Иваноэ Бономи: Италия премьер-министрінің өмірбаяны мен саяси жолы

Кіріспе

1921–22 және 1944–45 жылдары Италия премьер-министрі болған Иваноэ Бономи (18 қазан 1873 – 20 сәуір 1951) – итальяндық саясаткер және журналист.

Түпнұсқасы мен алғашқы мансабы

Иваное Бономи Италияның Мантуя қаласында буржуазиялық отбасында дүниеге келген. Болонья университетінде табиғаттану ғылымдарын оқып, 1896 жылы бітірді. Екі жыл орта мектепте мұғалім болып жұмыс істегеннен кейін сол университетте заңгерлік біліміне ие болды. 1893 жылы дамыған кооперативтік қозғалыстың, Мантуя ауылдық аймағында марксистік идеялардың таралуының, сондай-ақ Филиппо Турати, Леонида Биссолати және Анна Кулищиофф сияқты социалистік көшбасшылармен кездесулердің ықпалымен ол Италия социалистік партиясына (сол кезде Италия социалистік жұмысшылар партиясы деп аталған) қосылды. 1894 жылдың тамызында ол Ломбардия айманы үшін өткен социалистік съезге қатысты, ол премьер-министр Франческо Криспинің қатаң шараларына байланысты жартылай құпия түрде ұйымдастырылды. Қараша айында саяси қызметі үшін 75 күнге ішкі жерде сүргінге жіберілді. Бастапқыда ол реформалық көзқараста болды және ревизионистік ұстанымдарды, соның ішінде пролетариат пен шағын буржуазияның демократиялық институттарды қорғаудағы одағын жақтады. 1896 жылы партия либералды, буржуазиялық кандидаттарды қолдауы керек екенін ұсынды және жұмысшы табының басты міндеті – социализм орнағанға дейін Италияны қазіргі буржуазиялық демократияға айналдыру екенін мәлімдеді. Жерді толық ұжымдастыру туралы ерте шақыруларға қарамастан, ол ақырында ауыл шаруашылығында да кооперативтерді ерікті түрде құру сияқты орташа шешімдерге көшті. Ол 1904 жылдың қыркүйегінде жалпы ереуіл шақыру туралы шешімді сынады, бірақ соған қарамастан ереуіл кезеңінде революциялық синдикалистермен ынтымақтастық жасады. Халықаралық аренада ол Эдуард Бернштейн, Александр Миллеран және Жан Жорес сияқты реформаторларды қолдады. 1907 жылы Рим қалалық кеңесіне сайланды және бір жыл қала әкімшілігінде жұмыс істеді. 1909 жылғы жалпы сайлауда Мантуя сайлау округінен депутаттар палатасына сайланды. Осы кезеңде ол либералды реформатор Джованни Джолиттиді қолдаудың жақтасы болды, себебі ол бұл социалистерге жалпы сайлау құқығын енгізу сияқты прогрессивті өзгерістерге ықпал етуге және үлес қосуға мүмкіндік береді деп ойлады. Алайда оның ұстанымдары Социалистік партия ішінде азшылық болып қала берді, тіпті сол кездегі басты көшбасшы реформатор Турати болса да. 1911 жылы Бономи Ливияға шабуылды қолдау туралы мақалалар жазып, партиялық бағытқа қайтадан қарсы шықты. 1912 жылдың наурыз айында ол Социалистік партияның оң қанатының басқа мүшелерімен бірге анархистердің жасаған қастандық әрекеті сәтсіз аяқталғанына ризашылық білдіру үшін король Виктор Эммануил III-мен кездесті. Бұл оның сол жылы өткен партия съезінде партиядан шығарылуына себеп болды, онда радикалды фракция көпшілік дауысқа ие болды. Шығарылғандар итальяндық реформашы-социалистік партияны (PSRI) құрды, ол 1913 жылғы сайлауда 3,92% дауыс алып, 19 орын жеңіп алды. ПСРИ Италияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын қолдады және Антонио Саландра басқаратын ұлттық үкіметке маңызды қолдау көрсетті. Италия 1915 жылдың мамыр айында Австрия-Мажарстанға соғыс жариялаған кезде Бономи ерікті түрде армияға қатысып, 7-ші Альпини полкінің кіші лейтенанты болып майданға жіберілді және шайқастарға қатысты. 1916 жылдың маусым айында Бозелли кабинетінде Қоғамдық жұмыстар министрі болып тағайындалды және ішкі саясаттағы келіспеушіліктерге байланысты отставкаға шыққанға дейін осы лауазымда он екі ай бойы қызмет етті. Ол 1919 жылдың қаңтар және маусым айлары аралығында Орландо кабинетінде екінші рет сол министрлікті басқарды. Соғыстан кейін ол Соғыс министрі (1920 жылдың наурызы – 1921 жылдың сәуірі) және кейіннен Франческо Саверио Нитти мен Джолитти үкіметтерінде Қаржы министрі болып қысқа мерзімге тағайындалды.

