Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық Колумбиядағы жергілікті топ, Канада
Indigenous group in British Columbia, Canada
Хайдалар (/lang//pron//'//h//aɪ//d//ə/, , X̱aadas, X̱aad, X̱aat) – кем дегенде 12 500 жыл бойы Британдық Колумбияның (Канада) жағалауындағы Хайда Гуаи архипелагын дәстүрлі түрде мекендеген жергілікті халық. Хайдалар шеберліктерімен, сауда дағдыларымен және теңізшілік өнерімен танымал. Олардың жиі шабуылдар жасағаны және құлдықпен айналысқаны мәлім. Хайда Гуаиде Хайда үкіметі ұлттық және аймақтық мұрагерлік, заңнамалық және атқарушы органдардан тұрады, оның ішінде Мұрагерлік басшылар кеңесі, Хайда ұлтының кеңесі (CHN), Олд Массет ауылдық кеңесі, Скидегейт тайпасының кеңесі және Хайда ұлтының хатшылығы кіреді. Кайгани хайдалары Канада мен АҚШ шекарасының солтүстігінде, Диксон бұғазы арқылы АҚШ-тың Оңтүстік-Шығыс Аляскасындағы Уэльс Принсі аралының оңтүстігіне дейін орналасқан. Хайда Гуаидің Дуу Гусд аймағындағы К’ис Гуаиден шыққан хайдалар 18-ші ғасырдың басында солтүстікке көшіп кеткен.
The Haida (/lang//pron//'//h//aɪ//d//ə/, , X̱aadas, X̱aad, X̱aat) are an Indigenous group who have traditionally occupied Haida Gwaii, an archipelago just off the coast of British Columbia, Canada, for at least 12,500 years. The Haida are known for their craftsmanship, trading skills, and seamanship. They are known to have frequently carried out raids and to have practised slavery. In Haida Gwaii, the Haida government consists of a matrix of national and regional hereditary, legislative, and executive bodies including the Hereditary Chiefs Council, the Council of the Haida Nation (CHN), Old Massett Village Council, Skidegate Band Council, and the Secretariat of the Haida Nation. The Kaigani Haida live north of the Canadian and U. S. border which cuts through Dixon Entrance south of Prince of Wales Island in Southeast Alaska, United States; Haida from K'iis Gwaii in the Duu Guusd region of Haida Gwaii migrated north in the early 18th century.
Байланыс алдындағы
Хайда тарихы Хайда Гвайиге 14 000–19 000 жыл бұрын Хайданың аналық желісінен тараған алғашқы ата-аналарының келуімен басталады. Олардың ішінде Сгулуу Жаад (Көпірлі әйел), Жиила Кунс (Ағын әйел) және Калга Жаад (Мұз әйел) бар. Хайданың ауызша тарихы мен археологиялық жазбалар Хайданың ата-бабалары мұздықтармен қатар өмір сүргенін және Хайда Гвайиге алғашқы ағаш – лоджполь қарағайы келген кезде болғандығын көрсетеді. Мыңдаған жылдар бойы Хайда халқы Potlatch деп аталатын қатаң, жағалау бойындағы заң жүйесіне қатысып келді. Шамамен 7 500 жыл бұрын аралға қызыл кедрдің кеңінен таралуынан кейін Хайда қоғамы жағалаудағы «өмір ағашы» деп аталатын нәрсеге бағынды. Хайда Гвайи аралдарында кедрден жасалған алып ескерткіштер мен үлкен үйлер кеңінен таралды.
Haida history begins with the arrival of the primordial ancestresses of the Haida matrilineages in Haida Gwaii some 14,000 to 19,000 years ago. These include SGuuluu Jaad (Foam Woman), Jiila Kuns (Creek Woman), and KalGa Jaad (Ice woman). The Haida canon of oral histories and archaeological findings agree that Haida ancestors lived alongside glaciers and were present at the time of the arrival of the first tree, a lodgepole pine, on Haida Gwaii. For thousands of years since Haida have participated in a rigorous coast wide legal system called Potlatch. After the Island's wide arrival of red cedar some 7,500 years ago Haida society transformed to centre around the coastal "tree of life". Massive carved cedar monuments and cedar big houses became widespread throughout Haida Gwaii.
