Зимбабведегі Матобо ұлттық паркі

Кіріспе

Матобо ұлттық паркі Матобо немесе Матопос тауларының ядросын құрайды, бұл гранитті шоқылар мен орманды аңғарлардан тұратын аймақ, Булавайоның оңтүстігінде басталады, Оңтүстік Зимбабведе орналасқан. Бұл таулар 2 миллиард жыл бұрын граниттің жер бетіне шығуымен пайда болды, ол жылдар бойы эрозияға ұшырап, тегіс «кит мүсінді двалаларға» және қираған шоқыларға айналды, олар тас-талқандармен жабылған және өсімдіктердің тығыз тоғайларымен араласады. Матопо/Матоб атауын Каланга тайпасының ата-бабалары болып саналатын Лозви берген. Басқа бір дерек бойынша, алғашқы патша Мзиликази Хумало жергілікті тұрғындар үлкен гранитті күмбездерді «мадомбо» деп атағанын естігенде, әзілдеп: «Біз оларды матобо деп атаймыз» деген жауап берді – бұл Исиндебеле тіліндегі «жалаңаяқ бас» сөзімен ойнау. Таулардың жалпы ауданы шамамен 3100 км² (1200 шаршы миль) құрайды, оның 424 км² (164 шаршы миль) ұлттық парктің үлесіне тиесілі, ал қалған бөлігі негізінен коммуналдық жерлер және азғантай коммерциялық шаруашылық жерлерді қамтиды. Парк Тюли, Мтшелеле, Малеме және Мпопома өзендерінің аңғарлары бойымен созылады. Ұлттық парктің бір бөлігі 100 км² (39 шаршы миль) аумақты қамтитын аң аулау паркі ретінде бөлінген, ол ақ мүйіз бұғысын қоса алғанда, жануарлармен толықтырылған. Таулардың ең биік нүктесі – парктің солтүстік-шығыс жиегінен тыс орналасқан Гулати шоқысы (1549 м; 5082 фут). Әкімшілік тұрғысынан Матобо ұлттық паркі Матопос көлінің демалыс паркін қамтиды, ол Хазелсайд, Сэнди Спрут және Матопос көлі төңірегіндегі аумақты құрайды. Ұлттық парк Оңтүстік Африканың бұталы өсімдіктердің экологиялық аймағында орналасқан.

Тарих

Ұлттық парк Зимбабведегі ең көне ұлттық парк, ол 1926 жылы құрылған. Парк аумағы солтүстіктегі World's View және Hazelside шаруашылықтарын қосып алу арқылы кеңейді. Қазіргі Матобо атауы аймақтың дұрыс жергілікті айтылуын көрсетеді. Матобо төбелері 2003 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Аймақ "Зимбабвенің көп бөлігін жабатын гранитті қалқаннан көтерілген ерекше тас формаларының көптігімен ерекшеленеді".

Флора

Матобо таулары – жоғары ботаникалық әртүрлілікке ие аймақ. Ұлттық паркте 200-ден астам ағаш түрі тіркелген, оның ішінде тау акациясы, жабайы алмұрт және қағаз қабықты акация бар. Мұнда көптеген алоэ, жабайы шөптер мен 100-ден астам шөп түрі өседі. Көптеген сирек кездесетін эндемикалық өсімдік түрлері де тіркелген.

Фауна

Матобо ұлттық паркі фаунаның әртүрлілігімен ерекшеленеді: 175 түр құс, 88 түр сүтқоректі, 39 түр жылан және 16 түр балық. Бұл, гиракстың көп болуына байланысты, олардың рационының 50% осы гиракстан тұрады. Сонымен қатар, гиеналар, бегемоттар, жирафтар, зебралар, гнулар және страустар да кездеседі. Матобо ұлттық паркі – әлемдегі қара бүркіттердің ең көп шоғырланған жері және олардың көбейетін жұптарының ең көп саны осы паркте табылады. Малеме тоғанында 1950 жылдан бері лимнологиялық зерттеу орталығы жұмыс істеп келеді және сары балық, Барбус матози сияқты түрлерді зерттейді.

География және геология

Матобо таулары толығымен граниттен тұрады, олар Матопос батолитін құрайды. Гранит фантастикалық пішіндерге айналады, мысалы, «Ана мен бала» деп аталатын теңгерілген жартастар. Гранит таулар арасында тар аңғарлар пайда болады. Бұл көбінесе кит сияқты дөңгелек таулардан ағып түсетін судың нәтижесінде пайдалатын батпақты аңғарлар, олар обалар немесе вилейс деп аталады. Туристік мақсаттар үшін келесі маңызды орындар дамытылды:

