол толығымен көлге батып кеткен еді. Алайда, 2000-жылдардың басында Юта штатындағы ұзақ құрғақшылық су деңгейінің төмендеуіне алып келді, нәтижесінде Спиралды теңіз айлағы тарихында алғаш рет ұзақ мерзімге көрінді. Соның салдарынан, соңғы он жылда Спиралды теңіз айлағының мәдени маңызы артып, осы орынға келушілер саны мен жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейдегі өнер туындысына деген қызығушылық күрт өсті. «Диа» жұмыстың фотосуреттерін сақтап, уақыт өте келе оның өзгеруін тіркеуге міндеттенді. «Диа» Юта штатындағы екі ұйыммен – Вестминстер колледжінің Ұлы тұзды көл институтымен (GSLI) және Юта университетінің Юта көркемөнер мұражайымен (UMFA) бірлесіп жұмыс істейді, олар Спиралды теңіз айлағын қолдау ісіне жылдар бойы белсенді қатысып келеді. 2008 жылы айлақтан шамамен бес шақырым қашықтықта мұнайды іздеу мақсатында бұрғылау жоспары жарияланды. Бұл жоспар суретшілер тарапынан қатты қарсылыққа ұшырады, соның салдарынан Юта штаты 3000-нан астам электрондық хат алды, олардың көпшілігі бұрғылауға қарсы болды. 2009 жыл «Диа» мен Гетти консервация институты арасындағы ынтымақтастықтың бастауы болды, мақсаты – қайталанатын фотосуреттер жүйесін құру еді. Бұл жүйе Спиралды теңіз айлағында болып жатқан өзгерістерді тіркеуге және оның сақталу талаптарын қатаң бақылауға арналған. 2016 жылдың соңынан бастап «Диа» 2012 жылдан бері жылына екі рет түсірілген Спиралды теңіз айлағының әуе суреттерін жариялай бастады. Бұл суреттер «Диа»ның фотосуреттер арқылы өнер туындысының уақыт өте келе болатын өзгерістерін құжаттауға деген ұмтылысының бір бөлігі ретінде дерлік бірдей бұрыштардан түсірілді. Сақтау мәселесі Смитсонның беймәлімдігімен күрделенді, ол энтропияға құрметпен қарады, өйткені ол өзінің туындыларының жер бетіндегі қасиеттерді бейнелеуге ниеттенгенін, олардың тоқтатылған бұзылу күйінде қалуын және жойылудан қорғалмауын қалаған.
Фильм
1970 жылы жағалауды салу кезінде Роберт Смитсон 32 минуттық түсті "Спиральді жағалау" фильмін жазды және режиссерлік етті. Фильмді Смитсон мен оның әйелі Нэнси Холт түсірді, ал қаржыландыруды Вирджиния Дван мен Дуглас Кристамс жүзеге асырды. Фильм құрылыс процесін көрсетеді және сонымен қатар қосымша көркем туынды болып табылады. Смитсон геология, палеонтология, астрономия, мифология және кино саласындағы қызығушылықтарын біріктіріп, "жердің тарихын" құжаттауға ниеттенгенін айтады. Осы арқылы, көрермен орынды жіктеуге немесе санатқа бөлуге шамасы келмейді, ал тарихтың тілінен азат күйде қалады. Фильм Смитсонның "көрнеушіге монументалды өнер туындысы мағыналар мен байланыстардың кең психикалық кеңістігімен байланысты екенін сезіну" әрекеті ретінде сипатталған.
Мұра
Бұл туынды 2017 жылы Юта штатының ресми жер өнері туындысы деп жарияланды. 2020 жылдың сәуір айында Спиральді джеттің 50 жылдығы тойланды, ал Смитсон 1973 жылы қайтыс болғанға дейін оны "он жылдықтың жұмысы" деп атаған болатын.
Сын
Эпимерлік табиғатымен (кейде көрінетін, кейде су астында болатын) спиральды теңіз айлағы, сурет жұмысының тұрақты әсері және оның түрлі бейнелерінің – фотосуреттер, фильмдер мен эсселердің маңыздылығы туралы сұрақтар тудырды. Фотосуреттер жер жұмысының өсіп келе жатқан даңқын сақтау және насихаттауда маңызды рөл атқарды, нысан мен оның ұмытылу жағдайы арасындағы негізгі байланысқа айналды. Смитсонның уақытшалық және энтропия тұжырымдамаларына негізделген концептуалдық жүйесі, көбінесе сурет жұмысының біртіндеп құлдырауы мен ыдырауына сілтеме жасай отырып, динамикалық және деструктивті элементтерді атап өтті. Суретші эсселері мен сұхбаттары арқылы өзінің көркемдік тәжірибесінде осы күштердің бар екенін білдірді. Энтропия терминін пайдалана отырып, Смитсон жер жұмыстарының "галереядан тыс жерлердің ұсыныстары" екенін көрсетті. 1970 жылғы сұхбатында Смитсон абстрактілі геометриялық формалары бар шикізаттармен жұмыс істеуге қызығушылығын айтты. Соңында, ол "контекст пен деконтекст сезімін драмаландырады". Жабық кеңістік идеясы кристаллдық картаның эстетикалық тұжырымдамасы арқылы құрылады. Смитсон фотосуреттерінің таралуы спиральды теңіз айлағын мағынасы жоқ бос белгіге айналдыруға бейім екенін түсінді. Сұхбатында ол: "Егер сіз жүйе жасасаңыз, жүйе өзін-өзі құтқара алатынына сенімді бола аласыз, сондықтан жүйелерге үміт артудың қажеті жоқ" деді. Смитсон айналадағы ортаның тұрақсыздығын түсінді, бірақ көрермендердің оны көздері мен құлақтары арқылы қабылдауын қалады. 1972 жылы күтпеген су астында қалудан бері өткен ондаған жылдар ішінде спиральды теңіз айлағы кеңінен таралған фотосуреттер арқылы танымал болды. Роланд Барт, Уолтер Бенджамин және Анри Бергсон сияқты ғалымдар уақытсыздық мәселесін және оның фотосуреттерінің, көптеген сілтемелерінің белгіленбеген белгілер ретінде бекітілуін жиі талқылады. 