18 ғасыр
Хаида және еуропалықтар арасындағы алғашқы тікелей байланыс 1774 жылдың шілде айында испандық саяхатшы Хуан Переспен болды. Ол Испания үшін жаңа территория табу және оны иелену мақсатымен экспедиция жүргізіп жатқан болатын. "Сантьяго" кемесі екі күн қатарынан Хайда Гваайи жағалауында тоқтамай, ағымдардың басылып, құрлыққа түсуге мүмкіндік беретінін күтті. Күтіп тұрған кезде бірнеше Хайда каноэлері оларды қарсы алуға, содан кейін Перес және оның серіктерімен сауда жасауға шықты. Бірақ екі күннің нашар ауа-райынан кейін "Сантьяго" кемесі құрлыққа жақынға жүзе алмады және Хайда Гваайиге аяқ баспай кетуге мәжбүр болды. Хайдалар ресейлік, испандық, британдық және американдық теңіз саудагерлерімен, кит аулаушылармен үнемі сауда жасады. Теңіз саяхаты туралы жазбаларға сәйкес, олар батыстықтармен, жағалаудағы халықтармен және өзара берік сауда қарым-қатынасын сақтап келді. 1787 жылы британдық капитан Джордж Диксон Хайдалармен теңіз суырының терісін саудалауды бастады. Хайдалар осы салада табысқа жетті және 1800 жылдардың ортасына дейін Қытайдың теңіз суыры саудасының орталығы болды. Олар Вашингтон штатына дейін сапарлар жасағанмен, бастапқыда еуропалықтармен азаматтық қақтығыстарға түспеді. 1780 мен 1830 жылдар аралығында Хайдалар еуропалық және американдық саудагерлермен қақтығысқа түсті. Олар "Элеонора" және "Сьюзан Стержис" атты ондаған кемелерді жаулап алды. Тайпа өздері сатып алған еуропалық қару-жарақтарды қолданды, оның ішінде зеңбіректер мен каноэге орнатылған айналмалы мылтықтарды пайдаланды.
The first recorded contact between the Haida and Europeans was in July 1774 with Spanish explorer Juan Pérez, who was sailing north on an expedition to find and claim new territory for Spain. For two days in a row, the Santiago sat off the shore of Haida Gwaii waiting for the currents to settle down enough to allow them to dock and set foot on land. While they waited, several canoes of Haida sailed out to greet them, and ultimately to trade with Pérez and his men. After two days of poor conditions, however, the Santiago was ultimately unable to dock and they were forced to depart without having set foot on Haida Gwaii. The Haida conducted regular trade with Russian, Spanish, British, and American maritime fur traders and whalers. According to sailing records, they diligently maintained strong trade relationships with Westerners, coastal people, and among themselves. Trade for sea otter pelts was initiated by British Captain George Dixon with the Haida in 1787. The Haida did well for themselves in this industry and until the mid 1800s they were at the centre of the profitable China sea otter trade. Although they had gone on expeditions as far as Washington State, at first they had minimal confrontations with Europeans. Between 1780 and 1830, the Haida came into conflict with European and American traders. Among the dozens of ships the tribe captured were the Eleanor and the Susan Sturgis. The tribe made use of European weapons they acquired, using cannons and canoe mounted swivel guns.
