Кіріспе

Пакистандық адам құқықтары жөніндегі белсенді және заңгер.

Біріккен Ұлттар Ұйымының Соттан тыс, қысқаша немесе ерікті түрде өлім жазасына кесу жөніндегі арнайы баяндамашысы.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Дін немесе сенім бостандығы жөніндегі арнайы баяндамашысы.
| мерзімнің басталуы = 1 қараша 2016
| мерзімнің аяқталуы = 11 ақпан 2018
| алдыңғы лауазымдағы = Ахмед Шахид
| кейінгі лауазымдағы = Жавайд Рехман
| лауазым1 = Пәкістан Жоғарғы Соты Адвокаттар қауымдастығының президенті
| мерзімнің басталуы1 = 27 қазан 2010
| мерзімнің аяқталуы1 = 31 қазан 2011
| алдыңғы лауазымдағы1 = Қази Анвар
| кейінгі лауазымдағы1 = Рашид А. Ризви
| лауазым2 = Пәкістан Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының төрағасы
| мерзімнің басталуы2 = 1987
| мерзімнің аяқталуы2 = 2011
| алдыңғы лауазымдағы2 = Лауазым құрылды
| кейінгі лауазымдағы2 = Зохра Юсуф
| туған күні =
| туған жері = Лахор, Батыс Пәкістан
| қайтыс болған күні =
| қайтыс болған жері = Лахор, Пәкістан
| қайтыс болу себебі = Ми геморрагиясы. Жахангир Адвокаттар қозғалысындағы белсенділігімен және Біріккен Ұлттар Ұйымының Дін немесе сенім бостандығы жөніндегі арнайы баяндамашысы, сондай-ақ Халықаралық дағдарыс тобының мүшесі ретіндегі қызметімен танымал болды. Лахорда туып өскен Жахангир 1978 жылы Пәнжаб университетінің заң колледжінен А. және LLB бітіргеннен кейін Баристер Ижаз Хусейн Баталвидің кеңсесіне қосылды. 1980 жылы Лахор жоғары сотына, ал 1982 жылы Жоғарғы сотқа қабылданды. 1980-ші жылдары Жахангир демократиялық белсенді болып, 1983 жылы Зия әл-Хақтың әскери режиміне қарсы демократияны қалпына келтіру қозғалысына қатысқандығы үшін түрмеге жабылды. 1986 жылы ол Женеваға көшіп, Халықаралық балаларды қорғау ұйымының төрағасының орынбасары болды және 1988 жылға дейін, Пәкістанға оралғанға дейін сол қызметте болды. 1987 жылы Жахангир Пәкістанның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясын құрып, оның бас хатшысы болды. 1993 жылы ол комиссия төрағасы болып тағайындалды. 2007 жылдың қараша айында төтенше жағдай енгізілгеннен кейін ол қайтадан үй қамауына алынды. Адвокаттар қозғалысының көшбасшыларының бірі болғаннан кейін ол Жоғарғы Сот адвокаттар қауымдастығының президенті болған Пәкістанның алғашқы әйел адамы болды. Ол Ахтар Әли Куреши ұйымдастырған Ижаз Хусейн Баталви қорының семинарына төрағалық етті. Ол Адам құқықтары жөніндегі Оңтүстік Азия форумының тең төрағасы және Адам құқықтары жөніндегі халықаралық федерацияның вице-президенті болды. Жахангир 2004 жылдың тамызынан 2010 жылдың шілдесіне дейін БҰҰ-ның Дін бостандығы жөніндегі арнайы баяндамашысы болды, оның ішінде Шри-Ланкадағы адам құқықтары бұзушылықтарын тергеу жөніндегі БҰҰ комиссиясында және Израиль қоныстары туралы БҰҰ фактілерді анықтау миссиясында қызмет етті. 2016 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Ирандағы адам құқықтары жағдайы жөніндегі арнайы баяндамашысы болып тағайындалды және 2018 жылдың ақпан айында қайтыс болғанға дейін сол қызметте болды. Жахангир бірнеше марапаттар алды, соның ішінде 2014 жылғы "Түс өмірлік" сыйлығы (Эдвард Сноуденмен бірге) "Пакстанда және кеңінен, жиі өте қиын және күрделі жағдайларда және үлкен жеке тәуекелге ұшыраған адам құқықтарын қорғау, қорғау және насихаттау", 2010 жылғы "Азаттық сыйлығы", 2010 жылы "Хилал и Имтиаз", "Ситара и Имтиаз", 2005 жылы "Рамон Магсейсей" сыйлығы, 1995 жылы "Адам құқықтары қорғаушылары үшін Мартин Энналс" сыйлығы және адам құқықтары мәдениетін насихаттау үшін ЮНЕСКО / Бильбао сыйлығы. Ол Франциядан Құрмет легионына ие болды, ал 2016 жылы Пенсильвания университеті заң мектебі оған құрметті диплом берді. Оның еңбектері арасында "Худоуд ережесі: Құдайдың санкциясы ма?" және "Кішіпейіл құдайдың балалары". Жахангир 2018 жылдың 23 наурызында Мамнун Хусейннің "Нишан и Имтиаз" орденімен марапатталды, бұл мемлекеттік қызмет пен халықаралық дипломатияға қосқан үлесі үшін берілетін ең жоғары награда.