1960 жылдардан бері өмірдің көп формалы күрделілік ретіндегі түсінігі кеңістіктің статикалық жағдай ретіндегі түсінігіне қарсы шықты, бұл уақытшалық түсінігін қайта қарауға әкелді. Мануэль ДеЛанданың айтуынша, "Тастар мен желдер, микробтар мен сөздер – бұл бір ғана материялық-энергияның өзін-өзі көрсететін осы динамикалық шындықтың әртүрлі көріністері". Уақыт пен кеңістік қазіргі заманғы мүсінді талқылауда маңызды болып көрінсе де, ол спиральды теңіз айлағын фотосуреттер арқылы талдау үшін қиындықтар тудырады, себебі ол басқа уақытшалықты және демек, басқа құндылықтарды ұсынады. Краустың түсіндіруінше: "Смитсон отарлаушылардың мифтік шұңқырын еліктеу үшін спираль формасын пайдаланып, мифтің болуын жұмыстың кеңістігіне енгізеді. Осылайша ол біздің денеміздің ортасында орналасқан сыртқы кеңістіктің табиғатын кеңейтеді, ол қос теріс бейнеге кіретін. Смитсон уақытқа психологиялық реакциямызды және оны тарихи қиялдарды жасау арқылы қалай бақылауға тырысатынымызды бейнелейді. Бірақ спиральды теңіз айлағы тарихи формулаларды уақыт пен кеңістікте сәттен сәтке өту тәжірибесімен алмастыруға тырысады". Спиральды теңіз айлағының салынысынан бері өткен уақыт ішінде фотосуреттер сурет жұмысының ең қолжетімді және айқын қалдықтарына айналды. Алайда, олар енді физикалық жерге бағыттайтын пайдалы карталар ретінде қызмет етпейді; керісінше, олар көрермендерді химиялық жоғалған нысанға бағыттайтын белгілерге айналды. Ланберри спиральды теңіз айлағының негізделуі мен онтологиялық орналасуына күмән келтіріп, оның түрлі көріністері, соның ішінде фотосуреттер, эсселер, фильмдер және нақты жер жұмыстары бір-біріне сілтеме жасайды, бірақ бір ғана нысанға толығымен тұрақтанбайды деп санайды. Ол былай дейді: Фотосуреттер осылайша толық сенуге болатын орнына, шынайы көріністерге айналады, біздің құштар көздерімізге жоғалған жерді қалпына келтіру үшін қажет болғанның бәрі, судан біржола көтерілу, ол спиральды теңізді көрсетеді және жасырады, оның орнын растайды және жоққа шығарады. Жердің жоғалуы оның материалдық болмауының мәні мен әсері туралы таңғажайып сұрақтар тудырады. Сурет, эссе және фильм су астындағы жермен араласады, бірақ осы бейнелер ғана қалған кезде заттың өзі не болады? Сонымен қатар, мыңдаған тонна тас пен топырақ жоғалып кетуі осындай үлкен фактіге жауап берудің қиындықтарын тудырады. Ланберри жалғастырады: <blockquote>Содан кейін, өзіміздің құштар көздерімізге қарап, біз көру мәселесінің өзі – спиральды теңіз айлағының пайда болуы немесе жоғалуы, нысан немесе бейне ретіндегі онтологиясы – бастапқыда ойланғаннан гөрі әлдеқайда күрделі және күрделі болып шыққанын көруге бастаймыз. Егер Анри Бергсонның сөзіне сенсек және "қабылдау – тек нағыз галлюцинация" болса, онда біз Смитсонның спиральды теңіз айлағының нақты жоғалу нүктесін табу үшін қайда баруымыз керек, өзіміздің құштарлығымыздың орнын табу үшін, өзіміздің галлюцинациямыздың бастауын көруіміз керек? Смитсон "егер жұмыс жеткілікті күшті болса және дұрыс суретке түсірілсе, ол жаппай таралымға қайтарылады" деген сенімде болды.</blockquote>
The photographs thus remain as utterly believable substitutes, authentic apparitions, all that has been needed to restore to our eager eyes the vanished earthwork, raise the form once and for all from out of the waters that both reflect and conceal the Spiral Jetty, affirm and deny its place upon the lake. The disappearance of the earthwork raises perplexing questions about the significance and impact of its material absence. The photographs, the essay, and the film become intertwined with the submerged earthwork, but what happens to the object itself when all that remains are these representations? Additionally, the disappearance of thousands of tons of stone and soil raises the challenge of accounting for such a massive fact. Lunberry continues:
<blockquote>Then, looking into our own desiring eyes, we may begin to wonder if the issue of seeing itself the Spiral Jetty'''s appearance or disappearance, its ontology as an object or an image has finally proven itself to be far more intricate and involved than initially imagined. If Henri Bergson is to be believed and "perception is only a true hallucination", then where would we have to go, what would we have to do to locate the precise vanishing point of Smithson's Spiral Jetty'', to arrive at the site of our own craving, to see the source of our own hallucination? Smithson was confident that "if the work is strong enough and photographed properly, it is fed back into mass distribution".