1862 жылғы алапес эпидемиясы
1862 жылғы Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы шешек эпидемиясы 1862 жылдың 26 наурызында Сан-Францискодан Викторияға келген «Бауырлас Джонатан» атты бу кемесінде шешекке шалған жолаушы болған кезде басталды. Сол кезде мыңдаған аборигендер Виктория бекінісінің қабырғасынан тыс жердегі ауылдарда тұрған. Ауру Цимшиан халқының Виктория бекінісіне жақын қоғамдастығында пайда болды. Бұл тез арада пандемияға ұласты. Ол кезде еуропалық денсаулық сақтау стандарттары жақсы қалыптасқан және ресми денсаулық стандарттарына, соның ішінде вакцинация мен науқастарды оқшаулауға сәйкес келетін. Бірақ, ауру тараған сайын Виктория полициясы онға жуық үйді өртеп, 1862 жылдың 13 мамырында 200 Хайда халқын қасақана көшірді. Олар келесі күні тағы 40-50 абориген ауылын өртеп жіберді. Солтүстіктен келген аборигендер сауда жасау үшін Виктория қаласының шегінен тыс жерлерде уақыт-уақыт кемпінг құрып, эпидемия кезінде олардың саны шамамен 2000-ға жетті, олардың көп бөлігі Хайда халқынан болды. Колониялық үкімет аймақтағы аборигендерді вакцинациялауға немесе жұқтырғандарды карантинге алуға тырыспады. 1862 жылдың маусым айында полиция кемпінгтерді күшпен тазартты, ал Хайданың 20 каноэсі, олардың көпшілігі шешекке шалған болуы мүмкін, HMS Grappler және HMS Forward каноэларымен сүйемелдеумен Хайда Гваииге қайтарылды. Жұқтырғандар колониялық үкіметтердің жоспары бойынша үйлеріне жетпеді және Alert Bay маңындағы Bones Bay-де қайтыс болды. Кейін мыс кеншілерінің тобы капитан МакАльмонд басқаруымен «Леонеде» кемесімен Белла-Куладан сапарлады. Кеме 1862 жылдың желтоқсанында 12 жолаушыны алып жүрді. Осы жолаушылардың бірі Хайда Гваииге шешек ауруын әкелді. Егер жұқтырған кенші Sk'in G aadll немесе Skincuttle аралында оқшауланған болса, бұл апатқа ұшырамас еді. Оның орнына ауру бүкіл Хайда Гваииге тарады. Ауру тез арада Хайда Гваииде таралып, ауылдар мен отбасыларды қиратты және босқындардың көптеуіне себеп болды. Эпидемияға дейінгі Хайда Гваии халқының саны 6607 деп есептелді, бірақ 1881 жылы 829-ға дейін азайды. Қалған жалғыз екі ауыл Массетт пен Скидегейт болды. Эпидемия салдарынан халықтың азаюы Хайданың егемендігі мен күшін әлсіретіп, ақырында отарлаудың жолын ашты.
The 1862 Pacific Northwest smallpox epidemic began in March 1862 when a steamship called Brother Jonathan arrived in Victoria from San Francisco containing a passenger infected with smallpox, 1862 March 26. At the time thousands of indigenous people lived in villages outside the walls of Fort Victoria. The disease broke out amongst Tsimshian people in their community near Fort Victoria. This quickly spread into a pandemic. European public health standards at the time were well practiced and adhered to official health standards, including vaccinations and victims isolation. Instead, as the disease spread, Victoria Police burned some one dozen homes, deliberately displacing 200 Haida on 1862 May 13. They went on to burn some 40–50 more indigenous villages the following day. First Nations from further north had been camping periodically outside the city limits of Victoria to take advantage of trade, and at the time of the epidemic numbered almost 2000, many of whom were Haida. The colonial government made no effort to vaccinate the First Nations in the region nor to quarantine anyone infected. In June 1862, the encampments were forcibly cleared by police, and 20 canoes of Haidas, many of whom were likely already infected with smallpox, were forced back to Haida Gwaii, escorted by gunboats HMS Grappler and HMS Forward. Those infected did not make it home, according to the plans of the colonial governments, and passed on at Bones Bay near Alert Bay. Later on a group of copper miners travelled from Bella Coola aboard the Leonede under command of Captain McAlmond. The boat took 12 passengers 1862 December. One of these passengers carried smallpox to Haida Gwaii. This might not have been a disaster should the infected miner have stayed in isolation at the mining site on Sk 'in G aadll, or Skincuttle Island. Instead the disease was spread throughout Haida Gwaii. The disease quickly spread throughout Haida Gwaii, devastating entire villages and families, and creating an influx of refugees. The pre epidemic population of Haida Gwaii was estimated to be 6,607, but was reduced to 829 in 1881. The only two remaining villages were Massett and Skidegate. The population collapse caused by the epidemic weakened Haida sovereignty and power, ultimately paving the way for colonization.