Белсенділік

Ол өзінің мансабын адам және әйелдер құқықтарын, Пәкістандағы діни азшылықтар мен балалардың құқықтарын қорғаумен өткізді. Джахангир Пәкістанның Худуд жарлығы мен дінге қарсы сөздер туралы заңдарын қатаң сынады. Ол Пәкістанның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының негізін қалаушы мүшесі болды және ұйымның Бас хатшысы, кейін Төрағасы қызметін атқарды. 1980 жылы Джахангир мен оның әпкесі Хина Джилани белсенділер мен заңгерлермен бірігіп, Пәкістанда әйелдер құрған алғашқы заң фирмасын құрды. Сол жылы олар Пәкістанның дискриминациялық заңнамасына қарсы, ең бастысы әйел куәлігінің құнын ер адамның куәлігінің жартысына дейін төмендеткен Дәлелдеу туралы заңға және зорлау құрбандары өздерінің кінәсіздігін дәлелдеуі керек болған Хадуд ережелеріне қарсы күрескен Әйелдер әрекет форумы (WAF) қысым тобын құруға көмектесті. 1983 жылдың 12 ақпанында Лахордағы Пәнджаб әйелдер адвокаттары қауымдастығы Дәлелдеу туралы заңға қарсы қоғамдық наразылық акциясын ұйымдастырды (оның жетекшілерінің бірі Джахангир болды), оның барысында Джахангир мен басқа да қатысушылар полиция тарапынан ұрып-соғылып, көзден жас шығаратын газбен зардап шекті. Алайда, WAF-тің алғашқы демонстрациясы 1983 жылы өтті, онда 25-50 әйел Сафия Бибидің даулы ісіне наразылық білдіріп, көшеге шықты. 1983 жылы Сафия, 13 жасар соқыр қыз, жұмыс берушілерімен зорланды, нәтижесінде жүкті болды, бірақ зина жасады деген айыппен түрмеге қамалды. Джахангир Сафияны апелляциялық шағымда қорғады, содан кейін апелляциялық сот үкімді күштен шығарды. Олар: «Біздің заң фирмамызға бас прокурор көптеген істерді берген еді, ал бұл демонстрация жарыққа шыққан сәтте, бізден істер алынды». 1982 жылы Джахангир Исламбадта сол кездегі президент Зия-ұл-Хактың діни заңдарды күшіне енгізу туралы шешіміне қарсы наразылық науқанын басқарғаннан кейін «кішкентай қаһарман» деген лақап атқа ие болды. Ол: «Отбасы заңдары [діни заңдар] әйелдерге аз құқық береді» және «Оларды реформалау керек, өйткені Пәкістан оқшауланып өмір сүре алмайды. Біз басқа әйелдер жетістікке жетіп жатқанда, бұғауланып қала алмаймыз» деді. 1986 жылы Джахангир мен Хина Пәкістандағы алғашқы тегін заң көмегі орталығы – AGHS Legal Aid Cell-ді құрды. Лахордағы AGHS заң көмегі бөлімі әйелдер үшін «Дастақ» деп аталатын баспана ұйымдастырды, оған оның хатшысы Муниб Ахмед қарайды. Ол сондай-ақ Пәкістанда қуғынға ұшыраған діни азшылықтардың құқықтарын қорғауды жақтады және мәжбүрлі түрде дін ауыстыруға қарсы болды. Джахангир Пәкістанда үкімет пен полиция қамауында адам құқықтарын бұзуға қарсы күресті. The New York Times газетіне жазған хатында ол: «Әйелдер күн сайын әйел полицейлердің көз алдында тұтқындалады, зорланады және сексуалдық шабуылға ұшырайды, олар мұндай жағдайларда өздерін әлсіз сезінеді» деді. 1996 жылы Лахор жоғары соты ересек мұсылман әйелінің өзінің еркек қамқоршысының (вали) келісімінсіз үйленуіне болмайды деп шешті. Өз күйеулерін өз бетінше таңдаған әйелдер некелерін бұзуға мәжбүр болуы мүмкін және Жахангир мұндай жағдайларды (мысалы, Сайма Вахидтің ісі) қабылдағандағы салдарына ерекше назар аударды: «Жүздеген адам тұтқындалды. Бұл тек қана әйелдер мен қыздарды олардың отбасылары мен билік тарапынан қорлаудың жолын ашады. Соттар олардың қысымшылығын мақұлдады. Бұл жағдай мыңдаған адамға әсер етуі мүмкін». Жахангир Парвез Мүшәрраф үкіметінен адам құқықтары туралы деректерді жақсартуға жұмыс істеуін талап етті. Адам құқықтары бұзылған жағдайларды атап өтіп, ол былай деп жазды: «Хинду табыс салығы инспекторы саудагердің сақалын сынағандығы үшін