Солтүстік-Батыс жағалауының ежелгі өнер мүсіндері

Кіріспе

Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы жергілікті халықтардың монументальді мүсіндік өнері

Тотемдік бағаналар – Батыс Канада мен АҚШ-тың солтүстік-батысында кездесетін монументальді мүсіндер. Олар Солтүстік-Батыс жағалауы өнерінің бір түрі болып табылады, олар символдармен немесе бейнелермен ойылған бағаналар, тіректер немесе колонналардан тұрады. Олар көбінесе батыс қызыл кедрінен, яғни алып кедрден жасалады және Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы алғашқы халықтар мен жергілікті халықтар, соның ішінде Оңтүстік-Шығыс Аляска мен Британдық Колумбиядағы Хайда, Тлингит және Цимшиан қауымдастықтары, Оңтүстік Британдық Колумбиядағы Кваквакваквак және Нуу-ча-нульт қауымдастықтары, сондай-ақ Вашингтон мен Британдық Колумбиядағы Жағалау Салиш қауымдастықтары осы өнердің шеберлері болып саналады. Бағаналар әдетте шіруға төзімді Тюджа пликата ағаштарының (алып кедр немесе батыс қызыл кедр деп те аталады) сабақтарынан жасалады және ылғалды, жаңбырлы климатта бірте-бірте шіриді. Аймақтың климаты мен бағана жасауға қолданылатын материалдардың ерекшеліктеріне байланысты, 1900 жылға дейін жасалған аз ғана мысалдар сақталған. Олардың арасында 1880 жылға дейін салынғандары да бар. Викториядағы Британдық Колумбиясының Корольдік мұражайы, Ванкувердегі Университет Колумбиясының Антропологиялық мұражайы, Гатинодағы Канаданың Тарих мұражайы және Аляскадағы Кетчикан қаласындағы Тотем мұрасы орталығындағы экспонаттар осы өнердің көрнекті мысалдары болып табылады. Тотемдік бағаналар – мұхит жағалауындағы Солтүстік-Батыс халықтарының рухани құрмет, отбасылық аңыздар, қасиетті жандар мен мәдени маңызы бар жануарлар, адамдар немесе тарихи оқиғаларды бейнелеу үшін қолданатын ең ірі, бірақ жалғыз емес нысандар. Аймақты алғаш зерттеген еуропалықтар көрген бос тұрған бағаналар, әсемдікпен ойылған ұзақ тарихтың нәтижесі болуы мүмкін. Бұл бағаналардың стильдік ерекшеліктері ертеректегі, кішігірім прототиптерден немесе үйлердің ішкі тірек бағаналарынан алынған. 18 ғасырдағы жағалау бойымен саяхат жасаған еуропалық зерттеушілердің мәліметтері 1800 жылға дейін үйлердің ішкі және сыртқы жағында бағаналар болғандығын көрсетеді, бірақ олар кейінгі онжылдықтарға қарағанда кішірек және аз болған. 19 ғасырға дейін тиімді кесу құралдарының жетіспеуі, сондай-ақ қолөнерге арналған жеткілікті байлық пен бос уақыттың болмауы, өрнектелген, бос тұрған бағаналардың дамуын тежеді. Бұл аймаққа темір мен болат келместен бұрын, суретшілер тас, қабықша немесе бобёр тістерінен жасалған құралдарды қолданды. Бұл процесс баяу және еңбекті қажет етті, ал балта белгісіз болды. 