Потлатчты тыйым салу
1885 жылы хайда поталашы Поталаш тыйымы аясында заңсыз деп жарияланды. Поталаш жүйесін жою қаржылық қарым-қатынастарды қиратты және жағалаудағы халықтардың мәдени мұрасына зор нұқсан келтірді. Аралдар христиан дініне өткен кезде, тотем бағаналары сияқты көптеген мәдени жәдігерлер жойылды немесе әлемнің мұражайларына алынып кетті. Бұл хайда халқының өзіне деген білімін әлсіретті және олардың рухын түсірді.
In 1885, the Haida potlatch was outlawed under the Potlatch Ban. The elimination of the potlatch system destroyed financial relationships and seriously interrupted the cultural heritage of coastal people. As the islands were Christianized, many cultural works such as totem posts were destroyed or taken to museums around the world. This significantly undermined Haida's self knowledge and further diminished morale.
20 ғасыр
1911 жылы үкімет кейбір хайда балаларын интернат-мектептерге күштеп жібере бастады. Хайда балалары ағылшын тілінде сөйлейтін отбасылардың арасында өмір сүру үшін Альбертаға дейін жіберілді, мұнда олар басым мәдениетке ассимиляциялануға тиіс болды. 1911 жылы Канада мен Британдық Колумбия, хайдалардың британдық азаматтықтың толық құқықтарын алған жағдайда Канада Доминионына ресми түрде қосылуға дайын екендігі туралы ұсынысын қабылдамады.
The government began forcibly sending some Haida children to residential schools as early as 1911. Haida children were sent as far away as Alberta to live among English speaking families where they were to be assimilated into the dominant culture. In 1911, Canada and British Columbia rejected a Haida offer whereby in exchange for full rights of British citizenship Haidas would formally join the Dominion of Canada.
Лайелл аралындағы наразылық
1985 жылдың қарашасында Хайда ұлтының мүшелері Хайда Гвайидегі ескі өсімдіктерден тұратын орманды кесуге қарсылық танытып, Батыс орман өнімдері компаниясының Лайелл аралын кесуіне бөгет қойды. Наразылық білдірушілер, полиция және орман кесушілер арасындағы қақтығыс екі аптаға созылды, оның барысында 72 хайда тұтқындалды. Тұтқындалған ақсақалдардың суреттері бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланып, бүкіл Канада бойынша хайдаларға қолдау көрсетуді күшейтті. 1987 жылы Канада және Британдық Колумбия үкіметтері Оңтүстік Морсби келісіміне қол қойып, Ғавай Хаанас ұлттық паркін құрды, оны Канада үкіметі мен Хайда ұлты бірлесіп басқарады.
In November 1985, members of the Haida nation protested the ongoing logging of old growth forests on Haida Gwaii, establishing a blockade to prevent the logging of Lyell Island by Western Forest Products. A standoff between protesters, police and loggers lasted two weeks, during which 72 Haidas were arrested. Images of elders being arrested gained media traction, which raised awareness and support for the Haida across Canada. In 1987, the governments of Canada and British Columbia signed the South Moresby Agreement, establishing the Gwaii Haanas National Park, which is cooperatively managed by the Canadian government and the Haida Nation.
21 ғасыр
2009 жылдың желтоқсан айында Британдық Колумбия үкіметі архипелагты ресми түрде Хана Шарлотта аралдарынан Хайда Гвайи деп атады. Хайда ұлты Хайда Гвайидің барлық жеріне құқығын жариялайды және провинциялық және федералды үкіметтермен келіссөздер жүргізуде. Хайда билігі Хайда Гвайиде заң шығару және адам қызметін басқаруды жалғастыруда, соның ішінде аралдарда құрылған канадалық қауымдастықтармен ресми келісімдер жасау да осыған кіреді. Хайданың күш-жігері көбінесе жер мен суды, сондай-ақ толыққанды жұмыс істейтін экожүйелерді қорғауға бағытталған, және бұл миллион гектарлық архипелагтың шамамен 70% қорғалатын мәртебеге ие болуында көрініс тапқан. Қорғалатын мәртебе ландшафт пен суға, сондай-ақ мәдени маңызы бар кішірек аумақтарға қолданылады. Олар ірі масштабты өнеркәсіптік қызметтің қысқартылуын және ресурстарға қол жеткізудің қатаң реттелуін де қамтамасыз етті. Британдық Колумбияда "Хайда ұлты" термині көбінесе Хайда халқының барлығын білдіреді, бірақ ол сонымен қатар олардың үкіметін, Хайда ұлтының кеңесін де білдіреді. Хайда тегінен туған барлық адамдар Хайда азаматтығына құқылы, оның ішінде Кайганилер де, олар Аляскалықтар болып табылатындықтан Алясканың Орталық Кеңесі Тлингит Хайда Үнді тайпаларының үкіметінің құрамына да кіреді.