әскер қызметкерлерінің көз алдында линчпен өлтіріледі. Бірден, өкінішке орай, индустар үкіметінің қызметкері Құдайға тіл тигізгені үшін айыппұл төлейді, ал саудагерлер мен Лашкар-е Тайба белсенділеріне келіссөздер кезінде шай ұсынылды. Жетпіс жасар Мұхтаран Биби мен жүкті қызы Саминаны Құдайды қорлау деген жалған айыппен Шейхупура түрмесінде ұстап отыр». Ол сондай-ақ балаларды еңбекке тарту мен өлім жазасына қарсы белсенді күресті: «Мен сенбейтін заңдарды, мысалы, өлім жазасын, дінге қарсы сөздер туралы заңды және әйелдерге қарсы, балаларды еңбекке тартуға қолдау көрсететін заңдарды қорғау екіжүзділік болар еді». БҰҰ өкілі ретінде Джахангир 2007 жылы Первез Мүшәрраф төтенше жағдай жариялаған кезде Пәкістанда болды. 2006 жылдың қарашасында ол 29 сарапшының бірі ретінде «Йогиакарта қағидалары» халықаралық кездесуіне қатысты. 2007 жылдың 5 қарашасында БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссары Луиза Арбур Джахангир Мүшәрраф үкіметі ұстаған сот және саяси шенеуніктердің арасында екенін мәлімдеді. 2017 жылдың 18 қаңтарында Джахангир 2017 жылғы Амартья Сен лекциясын Лондон экономика мектебінде алғашқы пәкістандық ретінде сөйледі, онда ол діни төзбеушілікке қарсы тұру үшін либералды саясаттың қарсы наративін қалыптастыруға шақырды. Ол сондай-ақ «дін атынан қылмыс жасайтындар арасында кең ауқымды жазасыздық бар» екенін және бұл мәселені ұлттық және халықаралық деңгейде шешу қажет екенін айтты. «1986 жылы Пәкістан дінге қарсы сөздер туралы заңды қабылдады. Сондықтан, бұл жылға дейін бізде тек екі дінге қарсы сөздер туралы іс болған, ал қазір мыңдаған іс бар. Бұл заңға дінді енгізу кезінде сақтық таныту қажет екенін көрсетеді, өйткені заң өзі де қуғын құралына айналуы мүмкін», деп қосты ол. 2017 жылдың тамызында Джахангир Саид Заман Ханға қарсы Пәкістан Федерациясы ісінде әскери трибуналдармен өлім жазасына кесілген террористердің отбасыларын жоғары сотта өкілдік етті. Джахангир барлық істерде қайта соттауға бұйрық беруді сұрады, онда әскери соттар өлім жазасын қоса алғанда, сот үкімдерін шығарды, бірақ 2017 жылдың 29 тамызында жоғары сот сотталғандардың үкімін бірауыздан қолдады. Асма Наваз Шарифті премьер-министрліктен шеттету туралы бес мүшелі жоғары сот шешіміне қарсы сөйледі. Ол Шарифтің отбасының және жақын достарының жемқорлығын анықтау үшін құрылған Бірлескен тергеу тобына (JIT) ISI және Әскери барлау қызметінің өкілдерінің енгізілуіне қырықпай қарады. Ол Панама ісінің бес судьясы ISI және Әскери барлау қызметінің өкілдері сот судьяларын жазалайтын құқыққа ие орган – Жоғары сот кеңесіне енгізілсе, қандай сезімде болар еді деп сұрады. Бұрын ол құлатылған премьер-министр соттан емес, көшеге шығудан көмек таба алмайды деп болжаған еді. 2017 жылдың желтоқсанында Джахангир Файзабадтағы отырысқа кім кінәлі екенін анықтау үшін парламенттік комитеттердің тергеуін жүргізуге шақырды. Ол: «Үкімет пен наразылар арасындағы келісім кезінде әскер кепіл болғанын білуіміз керек. Наразыларға не үшін ақша таратылды?» деп сұрады. Соңғы ісінде, 2018 жылдың ақпанында Джахангир Жоғары сотта бұрынғы Ұлттық ассамблея мүшесі Рай Хасан Навазды Сами Уллах Балочқа қарсы Абдул Карим Наушервани ісінде қорғады. Ол Конституцияның 62(1)(f) бабына сәйкес сайлаудан мәңгі дисквалификациялау мерзімі болмауы керек екенін, бірақ соттар әр адамның мінез-құлқына қарай мәселені шешуі керек екенін айтты. Ол жоғары сот 2009 жылы Наваз Шарифті адал және сенімді деп танып, сайлауға қатысуға құқылы деп шешкенін, бірақ қазір соттың адалдық таяқшасын көтергені немесе төмендеткені түсініксіз екенін айтты.

