Кіріспе

Соғыс окоптары арасындағы жер суырып салмалы ұғымы. Ешкімнің жері – бұл бос немесе иесі жоқ, адамдар тұрмайтын немесе шөл дала болып кеткен аймақ, оны қорқыныш немесе белгісіздіктен ешкім басып кірмейді, сол себепті ол даулы болуы мүмкін. Бұл термин бастапқыда талас аймағын немесе феодалдық иеліктер арасындағы қоқыс тасталатын жерді анықтау үшін қолданылған. Сонымен қатар, бұл термин метафоралық мағынада да қолданылады, белгілі бір өтініш, жағдай немесе құқықтық шеңбердегі түсініксіз, аномальды немесе нақты емес аймақты білдіреді. Кейде ол нақты бір жердің атына берілген. Оксфорд ағылшын сөздігінде 1320 жылға дейін баратын терминге сілтеме бар, ол nonesmanneslond деп жазылып, даулы немесе заңдық келіспеушілікке түскен аумақты сипаттаған. Кейіннен сол термин Лондонның солтүстік қабырғасының сыртындағы жер телімінің аты ретінде қолданылды, онда өлім жазасы орындалған. Ұлыбританияда «Ешкімнің жері» деп аталған бірнеше жерлер «шіркеу билігінен тыс, патшаның үлестірген әртүрлі феодалдық биліктерінен тыс, осы билік режимдері арасындағы жер суырып салмалы кеңістіктерді» білдірген. Соғыс басталғанда, окоптар арасындағы аумақты сипаттау үшін ең көп қолданылатын терминдер «окоптар арасында» немесе «аралықта» болды. Екі жақта да автоматтары, минометтері, артиллериясы және мылтықшыларымен қатты қорғалған, ол көбінесе жарылған снарядтармен, тікенді сымдармен және қарапайым жер миналарымен толы болды; сондай-ақ, снарядтардың, жарылыстардың және оттың күшінен аман қалмай, қаза тапқан немесе жарақат алған сарбаздардың денелерімен де толып жатты. Кейде бұл аймақ химиялық қарумен ластанған. Қарсыластардың атыс нүктелері ашық болғандықтан, қиын өткел кез келген шабуылды баяулатып тастады. Әскерлер алға жылжу кезінде де, кері шегіну кезінде де ешкімнің жерінен өтуге мәжбүр болды, ал шабуылдан кейін, жараланғандарды әкелу үшін салғыштар оған кіруге тиіс болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін, механикалық құралдар (яғни, танктер мен ұшақтар) окоптарды үлкен кедергіге айналдырмағанға дейін, ешкімнің жері шайқас алаңындағы тұрақты құбылыс болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан пайда болған ешкімнің жерлері бүгінгі күнге дейін сақталып қалған, мысалы, Франциядағы Вердендегі Зона Руж (Қызыл аймақ) жарылмаған оқ-дәрілерді қамтиды және арсен, хлор және фосген газымен қоныстанбайтын уланған. Бұл аймақ толығымен жабылып, бейбіт тұрғындар үшін әлі де қауіпті болып саналады: «Бұл аймақ әлі де уланған деп есептеледі, сондықтан француз үкіметі тірі саркофаг сияқты қара қарағайлардың үлкен орманын отырғызды», – дейді Лондонның Корольдік Холлоуэй университетінің зерттеушісі Аласдейр Пинкертон. Бұл «Кактус пердесі» деп аталды, бұл Еуропаның темір пердесі мен Шығыс Азияның бамбук пердесіне сілтеме жасады. АҚШ және Куба әскерлері ешкімнің жеріне шамамен 55 000 жер минасын орналастырды, бұл әлемдегі екінші үлкен мина өрісін және Америкадағы ең үлкенін құрады. 1996 жылдың 16 мамырында президент Билл Клинтон АҚШ-тың жер миналарын алып тастауды және оларды кірмеушілерді анықтау үшін қозғалыс және дыбыс сенсорларымен ауыстыруды бұйырды. Куба үкіметі шекараның өз жағында орналасқан мина өрісін жойған жоқ.

Израиль-Иордания

1949 жылдан 1967 жылға дейін Израиль мен Иордания арасындағы шекарада ешкімнің билігінде болмаған бірнеше шағын аймақтар болды. 1949 жылғы 3 сәуірде Родос аралында БҰҰ-ның делдалдығымен Израиль мен Иордания арасындағы 1949 жылғы келісімге қол қойылды. Шекара сызықтары 1948 жылдың қараша айында белгіленді. Осы сызықтардың арасында ешкімнің жері деп танылған аумақтар қалды. Мұндай аймақтар Иерусалимде, Иерусалим қабырғаларының батыс және оңтүстік бөліктері мен Мусрара аралығында орналасқан. Латрунның солтүстігі мен оңтүстігіндегі жер суы да 1948 мен 1967 жылдар аралығында Израильдің де, Иорданияның да бақылауында болмағандықтан "ешкімнің жері" деп аталды. Израиль Алты күндік соғыста осы аймақтарды жаулап алғаннан кейін, ешкімнің жері деген ұғым жойылды.

Ресейдің Украинаға басып кіруі

Украинаға Ресейдің басып кіруі кезінде Бахмут шайқасы 21-ші ғасырдағы ең қанды шайқастардың бірі деп есептеледі, ал майданды екі тараптың – украин және ресейлік әскерлер үшін "ет тартқыш" және "күшті құйылыс" деп сипаттайды. Өте жоғары шығындар, аз аумақты бағындырумен байланысты қымбатқа түсетін шабуылдар мен снарядтардан ойылып қалған жерлерге толы ландшафттар салдарынан еріктілер, бұқаралық ақпарат құралдары және үкімет шенеуніктері Бахмуттағы шайқасты Бірінші дүниежүзілік соғыстың Батыс майданындағы жағдаймен салыстырды. Украинадағы "Моцарт тобы" деп аталатын шетелдік еріктілер тобының жетекшісі және шайқастың куәгері, зейнеткер АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің полковнигі Эндрю Милберн Бахмут ауданындағы жағдайды Пашендельмен, ал қаланың өзін Екінші дүниежүзілік соғыстағы Дрезденмен салыстырды. 2023 жылдың 11 қаңтарында Украина Президентінің кеңесшісі Михайло Подоляк Бахмут және Соледардағы шайқасты басып кірудің басынан бергі ең қанды шайқас деп атады. Бахмутты Верден, Сомма және Сталинград шайқастарымен Батыс және украин шенеуніктері де салыстырды.

Қазіргі кездегі ешкімнің жері

1974 жылы Йом-Киппур соғысынан кейін Израиль мен Сирия қол қойған келісім бойынша Голан биіктіктерінде, оның ішінде Кунейтрада, БҰҰ Бақылаушы күштері патрульдік буферлік аймақ орнатылды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Кипрдегі буферлік аймағы (Жасыл сызық) және тасталған Вароша 1974 жылдан бері Кипр мен Солтүстік Кипр арасындағы бейтарап аймақ қызметін атқарып келеді.