In December 2009, the government of British Columbia officially renamed the archipelago from Queen Charlotte Islands to Haida Gwaii. The Haida Nation asserts Haida title over all of Haida Gwaii and is pursuing negotiations with the provincial and federal governments. Haida authorities continue to pass legislation and manage human activities in Haida Gwaii, which includes making formal agreements with the Canadian communities established on the islands. Haida efforts are largely directed at the protection of land and water and functioning ecosystems and this is expressed in the protected status for nearly 70% of the million hectare archipelago. The protected status applies to the landscape and water as well as smaller culturally significant areas. They have also forced a reduction of large scale industrial activity and the careful regulation of access to resources. In British Columbia, the term "Haida Nation" often refers to the Haida people as a whole however, it also refers to their government, the Council of the Haida Nation. All people of Haida ancestry are entitled to Haida citizenship, including the Kaigani, who as Alaskans are also part of the Central Council Tlingit Haida Indian Tribes of Alaska government.
Тіл
Хайда тілі оқшау тіл деп есептеледі. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Хайда тілі мектеп-интернаттар ашылуымен және ағылшын тілінің міндетті түрде қолданылуымен де-факто тыйым салынды. Хайда тілін жаңғырту жобалары 1970 жылдары басталды және бүгінге дейін жалғасуда. Хайда тілінде сөйлейтін адамдардың саны шамамен 3-4 десятокқа жетеді, олардың көп бөлігі 70 жастан асқан.
The Haida language is considered to be an isolate. In the late 19th and early 20th centuries, Haida was de facto banned with the introduction of residential schools and the enforcement of the use of English language. Haida language revitalization projects began in the 1970s and continue to this day. It is estimated that there are only 3 or 4 dozen Haida speaking people with almost all of them being the age of 70 or older.
Полатч
Хайда халқы Potlatches тойларын өткізеді, бұл күрделі экономикалық және әлеуметтік-саяси процестер. Олар есімдер сияқты материалдық емес байлықты иеленуді және мүлікті сыйлықтар түрінде айналымға салуды қамтиды. Мұндай шаралар көбінесе азаматтар маңызды оқиғаны еске алу немесе тойлау ниетімен өткізіледі. Мысалы, жақындарының қазасы, үйлену тойы және басқа да азаматтық рәсімдер. Ең маңызды Potlatches-терге дайындалуға жылдар кетіп, олар бірнеше күнге созылуы мүмкін.
Haida host Potlatches which were intricate economic and social political processes that include acquisition of incorporeal wealth like names and the circulation of property in the form of gifts. They are often held when a citizen wishes to commemorate an event of importance. For example, deaths of a loved one, marriages, and other civil proceedings. The more important potlatches take years to prepare and can continue for days.
Өнер
Хайда қоғамы Солтүстік-Батыс жағалау өнерінің маңызды бөлігі болып табылатын, күшті және өте стильді өнер түрін жасауды жалғастыруда. Суретшілер бұл өнерді көбінесе үлкен ағаштан жасалған мүсіндерде (тотемдік бағаналар), Чилкат тоқу өнерінде немесе әсем әшекейлерде бейнелейтін болса, 21-ғасырда жас буын Хайда мангасы сияқты танымал өнер түрлерінде де өнермен айналысуда. Хайда халқы сонымен қатар "байлық туралы ұғымдарды" қалыптастырған, ал Дженнес оларды тотемдік бағананы (хайда: ǥyaagang) және иілген ағаштан жасалған қорапты енгізгені үшін марапаттаған. Майкл Николл Яхгуланаас туысы Кристофер Аухтер Хайда мәдениетіне арналған бірнеше фильмдер жасады. 2017 жылы ол Хайда мифологиясына негізделген "The Mountain of SGaana" анимациялық фильмін түсірді. 2020 жылдың көктемінде Хайда режиссері Кристофер Аухтердің "Now Is the Time" деректі фильмі Санденс кинофестивалінде көрсетілуге іріктелді.