Үй қамауы

2007 жылдың 5 қарашасында The Economist басылымы "500-ден астам заңгер, оппозициялық саясатшы және адам құқықтары белсенділері қамауға алынды. Олардың ішінде елдің адам құқықтары комиссиясының төрағасы, БҰҰ-ның бұрынғы арнайы хабаршысы Асма Жахангир де бар. 90 күнге үй қамауына алынған Жахангир ханым генерал Мүшәррафтың "есінен жаңылып қалғанына" қайғы білдірді".

Қоғамдық имидж

Dawn басылымының айтуынша, "көптеген адамдар оның есімі аталған сайын ашуланады", "бұл әдеттегі жағдай: оған қарсы жиі еріншек, дәлелсіз айыптар айтылады". Herald басылымының мәліметінше, "HRCP жалпы және Асма Жахангир "саткын" және "Америка агенті" деп аталып, әйелдер мен мұсылман еместердің құқықтары үшін Пакистанды жамандап, елдің әлеуметтік және саяси құрылымын бұзуға тырысады". Аббас Насыр оны "Пакистанның ең батыл әйел" деп сипаттаған. Бірнеше консервативті және ұлтшыл пікір білдірушілер Джахангирге қарсы көп жазды. Ансар Аббаси мен Ория Мақбол Жан Жахангирді сынға алды. 2013 жылдың 3 қыркүйегінде NDTV АҚШ барлау қызметі 2012 жылдың мамыр айында Үндістанда адам құқықтары жөніндегі белсенді Асма Джахангирді өлтіру үшін жауынгерлерді қолдану үшін Пәкістанның қауіпсіздік қызметкерлері жасаған жоспардың дәлелін тапқанын хабарлады. Жахангир өзінің белсенділігі мен адам құқықтары жөніндегі жұмысына байланысты көптеген жылдар бойы көптеген қауіп-қатерлерге ұшырады, әсіресе, 14 жасар христиан баласын, Саламат Мәсіхті, көңілді қорлауда айыптағаннан кейін және ақыры 1995 жылы істі жеңгеннен кейін, Жоғарғы Сотта көпшілік Жахангирдің көлігін талқандап, оған және оның жүргізушісіне шабуыл жасап, оны өлтірумен қорқытты. Жахангир мен оның отбасына шабуыл жасалып, ол тұтқынға алынып, үйіне ұрланып, өлімге ұшыраған еді, бірақ ол әділдік үшін күресін жалғастырды. 1999 жылы Жахангир Саима Сарвардың ісіне қол қойған кезде, ол күйеуінен ажырасуды талап етіп, Дастақта баспана тауып, кейіннен отбасы мүшелері абырой үшін өлтірген. 