18 ғасырдың соңында металл кескіш құралдарды қолдану арқылы тотемдік бағаналарды жасаудың күрделілігі артты және өндіріс көлемі ұлғайды. Жағалаудағы ауылдардағы үйлердің алдында тұрған биік монументальді бағаналар, он тоғызыншы ғасырдың басында ғана пайда болған болуы мүмкін. Малиннің теориясын Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы мәдени тарихтың фотосуреттері және Хайда бағаналарының күрделі дизайны қолдайды. 1700 жылдардағы деректер Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы жағалауда ою-өрнекпен жасалған бағаналар мен ағаштан жасалған үйлерді суреттейді. 19 ғасырдың басында Ұлыбританиядан, АҚШ-тан және басқа да елдерден темір мен болаттан жасалған құралдарды кеңінен импорттау ағаштан жасалған бұйымдарды, соның ішінде бағаналарды, оңай және тез өндіруге мүмкіндік берді. 19 ғасырда Америка мен Еуропаның саудасы мен қоныстануы тотемдік бағаналарды кесудің өсуіне әкелді, бірақ Америка Құрама Штаттары мен Канаданың мәдениеттілік пен ассимиляция саясаты мен практикасы Алясканың жергілікті және алғашқы халықтарының мәдениеттері мен қолөнерінің дамуын тежеді және ғасырдың соңына қарай тотемдік бағаналардың өндірісін күрт қысқартты. 1830 - 1880 жылдар аралығында теңіздегі тері саудасы, тау-кен өндіру және балық аулау жағалаудағы халықтардың байлығын арттырды. Оның көп бөлігі тотемдік бағаналарды салу мен орнатумен байланысты, байсалды поттач мерекелерінде жұмсалып, таратылды. Бай отбасылардың басшылары өздерінің әлеуметтік мәртебесін, отбасылары мен тайпаларының маңыздылығын бейнелеу үшін тапсырыс берген монументальді бағаналар. 1880 және 1890 жылдары туристер, коллекционерлер, ғалымдар және жергілікті мәдениетке қызығушылық танытқан табиғат зерттеушілері тотемдік бағаналар мен басқа да бұйымдарды жинап, суретке түсірді, олардың көбі 1876 жылы Филадельфиядағы жүз жылдық көрмеде және 1893 жылы Чикагодағы Көлемдік көрмеде көрсетілді. 19 ғасырдың және 20 ғасырдың басында, 1978 жылы Американдық үндістердің діни еркіндігі туралы заң қабылданғанға дейін, жергілікті діннің практикасы заңсыз деп жарияланды және христиан миссионерлері дәстүрлі жергілікті мәдени практикаларды да қатаң түрде ынталандырмады. Бұған тотемдік бағаналарды ойып жасау да кірді. Миссионерлер жаңа мүшелерін өндірісті тоқтатуға және бар бағаналарды жоюға шақырды. 1901 жылға қарай тотемдік бағана жасау толығымен тоқтады. Монументальді және қабірлік бағаналарды ойып жасау кейбір, шалғай ауылдарда 1905 жылға дейін жалғасты, бірақ бастапқы орналасқан жерлер тастап кетілгеннен кейін, бағаналар мен ағаштан жасалған үйлер шіруге және вандализмге ұшырады. 1930 жылдардың соңынан бастап, мәдени, тілдік және өнерлік жаңарулардың, сондай-ақ ғылыми қызығушылықтың және білімді және жанашыр жұртшылықтың үздіксіз қызығушылығы мен қолдауы осы өнерлік дәстүрді жаңартуға және кеңейтуге әкелді. 600 жылдық кедр ағашынан ойылған құрылым "Оңтүстік-Шығыс Алясканың үш тайпасын – Лингет, Хайда және Цимшианды" бейнелейді.

