Мәдени таралу теориясы және гипердиффузия идеялары
Cultural diffusion
Мәдени таралу теориясы: идеялар, технологиялар, тілдердің таралу жолдары, тарихи мысалдар, және мәдени эволюция туралы ақпарат. Археологиялық зерттеулер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Археологиялық теория
Archaeological theory
Мәдени антропология мен мәдени географияда Лео Фробениус өзінің 1897/98 жылғы «Der westafrikanische Kulturkreis» басылымында ұсынғандай, мәдени таралу – идеялар, стильдер, діндер, технологиялар, тілдер сияқты мәдени элементтердің жеке адамдар арасында, бір мәдениет ішінде немесе бір мәдениеттен екіншісіне таралуы. Бұл нақты бір мәдениеттегі жаңалықтардың таралуынан өзгеше. Таралудың мысалдары ретінде ежелгі заманда соғыс көліктерінің және темір өңдеудің таралуы, сондай-ақ 20 ғасырда автомобильдер мен батыстық бизнес костюмдерін пайдалануды келтіруге болады.
In cultural anthropology and cultural geography, cultural diffusion, as conceptualized by Leo Frobenius in his 1897/98 publication Der westafrikanische Kulturkreis, is the spread of cultural items—such as ideas, styles, religions, technologies, languages—between individuals, whether within a single culture or from one culture to another. It is distinct from the diffusion of innovations within a specific culture. Examples of diffusion include the spread of the war chariot and iron smelting in ancient times, and the use of automobiles and Western business suits in the 20th century.
Гипердиффузионизм
Гипердиффузионистер тарих бойында параллель эволюцияның немесе тәуелсіз өнертабыстың кеңінен орын алғанын жоққа шығарады; олар барлық маңызды өнертабыстар мен мәдениеттерді бір ғана мәдениетке байланыстыруға болады деп санайды. Гипердиффузионизмнің алғашқы теориялары Оңтүстік Американың адамзаттың тегі екендігі туралы идеяларға негізделген. Боливияға қоныс аударған испан Антонио де Леон Пинело өзінің «Жаңа дүниедегі жұмақ» кітабында Едем бағы мен адамның жаратылуы қазіргі Боливияда болғанын, ал әлемнің қалған бөлігі сол жерден көшіп келгендер арқылы мекенделгенін жазды. Эметрио Вилламил де Рада да осыған ұқсас пікір білдірді; ол «Адамның тілі» кітабында аймара тілінің адамзат тілінің бастапқы тілі екенін және адамзат Боливиялық Анд тауларындағы Соратадан шыққанын дәлелдеуге тырысты. Оңтүстік Америкада адамзаттың пайда болғанын алғаш рет ғылыми тұрғыдан қорғаған 1880 жылы аргентиналық палеонтолог Флорентино Амехино болды, ол өзінің зерттеулерін «La antigüedad del hombre en el Plata» еңбегінде жариялады. Грэфтон Эллиот Смиттің жұмысы 1911 жылы гипердиффузионизмді қайта жандандырды; ол мыс өндіру білімінің мегалиттік мәдениетпен бірге Мысырдан әлемнің қалған бөлігіне тарағанын мәлімдеді. Смит барлық маңызды өнертабыстарды ежелгі мысырлықтар жасағанын және оларды көшпенділер мен саяхатшылар арқылы әлемнің қалған бөлігіне жеткізгенін айтты. Оның көзқарастары «Египетке бағытталған гипердиффузионизм» деп аталды. Уильям Джеймс Перри этнографиялық деректерді пайдалану арқылы Смиттың гипотезасын кеңейтті. Тағы бір гипердиффузионист – Лорд Раглан; ол «Қорылым қалай пайда болды» (1939) кітабында Мысырдың орнына барлық мәдениет пен өркениет Месопотамиядан келгенін жазды. Осыдан кейін гипердиффузионизм толығымен жойылған жоқ, бірақ ол көбінесе академиялық қауым тарапынан қабылданбады.