Ivanoe Bonomi was born in Mantua, Italy, in a bourgeois family. He studied natural sciences at the University of Bologna and graduated in 1896. After working for two years as a high school teacher he also completed a law degree in the same university. In 1893, influenced by the burgeoning cooperative movement, the spread of Marxist propaganda in the Mantuan countryside, and meetings with socialist leaders like Filippo Turati, Leonida Bissolati, and Anna Kuliscioff, he joined the Italian Socialist Party (at the time called Italian Socialist Workers' Party). In August 1894 he attended the Socialist congress for the Lombardy region, which was held in semi clandestine fashion due to the repressive measures taken by Prime Minister Francesco Crispi. In November he was sentenced to 75 days of internal exile for his political activities. From the beginning he held reformist views and advocated for revisionist positions, including an alliance between the proletariat and the petite bourgeoisie in defense of democratic institutions. In 1896 he proposed that the Party should endorse liberal, bourgeois candidates in run off elections, and claimed that the main task of the working class was the transformation of Italy into a modern bourgeois democracy before socialism could be established. In spite of early calls for full land collectivization eventually he moved towards more moderate solutions, like the voluntary creation of cooperatives, in agriculture as well. He was critical of the decision to call the general strike of September 1904, but nonetheless collaborated with revolutionary syndicalists for the duration of the strike. Internationally he supported other reformists like Eduard Bernstein, Alexandre Millerand, and Jean Jaurès. In 1907 he was elected to the city council of Rome and was a member of the city government for one year. In the 1909 general elections he was elected to the Chamber of Deputies in the constituency of Mantua. During this time he was a strong advocate of support for Giovanni Giolitti, a liberal reformer, since he felt that this would allow Socialists to influence and contribute to progressive developments like the proposed introduction of universal suffrage. His positions, however, continued to remain a minority within the Socialist Party even if at this time the main leader was Turati, himself a reformist. In 1911 Bonomi dissented again with the party line by writing articles expressing lukewarm support for the invasion of Libya. In March 1912 he, along with other members of the right wing of the Socialist Party, took the unprecedented move of meeting King Victor Emmanuel III to express their relief for the failure of an anarchist assassination attempt. This finally prompted his expulsion at the party congress held that year, where the more radical faction gained majority control. Those who had been expelled founded the Italian Reformist Socialist Party (PSRI), which won 3.92% of the vote and 19 seats in the 1913 elections. The PSRI supported Italy's entry into World War I and gave vital support to the nationalist government led by Antonio Salandra. When Italy declared war on Austria Hungary in May 1915, Bonomi volunteered in the Army and was sent to the front as a sub lieutenant in the 7th Alpini Regiment, taking part in the fighting. In June 1916 he was appointed Minister of Public Works in the Boselli cabinet and held this position for twelve months, until his resignation due to disagreements on domestic policy. He would hold the same Ministry a second time in the Orlando cabinet from January to June 1919. In the war's aftermath he was Minister of War (March 1920 April 1921) and then briefly Minister of the Treasury under Prime Ministers Francesco Saverio Nitti and Giolitti.

Италия демократиясының дағдарысы және премьер-министрдің бірінші өкілеттігі

Бірнеше айдан кейін ол коалициялық үкіметте алғаш рет Италияның премьер-министрі болды және осы лауазымды атқарган алғашқы социалист атанды. 1922 жылдың басында оның үкіметі құлап, Бенито Муссолини бастаған фашистік бүлік кезінде оның орнына Луиджи Факта премьер-министр болып тағайындалды.