Totem poles are monumental carvings found in western Canada and the northwestern United States. They are a type of Northwest Coast art, consisting of poles, posts or pillars, carved with symbols or figures. They are usually made from large trees, mostly western red cedar, by First Nations and Indigenous peoples of the Pacific Northwest Coast including northern Northwest Coast Haida, Tlingit, and Tsimshian communities in Southeast Alaska and British Columbia, Kwakwaka'wakw and Nuu chah nulth communities in southern British Columbia, and the Coast Salish communities in Washington and British Columbia. The poles are typically carved from the highly rot resistant trunks of Thuja plicata trees (popularly known as giant cedar or western red cedar), which eventually decay in the moist, rainy climate of the coastal Pacific Northwest. Because of the region's climate and the nature of the materials used to make the poles, few examples carved before 1900 remain. Noteworthy examples, some dating as far back as 1880, include those at the Royal British Columbia Museum in Victoria, the Museum of Anthropology at UBC in Vancouver, the Canadian Museum of History in Gatineau, and the Totem Heritage Center in Ketchikan, Alaska. Totem poles are the largest, but not the only, objects that coastal Pacific Northwest natives use to depict spiritual reverence, family legends, sacred beings and culturally important animals, people, or historical events. The freestanding poles seen by the region's first European explorers were likely preceded by a long history of decorative carving. Stylistic features of these poles were borrowed from earlier, smaller prototypes, or from the interior support posts of house beams. Although 18th century accounts of European explorers traveling along the coast indicate that decorated interior and exterior house posts existed prior to 1800, the posts were smaller and fewer in number than in subsequent decades. Prior to the 19th century, the lack of efficient carving tools, along with sufficient wealth and leisure time to devote to the craft, delayed the development of elaborately carved, freestanding poles. Before iron and steel arrived in the area, artists used tools made of stone, shells, or beaver teeth for carving. The process was slow and laborious; axes were unknown. By the late eighteenth century, the use of metal cutting tools enabled more complex carvings and increased production of totem poles. The tall monumental poles appearing in front of homes in coastal villages probably did not appear until after the beginning of the nineteenth century. Malin's theory is supported by the photographic documentation of the Pacific Northwest coast's cultural history and the more sophisticated designs of the Haida poles. Accounts from the 1700s describe and illustrate carved poles and timber homes along the coast of the Pacific Northwest. By the early nineteenth century, widespread importation of iron and steel tools from Great Britain, the United States, and elsewhere led to easier and more rapid production of carved wooden goods, including poles. In the 19th century, American and European trade and settlement initially led to the growth of totem pole carving, but United States and Canadian policies and practices of acculturation and assimilation caused a decline in the development of Alaska Native and First Nations cultures and their crafts, and sharply reduced totem pole production by the end of the century. Between 1830 and 1880, the maritime fur trade, mining, and fisheries gave rise to an accumulation of wealth among the coastal peoples. Much of it was spent and distributed in lavish potlatch celebrations, frequently associated with the construction and erection of totem poles. The monumental poles commissioned by wealthy family leaders to represent their social status and the importance of their families and clans. In the 1880s and 1890s, tourists, collectors, scientists and naturalist interested in Indigenous culture collected and photographed totem poles and other artifacts, many of which were put on display at expositions such as the 1876 Centennial Exposition in Philadelphia, Pennsylvania, and the 1893 World's Columbia Exposition in Chicago, Illinois. In the 19th and early 20th centuries, before the passage of the American Indian Religious Freedom Act in 1978, the practice of Indigenous religion was outlawed, and traditional Indigenous cultural practices were also strongly discouraged by Christian missionaries. This included the carving of totem poles. Missionaries urged converts to cease production and destroy existing poles. Nearly all totem pole making had ceased by 1901. Carving of monumental and mortuary poles continued in some, more remote villages as late as 1905; however, as the original sites were abandoned, the poles and timber homes were left to decay and vandalism. Beginning in the late 1930s, a combination of cultural, linguistic, and artistic revivals, along with scholarly interest and the continuing fascination and support of an educated and empathetic public, led to a renewal and extension of this artistic tradition. The structure, carved out of a 600 year old cedar tree, "represents all three tribes of Southeast Alaska — Lingít, Haida and Tsimshian."