Бамбата үңгірі – ұлттық саябақтың батысында, Кези-Булавайо тас жолындағы жануарлар саябағының солтүстігінде орналасқан маңызды археологиялық орын. Фризде пілдер, жирафтар, қарақұйрықтар, цесебе және мангусттар бейнеленген. Инанке үңгіріндегі суреттер ең көп, ол Тогвана тоғанынан үш сағаттық жаяу сапармен қолжетімді. Сапар барысында темір дәуіріне жататын пеш кездеседі. Үңгірдің ішінде және төменгі беткейіндегі археологиялық қазбалар 39 032 тас құрал, бірнеше ошақтарды, ал от жағу орындары үңгір еденінің орталық бөлігінде болғандығын көрсетті. Сүйек қалдықтары гиракстың үңгірде ертедегі адамдардың тамақтану рационындағы маңызды бөлігі болғанын көрсетті, сонымен қатар оған тасбақалар, бабуиндер және ірі жануарлар да кірді. Орынның ең көне нәрселері, мүмкін, Орта тас дәуірінен бұрынғы кезеңге жатады. Ақ мүйіз бұқалардың панасы – Гордон паркіне жақын, саябақтың негізгі тас жолының жанында орналасқан шағын орын. Фризде үлкен мүйіз бұқалардың контурлары бейнеленген, олар 1960 жылдары түрді қайта енгізуге түрткі болды дегенді айтады. Сесил Родс Млимоның өлімі туралы естігеннен кейін, қарусыз және жалғыз бұл Ндебеле бекінісіне батыл түрде кіріп, олардың қаруларын тастауға көндірді. Ібанда кезінде осы төбелерде скаутингтің негізін қалаушы Роберт Баден-Пауэлл алғаш рет Бёрнхемнен ағаш өңдеу және скаутингтің негіздерін үйренді. Бүгінде үңгір едендерінен табылған қыш ыдыстар мен бұйымдардың көпшілігі, сондай-ақ төбелердегі қыш астық сақтағыштары 1896 жылғы көтеріліс кезеңінен қалған нәрселер. Сонымен қатар, аумақтағы қарулы бекіністердің немесе шағын шайқастардың орындарын көрсететін қола тақталар да бар. Сесил Родс, Леандер Старр Джеймсон және басқа да көптеген ертедегі ақ қоныс салушылар, соның ішінде Аллан Уилсон және Бірінші Матабеле соғысында қаза тапқан Шангани патрулінің барлық мүшелері «Рухтар төбесі» аталған Малиндидзимудың шыңында жерленген – бұл қазіргі Зимбабведе қызу дау тудырады, себебі ол ұлтшылдар мен жергілікті топтар үшін қасиетті орын саналады. Бұл тау «Әлемдік көрініс» деп те аталады (Ньянгадағы «Әлемдік көрініспен» шатастырмаңыз). Мзиликази де Матопос төбесінде жерленген. Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстарда Родезиялық әскерилер мен әйелдердің құрбандықтарын еске алуға арналған ұйым – «Естелік қалайы бас киімдерінің ордені» (MOTH) орнатқан ескерткішке саябақта кіруге болады.

Bambata Cave is a major archaeological site, located in the west of the national park, north of the game park on the Kezi Bulawayo road. The frieze includes elephants, giraffes, warthogs, tsessebe and mongoose. Inanke Cave has the most extensive paintings, located in a remote cave accessible by a three hour hike from Toghwana Dam. Along the route of the hike is an Iron Age furnace. Archaeological digs within and downslope of the cave revealed 39,032 stone tools, several hearths, with the main fire making areas were in the centre of the cave floor. Bone fragments showed that hyrax formed a major part of the meat component of the diet of early human inhabitants of the cave, which also included tortoise, baboons and larger game animals. The oldest material on the site is probably pre Middle Stone Age. White Rhino Shelter is a small site near Gordon Park, on the main tarred road through the park. The frieze includes the outline of large rhinos, which is said to have inspired the re introduction of the species in the 1960s. Upon learning of the death of the Mlimo, Cecil Rhodes boldly walked alone and unarmed into this Ndebele stronghold and persuaded the impi to lay down their arms. During the indaba it was also in these hills that Robert Baden Powell, the Founder of Scouting, first learned woodcraft, the fundamentals of scouting, from Burnham. Today much of the pottery and artifacts found on cave floors and most of the clay grain bins in the hills are remnants from the 1896 rebellion era. There are other reminders too bronze plaques dotting the area mark the sites of armed forts or brief skirmishes. Cecil Rhodes, Leander Starr Jameson, and several other leading early white settlers, including Allan Wilson and all the members of the Shangani Patrol killed in the First Matabele War, are buried on the summit of Malindidzimu, the 'hill of the spirits' this is a great source of controversy in modern Zimbabwe as this is considered a sacred place by nationalists and indigenous groups. This mount is also referred to as the World’s View. (Not to be confused with the World's View, Nyanga). Mzilikazi is also buried at Matopos Hill. A memorial shrine, erected by the Memorable Order of Tin Hats (MOTH), an organization that seeks to commemorate the sacrifice of Rhodesian servicemen and women during World War One and World War Two, can be accessed in the Park.