Hyperdiffusionists deny that parallel evolution or independent invention took place to any great extent throughout history; they claim that all major inventions and all cultures can be traced back to a single culture. Early theories of hyperdiffusionism can be traced to ideas about South America being the origin of mankind. Antonio de León Pinelo, a Spaniard who settled in Bolivia, claimed in his book Paraíso en el Nuevo Mundo that the Garden of Eden and the creation of man had occurred in present day Bolivia and that the rest of the world was populated by migrations from there. Similar ideas were also held by Emeterio Villamil de Rada; in his book La Lengua de Adán he attempted to prove that Aymara was the original language of mankind and that humanity had originated in Sorata in the Bolivian Andes. The first scientific defence of humanity originating in South America came from the Argentine paleontologist Florentino Ameghino in 1880, who published his research in La antigüedad del hombre en el Plata. The work of Grafton Elliot Smith fomented a revival of hyperdiffusionism in 1911; he asserted that copper–producing knowledge spread from Egypt to the rest of the world along with megalithic culture. Smith claimed that all major inventions had been made by the ancient Egyptians and were carried to the rest of the world by migrants and voyagers. His views became known as "Egyptocentric Hyperdiffusionism". William James Perry elaborated on Smith's hypothesis by using ethnographic data. Another hyperdiffusionist was Lord Raglan; in his book How Came Civilization (1939) he wrote that instead of Egypt all culture and civilization had come from Mesopotamia. Hyperdiffusionism after this did not entirely disappear, but it was generally abandoned by mainstream academia.
Орта ғасырлардағы Еуропа
Диффузиялық теория "Еуропалық кереметтің" түсіндірмесі ретінде ұсынылған, яғни ортағасырлық Еуропада технологиялық жаңалықтарды қабылдау, нәтижесінде 19 ғасырға қарай еуропалық технологиялық жетістіктер мұсылман әлемі мен Қытайдан басып өтті. Ортағасырлық Еуропаға импортталған технологияларға ұңғы, сағат механизмдері, кеме жасау, қағаз және жел диірмендері кіреді; алайда, еуропалықтар бұл технологияларды қабылдап қана қоймай, олардың өндіріс көлемін, негізгі технологиясын және қолданылуын бастапқы өнертабыстың туған жеріндегі дамуынан асып түсетіндей деңгейге жеткізді. Кейбір тарихшылар Еуропаның ұңғы, компас, жел диірмені немесе баспа өнерін Қытай немесе басқа мәдениеттерге қарыз екендігіне күмән келтіреді. Алайда, тарихшы Питер Франкопан "Батыстың өрлеуі" туралы дәстүрлі тарихтарда Таяу Шығыс және Орталық Азия арқылы Қытайға жібек жолдарымен жүзеге асқан сауданың ықпалы ескерілмей қалғанын айтады. Ол, Венеция мен Төртінші крест жорығынан Византия құлдырауының нәтижесінде, Ренессанс шығыспен сауда арқылы қаржыландырылғанын, ал сауда идеялар мен технологияларды Еуропамен бөлісуге мүмкіндік бергенін мәлімдейді. Бірақ Еуропадағы үнемі соғыстар мен бәсекелестік осы идеяларды әскери және экономикалық үстемдік үшін дамытуға зор эволюциялық қысым жасады, сондай-ақ оларды кеңейту үшін шұғыл қажеттілік тудырды.
Diffusion theory has been advanced as an explanation for the "European miracle", the adoption of technological innovation in medieval Europe which by the 19th century culminated in European technological achievement surpassing the Islamic world and China. Technological imports to medieval Europe include gunpowder, clock mechanisms, shipbuilding, paper, and the windmill; however, in each of these cases, Europeans not only adopted the technologies but improved the manufacturing scale, inherent technology, and applications to a point clearly surpassing the evolution of the original invention in its country of origin. There are also some historians who have questioned whether Europe really owes the development of such inventions as gunpowder, the compass, the windmill or printing to the Chinese or other cultures. However, historian Peter Frankopan argues that influences, particularly trade, through the Middle East and Central Asia to China through the silk roads have been overlooked in traditional histories of the "rise of the West". He argues that the Renaissance was funded with trade with the east (due to the demise of Byzantium at the hands of Venice and the Fourth Crusade), and that the trade allowed ideas and technology to be shared with Europe. But the constant warfare and rivalry in Europe meant there was extreme evolutionary pressure for developing these ideas for military and economic advantage, and a desperate need to use them in expansion.
Даулар
Диффузия ұғымы қалыпты жағдайда кеңінен қабылданып жүрсе де, нақты бір жағдайларда диффузияның болуы немесе оның шегі туралы пікірлер қызу дау тудырып отыр. Мұндай даулардың бір мысалы – Тор Хейердалдың Полинезия мәдениеті мен Колумбқа дейінгі Анд таулары өркениеттері арасындағы ұқсастықтардың Анд өркениетінен Полинезияға таралуынан туындағаны туралы ұсынысы. Бұл теория қазіргі кезде кәсіби антропологтардың көпшілігі тарапынан қолдау таппайды.
While the concept of diffusion is well accepted in general, conjectures about the existence or the extent of diffusion in some specific contexts have been hotly disputed. An example of such disputes is the proposal by Thor Heyerdahl that similarities between the culture of Polynesia and the pre Columbian civilizations of the Andes are due to diffusion from the latter to the former—a theory that currently has few supporters among professional anthropologists.