Haida society continues to produce a robust and highly stylized art form, a leading component of Northwest Coast art. While artists frequently have expressed this in large wooden carvings (totem poles), Chilkat weaving, or ornate jewellery, in the 21st century, younger people are also making art in a popular expression such as Haida manga. The Haida also created "notions of wealth", and Jenness credits them with the introduction of the totem pole (Haida: ǥyaagang) and the bentwood box. Christopher Auchter, the nephew of Michael Nicoll Yahgulanaas, has created a number of Haida centered films. In 2017 he directed the animated film "The Mountain of SGaana" inspired by Haida mythology. In spring 2020, "Now Is the Time", a documentary by Haida Film maker Christopher Auchter, was selected to screen at Sundance Film Festival.
Археологиялық және жазба деректер
Архаикалық кезеңнің соңы мен формативтік кезеңнің басында табылған қаңқа жарақаттарын талдау, Солтүстік-Батыс жағалауындағы халықтардың, әсіресе көптеген Хайда қауымдастықтары орналасқан солтүстік аймақта, б.з.б. 1800 жылдан бастап б.з. 500 жылға дейін белгілі бір шайқастарға жиірек қатысқандарын көрсетеді, бірақ шайқастардың саны белгісіз.
Analyses of skeletal injuries dating from the late Archaic period and early Formative period show that Northwest coast nations, particularly in the North where most Haida communities were situated, began more frequently engaging in battles of some sort from 1800 BC to AD 500, though the number of battles is unknown.
Соғыс себептері
Хайда халқының соғысқа түсуіне көптеген себептер болды. Әртүрлі деректерде хайдалар ең алдымен кек алу үшін соғысқа шығып, осы процесте жауларынан құлдар алған. Антрополог Маргарет Блэкменнің сөзіне қарағанда, Хайда Гвайидегі соғыстардың басты себебі – кек алу еді. Солтүстік-батыс жағалауындағы көптеген аңыздарда хайда қауымдастықтарының көршілес қауымдастықтармен шабуыл жасап, қорлаулар немесе басқа да дау-жанжалдар салдарынан шайқасқаны айтылады. Басқа себептерге мүлік, аумақ, ресурстар, сауда жолдары және тіпті әйелдер үшін туған қақтығыстар кірді. Алайда, хайда қауымдастығы мен басқа қауымдастық арасындағы шайқастың бір ғана себебі болған жоқ. Көптеген шайқастар ондаған жылдар бойы созылған дау-жанжалдардың нәтижесі болды. Хайда, Солтүстік-батыс жағалауындағы басқа да жергілікті қауымдастықтар сияқты, құлдарға шабуыл жасады, себебі құлдар еңбекші, күзетші және жауынгер ретінде жоғары бағаланды. 19 ғасырда хайдалар еуропалық саудагерлермен тері саудасын бақылау үшін басқа жергілікті қауымдастықтармен соғысқан. Хайда топтарының еуропалық саудагерлермен де жылдар бойы созылатын жанжалдары болды. 1789 жылы кейбір хайдалар капитан Кендриктен заттар ұрлады деген айып тағылды, олардың көпшілігі кептіруге арналған матадан тұрды. Кендрик екі хайда басшысын ұстап алып, ұрланған заттарды қайтармаса, оларды зеңбірекпен атқылап өлтіреміз деп қорқытты. Хайда қауымдастығы сол кезде келісімге келді, бірақ екі жылдан соң олардың 100-200 адамы сол кемеге шабуыл жасады.