Фашистік кезеңде

Фашистік режим бекігеннен кейін Бономи саяси өмірден шеттеді. Келесі жылдары ол тарихи зерттеулермен айналысып, Джузеппе Маццини және 1849 жылғы Рим Республикасы туралы бірнеше мақала жариялады, сондай-ақ 1870 жылдан 1918 жылға дейінгі итальян саясатының тарихы бойынша жұмыс істеді, ол тек 1944 жылы басылып шықты. 1942 жылдың соңында Италия Екінші дүниежүзілік соғыста көптеген майданда әскери жеңілістерге ұшырап, ішкі саяси наразылықтар күшейген кезде, ол түрлі саяси партиялардан шыққан антифашистермен қайтадан құпия байланыс жасады. Ол сонымен қатар «La Ricostruzione» деген жер асты газетін шығаруды бастады. 1943 жылдың 2 маусымында ол король Виктор Эммануэль III-ке жеке аудиенция берді, онда Муссолиниді қызметтен босатуды, әскери үкімет тағайындауды және нацистік Германиямен одақты үзуді ұсынды. Король бұл ұсынысты қабылдамады. Сол айда Бономи Пьемонт ханшайымы Мария Хосемен және тақ мұрагері ханзада Умберто II-мен де кездесті, маршал Пьетро Бадольоны премьер-министр етіп тағайындауды және өзінің орынбасары болуды ұсынды, мақсаты фашистік диктатураны және Адольф Гитлермен одақты тоқтату болды. Виктор Эммануэль осы жоспарды қолдағанмен, король қарулы күштердің жетекшілері мен фашистік партияның наразылық білдірушілеріне бағытталған басқа шешімді қалаған, бұл Бономидің 25 шілдеде Муссолиниді босату мен тұтқындау жоспарына қатыспағанын білдірді. Рим азат етілгеннен кейін екі күн өткен 8 маусымда Бадольо және CLN партияларының өкілдері, одақтастардың өкілі Ноэль Мейсон МакФарлейн Бономидің премьер-министр болуына келісті. Ол 18 маусымда қызметке кірісті. Үкімет алдымен оңтүстік қаласы Салернода, содан кейін шілде айының ортасынан бастап Римде орналасты. Бономи сонымен қатар Ішкі істер министрі және Италиялық Африка министрі (сол кезде одақтастар басып алған) және 1944 жылдың желтоқсанына дейін Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Оның тағайындалуы британ премьер-министрі Уинстон Черчилльтің білімінен тыс болды, ол Бадольоны қауіпсіз деп санады және осы шешімге байланысты Мейсон МакФарлейнді қызметтен босатып жіберді. Мейсон МакФарлейн, өз кезегінде, Бадольоны одан әрі қызмет етуге тым беделсіз және фашизммен байланысы Италия монархиясын әлсіретеді деген американдық көзқарасқа қосылды. Жаңа үкімет алдында тұрған негізгі мәселелер Германиядан Италияны азат етуге дейін соғысты жалғастыру, сондай-ақ бұрын принцип бойынша келісілген келісімдерді іске асыру болды. Премьер-министр ретінде Бономи солтүстіктегі партизандық күштерді соғыс күшінің бөлігі ретінде мойындады және оларды генерал Раффаэле Кадорна басшылығымен біріктірілген командаға ұйымдастырды, ол оккупацияланған аймақтарға парашютпен жіберілді. Ол сонымен қатар соғыс аяқталғаннан кейін Конституциялық жиналысты сайлауды көздейтін жарлықты бекітті. Алайда, патшалық құқықтары және мемлекеттік бюрократиядағы фашистік симпатизанттарды тазалаудың ауқымы туралы даулар оны 25 қарашада отставкаға келуге мәжбүр етті. Карло Сфорца (британдықтар оның республикалық көзқарастарына қарсы болды) және Мюччо Реуиниді әлеуетті премьер-министрлер ретінде қарастырған үкіметтік дағдарыс Бономиді қайта тағайындаумен шешілді, ол христиан демократиясы мен коммунистік партияға премьер-министрдің орынбасары қызметін ұсынды. Социалистік және Акция партиялары жаңа кабинетке қатысудан бас тартты. Соғыстың соңғы айларында ол жалпы көтеріліс жағдайында CLNAI (солтүстік Италияда жұмыс істейтін CLN-ның қосалқы органы) билігін мойындады және уақытша заң шығарушы орган құру және үкімет нысаны туралы референдумды ұйымдастыру туралы жарлықтарды бекітті. Еуропадағы соғыс аяқталғаннан кейін Бономи өзінің тұлғасы мен фашистік дәуірдегі әрекеттері туралы жиі сынға ұшырады, әсіресе оккупацияланған аймақтарда жер астында өмір сүрген және партизандық қозғалысқа жақын саясатшылардан. Сондықтан ол 1945 жылдың 21 маусымында отставкаға кетті. Оның орнын бастан Ферруччо Парри 1945 жылдың желтоқсанында отставкаға кеткеннен кейін либералды партия Бономиді премьер-министр, ал келесі жылы Алкиде Де Гаспери кабинетінде министр ретінде ұсынды, бірақ сәтсіз аяқталды. Ол сондай-ақ Италия делегациясының мүшесі ретінде Парижде одақтастармен бейбітшілік шартын қабылдау жөніндегі алдын ала конференцияға қатысты. 1948 жылы Италия Сенатының мүшесі болды. Ол республика құрылғаннан кейін оның президенті болып сайланды және ол қайтыс болғанға дейін сол лауазымда қызмет етті. Ол жаңадан құрылған Италиялық социалистік жұмысшы партиясына (кейін Италиялық демократиялық социалистік партия деп аталды) қосылды, онда ол құрметті президент лауазымын иеленді. Ол 1951 жылдың 20 сәуірінде Римде, Сенат президентінің ресми резиденциясы – Палаццо Джустинианиде 77 жасында қайтыс болды.