2005 жылдың мамыр айында Жахангир әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы хабардарлық арттыру үшін Лахорда символикалық аралас гендерлік марафон өткізетінін мәлімдеді. Бұл "Мухтар Май" сияқты оқиғалардың ашылуынан кейін болды. Жаһангирдің жауынгерлік жарысына қарсылық білдірген исламшыл топтар мен саяси исламшыл альянс Муттахида Мәжлес е Амаль (ММА) жақтастары атыс қаруымен, дулығамен және Молотов коктейлімен қаруланған. Жаһангир жергілікті полиция мен барлау агенттерінен ерекше қаталдық көрді, олар оның киімдерін жұрт алдында шешіп тастай бастады. Бұл туралы Жахангир былай деді: "Көптеген адамдар менің артымды қорғауға тырысты, өйткені мен оны тек сезіне алдым. Мен өз артымды көре алмадым. Олар мені полиция ванына отырғызып жатқанда, менің суретім жалаңаш арқамен түсірілгенін айтты. Бұл тек қана мені қорлау үшін жасалды". Бір полиция қызметкері Жахангирге қатаң болу және қатысушының киімін жыртып тастау туралы бұйрық берілгенін айтты. Сонымен қатар, басқа қатысушылармен бірге оны да ұрып-соқты. Самия Сиддики кейіпкері 2004 жылы шыққан үнділік "Вир Заара" фильмінде, оны Рани Мукерджи ойнады. Сондай-ақ ол Star TV India телеарнасында Хушвант Сингх өткізген Not a Nice Man to Know (1998) атты үнді телешоуында сұхбаттасушы ретінде пайда болды.

Автор

Жахангир көптеген жариялымдардан өзге екі кітап жазды: "Құдайдың рұхсаты ма?" Худуд жарлығы (1988, 2003) және "Кіші құдайдың балалары: Пәкістанның шағын жастағы тұтқындары" (1992). Ол сонымен қатар "Біз қайда бет бұрамыз?" атты мақаласын 2000 жылдың 2 қазанында "Dawn" газетінде жариялады.

Өлім және мұра

Джахангир 2018 жылдың 11 ақпанында Лахорда инсульттан зардап шегіп, миға қан құйылуына ұшырады және кейін ауруханада қайтыс болды. Оның естелігі ретінде, Асма Жахангир конференциясы атты халықаралық іс-шара Лахордағы оның құқық фирмасы AGHS Legal Aid Cell ұйымдастыруымен жыл сайын өткізіледі. Екі күндік бұл іс-шара Оңтүстік Азиядағы адам құқықтары мен заң саласындағы ең ірі конференциялардың бірі болып табылады және бүкіл аймақтан заң шығарушылар, сот судьялары, азаматтық қоғам ұйымдары мен адам құқықтарын қорғайтын белсенділерді қамтиды.