There were multiple motivations for the Haida people to engage in warfare. Various accounts explain that the Haida went to battle more for revenge than anything else, and would acquire slaves from their enemies in the process. According to the anthropologist Margaret Blackman, warfare on Haida Gwaii was primarily motivated by revenge. Many Northwest coast legends tell of Haida communities raiding and fighting with neighbouring communities because of insults or other disputes. Other causes included conflicts over property, territory, resources, trade routes and even women. However, a battle between a Haida community and another often did not have simply one cause. In fact, many battles were the result of decades old disputes. The Haida, like several other Northwest coast Indigenous communities, engaged in slave raiding as slaves were highly sought after for their use as labor as well as bodyguards and warriors. During the 19th century, the Haida fought physically with other Indigenous communities to ensure domination of the fur trade with European merchants. Haida groups also had feuds with these European merchants that could last years. In 1789, some Haidas were accused of stealing items from Captain Kendrick, most of which included drying linen. Kendrick seized two Haida chiefs and threatened to kill them via cannon fire if they did not return the stolen items. Though the Haida community complied at the time, less than two years later 100 to 200 of its people attacked the same ship.
Соғыс партиялары
Уильям Коллисон есімді миссионер шамамен қырық қайықтан тұратын хайда флотын көргенін айтады. Бірақ ол осы қайықтардағы жауынгерлердің санын көрсетпейді, және соғыс жасаған топтағы жауынгерлердің саны туралы басқа да белгілі мәліметтер жоқ. Хайда соғыс жасаған тобының құрылымы көбінесе қауымның құрылымымен ұқсас болды, жалғыз айырмашылығы – шайқас кезінде басшы жетекшілік етті; әйтпесе оның лауазымының мәні шамалы еді. Дәрігерлерді жауының рухын "жою" және жеңіске жету үшін, көбінесе шабуылдарға немесе шайқастарға дейін алып келетін.
The missionary William Collison describes having seen a Haida fleet of around forty canoes. However, he does not provide the number of warriors in these canoes, and there are no other known accounts that describe the number of warriors in a war party. The structure of a Haida war party generally followed that of the community itself, the only difference being that the chief took the lead during battles; otherwise his title was more or less meaningless. Medicine men were often brought along raids or before battles to "destroy the souls of enemies" and ensure victory.
Соғыста өлім
Кейде Хайда жауынгерлері мен басқа бір қауым арасындағы шайқастарда бір немесе екі қауымның да құрылуы мүмкін еді. Солтүстік-Батыс жағалауындағы шайқастарда кең таралған әдет бойынша, шайқас кезінде ауылдар өртеліп тасталатын. Хайдалар қаза тапқан жауынгерлердің Күн үйіне баратынына сенді, бұл аса құрметті өлім саналды. Сондықтан, егер басшылар шайқаста қаза тапса, оларға арнайы жасалған әскери киім дайындалатын. Шайқаста қаза тапқан басшылардың құлдары да олармен бірге өртеліп, құрбандық етілді. Хайдалар қолданған қарулар көбінесе көп мақсатты болды; олар шайқаста ғана емес, басқа да іс-шараларда да қолданылды. Мысалы, қысқа қанжарлар өте көп кездесетін және қолма-қол жекпе-жек үшін көбінесе таңдалатын қару болды, сонымен қатар аң ауру және басқа құралдар жасау үшін де пайдаланылды. Александр Маккензи Хайда Гвайиді зерттеу кезінде тапқан бір емшінің қанжары, соғыс үшін де, емшінің шашын жинап ұстау үшін де қолданылған. Маккензи Хайда ауылынан алған тағы бір қанжар Хайда аңызымен байланысты делінген; көптеген қанжарлардың жеке тарихы болды, олардың әрқайсысын ерекшелендіретін.
Battles between a group of Haida warriors and another community sometimes resulted in the annihilation of either one or both of the groups involved. Villages would be burned down during a battle which was a common practice during Northwest coast battles. The Haida believed that fallen warriors went to the House of Sun, which was considered a highly honorable death. For this reason, a specially made military suit was prepared for chiefs if they fell in battle. The slaves belonging to the chiefs who died in battle were burned with them. The weapons that the Haida used were often multi functional; they were used not only in battle, but during other activities as well. For instance, daggers were very common and almost always the weapon of choice for hand to hand combat, and were also used during hunting and to create other tools. One medicine man's dagger that Alexander Mackenzie came across during his exploration of Haida Gwaii, was used both for fights and to hold the medicine man's hair up. Another dagger that Mackenzie obtained from a Haida village was said to be connected to a Haida legend; many daggers had individual histories which made them unique from one another.