With the consolidation of the Fascist regime, Bonomi withdrew from political life. In the following years he devoted himself to historical research, publishing a number of articles on Giuseppe Mazzini and the 1849 Roman Republic, and working on a history of Italian politics from 1870 to 1918, which would only be published in 1944. Towards the end of 1942, as Italy was facing military setbacks on many fronts in World War II and growing political dissent at home, he reprised clandestine contacts with anti fascists from various political parties. He also began the publication of the underground newspaper la Ricostruzione. On 2 June 1943 he had a private audience with King Victor Emmanuel III where he proposed Mussolini's dismissal, the appointment of a military government, and the denunciation of the alliance with Nazi Germany. The sovereign did not act on this proposal. During the same month Bonomi had other meetings with Maria José, Princess of Piedmont, and the heir apparent, Prince Umberto II, suggesting the appointment of Marshal Pietro Badoglio as prime minister with himself as his deputy, with the goals of ending both the Fascist dictatorship and the alliance with Adolf Hitler. While by this time Victor Emmanuel had become essentially supportive of the same plan, the King preferred a different solution centered on some leaders of the Armed Forces as well as dissenters within the Fascist Party, which meant that Bonomi was not involved in the planning of Mussolini's dismissal and arrest on July 25. On June 8, two days after the liberation of Rome, Badoglio and representatives of CLN parties, with Noel Mason MacFarlane as representative of the Allies, agreed that Bonomi would become Prime Minister. He was sworn in on June 18. The government was seated at first in the Southern city of Salerno and then, from mid July, in Rome. Bonomi also held the positions of Minister of the Interior and Minister for Italian Africa (at the time under Allied occupation) and, until December 1944, Minister of Foreign Affairs. His appointment was taken without the knowledge of British Prime Minister Winston Churchill, who considered a Badoglio a safer choice and had Mason MacFarlane dismissed over this decision. Mason MacFarlane, on his part, agreed with the American viewpoint that Badoglio was too discredited to continue serving and that his association with Fascism would weaken the Italian monarchy. The main issues facing the new government were the prosecution of the war until the liberation of Italy from German occupation, as well as the practical implementation of various compromises that had been previously agreed on in principle. As Prime Minister, Bonomi formally recognized the partisan forces operating in the North as part of the war effort, and organized them under a unified command led by Army general Raffaele Cadorna Jr., who was parachuted in the occupied areas. He also approved a decree which provided for the election of a Constituent Assembly after the end of the conflict. Continuing disputes on royal prerogatives and on the extent of purges of Fascist sympathisers within the state bureaucracy, however, led him to resign on November 25. The ensuing government crisis, which saw both Carlo Sforza (who was vetoed by the British over his republican sympathies) and Meuccio Reuini being considered as potential Prime Ministers, was solved with the re appointment of Bonomi, who offered the position of deputy prime minister to the Christian Democracy and the Communist Party. The Socialist and Action parties chose not to take part in the new cabinet. In the last months of war he recognized the authority of the CLNAI (a subsidiary organ of the CLN operating in Northern Italy) in case of a general insurrection, and approved decrees concerning the establishment of a provisional legislative body and the organization of a future referendum on the form of government and general elections for the Constituent Assembly. With the end of the war in Europe Bonomi started facing more frequent criticism over his personality and actions in the pre Fascist era, particularly from politicians who had been living underground in the occupied areas and were close to the partisan movement. Therefore, he resigned on 21 June 1945. After his successor Ferruccio Parri resigned in December 1945 Liberals tried to propose Bonomi as prime minister, and then again the following year as a Minister in Alcide De Gasperi's cabinet, but unsuccessfully. He also attended the preliminary conference for the adoption of the peace treaty with the Allies, in Paris, as a member of the Italian delegation. In 1948 he became a member by right of the Italian Senate. He was elected as its president, the first after the establishment of the Republic, and served in that position until his death. He joined the newly established Italian Socialist Workers' Party (later known as the Italian Democratic Socialist Party), where he held the honorary position of president. He died on 20 April 1951 in Palazzo Giustiniani, Rome, the official residence of the President of the Senate, aged 77.