Малеме лагері

Бұл саябақтың ортасындағы негізгі лагерь, сонымен қатар саябақтың бас кеңсесі де осы жерде орналасқан. Барлық тұру орындары өздігінен тамақтануға арналған. Мұнда он сегіз лоджа және алты шале бар, лоджалар толық жабдықталған, ал шалелерде ортақ жуынатын бөлмелер мен ыдыс-аяқ жоқ. Имбила, Black Eagle және Fish Eagle деген үш лоджа Малеме шатқалына көрініс ашады. Имбила лоджасы жеке ванна бөлмелерімен және тик ағашынан жасалған жиһазбен жоғары деңгейдегі жайлылықты ұсынады. Малеме тоғанының шығыс жағалауында кемпингтер мен тіркемелерге арналған орындар бар.

Мтшелели лагері

Оңтүстікте орналасқан бұл лагерьде кемпингтер мен тіркемелерге арналған орындар бар.

Мвесилум лагері

Циркуляр Драйвта, Малеме тоғанының батысында орналасқан бұл лагерь кемпинг және караван тұрақтарын ұсынады.

Тогвана лагері

Шығыста орналасқан бұл лагерь кемпинг және тіркеме тұрақтарын ұсынады.

Арбореттік лагерь

Бұл лагерь Матопос демалыс паркінің батысында, Хазелсайд кеңсесіне жақын орналасқан. Мұнда кемпингтер мен караван тұрақтары бар.

Сэнди Спрайт лагері

Матопос көлінің шығысында орналасқан бұл лагерь кемпингтер мен тіркеме тұрақтарын ұсынады.

Матопос көлінің лагері

Матопос саябағының солтүстігінде орналасқан бұл лагерь кемпинг және тіркеме тұрақтарын ұсынады.

Жекеменшікпен басқарылатын лагерьлер мен нысандар

Зимбабведегі скауттар қауымдастығының Мтшели аңғарының солтүстігінде Гордон Парк деп аталатын лагері бар. Гордон паркі 115 гектар жерді саябақтар мен жабайы табиғатты басқару органынан жалға алып, мүмкіндігінше табиғи жағдайға жақын күйде ұсталады. Скаут жасақтарының кемпингтерімен қатар шағын коттедж де бар. Зимбабвелік гид қыздар қауымдастығы Мтшели аңғарының солтүстігіндегі Роуаллан паркінде лагерь орналастырған. Биг Кев Кемп – Матобо ұлттық паркімен шектес жеке меншік лагерь. Лагерь жеті граниттен жасалған, сабанмен жабылған жатақханаларда төрт жұлдызды қызмет көрсетеді, ал мүліктің басқа бөліктерінде жеке кемпингтер бар. Ұсынылатын іс-шаралар: сафари, жаяу серуендер, құс бақылау, танымал тас өнер галереяларына және Родс қабіріне экскурсиялар. Биг Кев Кемп жері шамамен , жаяу серуендеу мен құс бақылауға өте қолайлы. Мұнда суға түсуге арналған табиғи тас бассейн, ғимараттың ішіне үлкен гранит тас енгізілген "Леопардтар ордасы" бар-ресторан және жеке кітапхана бар. Лагерь Амалинда мен Матобо Ингве лоджасы – коммерциялық лоджалар.

Қол жеткізу

Булавайодан жолмен: Қала орталығынан Роберт Мугабе даңғылын алыңыз, ол Матопос жолына айналады және оңтүстікке қарай 30 шақырымдай парк шекарасына дейін жалғасады. Бұл екі жолақты асфальтталған жол. Бір жолақты асфальтталған жол Малеме бөгеті мен демалыс лагеріне дейін созылады. Парктегі қалған жолдар қиыршық тас немесе топырақтан жасалған, бірақ көптеген көліктер үшін қолайлы. Дегенмен, жаңбырлы маусымда Тогвана бөгетіне бару үшін төрт дөңгелекті көлік қажет болуы мүмкін. Паркқа Гвандадан да жетуге болады: Тхули Макве жолын Кези бағытында алып, негізгі Кези-Булавайо жолына солтүстікке бұрылыңыз.

Ойынды көру

Паркте кейбір жануарларды көруге болады, олардың ішінде ақ мүйізтұмсық, сабель антилопасы және импала жиі кездеседі. Дегенмен, ең жақсы көрініс ұлттық парктің батысындағы 105 км² ойын паркінде болады. "Whovi" немесе "Hove Wild Area" деп те аталатын ойын паркі, Хванге ұлттық паркінің шекаралық аймақтарынан әкелінген жануарлармен құрылған. Ол ақ және қара мүйізтұмсықтармен қайта толықтырылды. Басқа да көруге болатын жануарлар: сабель антилопасы, жираф, зебра, импала, гну және страус. Сирек жағдайларда, кешкі аспанға таяу уақытта келушілер барысқа тап болып, көптеген түндер барыс шабуылдарынан қорқып айқайлаған бабуиндардың шуынан бұзылады. Жануарларды бақылау үшін екі жасырын тұрақ бар.