Мағынасы мен мақсаты

Тотемдік бағаналар мифологиядағы кейіпкерлер мен оқиғаларды, немесе соңғы ата-бабалар мен қазіргі замандағы адамдардың өмірінен алынған тәжірибелерді бейнелей алады. Тотем бағаналарындағы суреттердің мағынасы оларды жасаған мәдениеттердей алуан түрлі. Кейбір бағаналар таныс аңыздарды, рулық тектілікті немесе маңызды оқиғаларды баяндайтын мәдени сенімдерді дәріптейді, ал басқалары көбінесе көркемдік туындылар болып табылады. Бағанаға қашалған жануарлар мен басқа да бейнелер әдетте оқиғадағы кейіпкерлерді немесе оқиғаны көрсететін символ ретінде қолданылады, бірақ кейбіреулері бағана иесінің тобына сілтеме жасауы немесе бағанадағы бос кеңістікті толтыруы мүмкін. Тілді созу және байланысқан тілдердің бейнелері әлеуметтік-саяси билікті көрсете алады. Қашалған фигуралар бірінің үстіне бірін орналасып, жалпы суретті құрайды, оның биіктігі 18 метрден (60 футтан) асып кетуі мүмкін. Кішкентай суреттер бос орындарға орналастырылуы мүмкін, немесе олар бағананың ірі фигураларының құлақтарына тығылып немесе аузынан шығып тұруы мүмкін. Бағанадағы кейбір фигуралар жанжалдарды, кісі өлтіруді, қарыздарды және басқа да жағымсыз жағдайларды еске түсіреді, туралы жергілікті халық көбінесе үн қатпайды. Мысалы, Қарғаның ерліктері мен аю әйеліне үйленген Катс туралы кең таралған әңгімелер аймақтың барлық жергілікті тұрғындарына белгілі. Осы әңгімелерді бейнелейтін суреттер соншалықты канондық болып келгендіктен, тіпті оларды өздерінің тарихи аңыздары ретінде айтпаған адамдар да оларды оңай тани алады. Тотемдік бағаналарды жасамайтын мәдениеттердің өкілдері көбінесе фигуралардың тік сызықты бейнесі ең маңызды фигураға ең көп мән береді деп есептейді, бұл идея 1930 жылдары «тотемдік бағанадағы төменгі адам» деген тіркеспен (және 1941 жылы Х. Аллен Смиттың бестселлерлік юмористикалық кітабының атауы ретінде) кеңінен таралды. Алайда, жергілікті дереккөздер мұндай сызықтық компонентті мүлдем қабылдамайды немесе иерархияны кері қайтарады, ең маңызды бейнелер төменгі жағында орналасып, басқа барлық фигуралардың салмағын көтереді немесе олардың маңыздылығын арттыру үшін көрерменнің көз деңгейінде болады. Көптеген бағаналарда тік орналасу мүлдем болмайды, олар тек әсемделмеген бағананың үстіндегі жалғыз фигурадан тұрады.

Totem poles can symbolize characters and events in mythology, or convey the experiences of recent ancestors and living people. The meanings of the designs on totem poles are as varied as the cultures that make them. Some poles celebrate cultural beliefs that may recount familiar legends, clan lineages, or notable events, while others are mostly artistic. Animals and other characters carved on the pole are typically used as symbols to represent characters or events in a story; however, some may reference the moiety of the pole's owner, or simply fill up empty space on the pole. Depictions of thrusting tongues and linked tongues may symbolize socio political power. The carved figures interlock one above the other to create the overall design, which may rise to a height of 60 feet (18 m) or more. Smaller carvings may be positioned in vacant spaces, or they may be tucked inside the ears or hang out of the mouths of the pole's larger figures. Some of the figures on the poles constitute symbolic reminders of quarrels, murders, debts, and other unpleasant occurrences about which the Native Americans prefer to remain silent The most widely known tales, like those of the exploits of Raven and of Kats who married the bear woman, are familiar to almost every native of the area. Carvings which symbolize these tales are sufficiently conventionalized to be readily recognizable even by persons whose lineage did not recount them as their own legendary history. People from cultures that do not carve totem poles often assume that the linear representation of the figures places the most importance on the highest figure, an idea that became pervasive in the dominant culture after it entered into mainstream parlance by the 1930s with the phrase "low man on the totem pole" (and as the title of a bestselling 1941 humor book by H. Allen Smith). However, Native sources either reject the linear component altogether, or reverse the hierarchy, with the most important representations on the bottom, bearing the weight of all the other figures, or at eye level with the viewer to heighten their significance. Many poles have no vertical arrangement at all, consisting of a lone figure atop an undecorated column.

Түрлері

Қалыпты түрде "тотем бағаналары" деп аталатын тік, қаналы ойылған алты негізгі түрі бар; олардың бәрі "тотем" деп есептелетін бейнелерді бейнелемейді: үйдің алғы жағындағы бағаналар, үй ішіндегі тіректер, жерлеу бағаналары, естелік бағаналары, құрмет көрсету бағаналары және қорлау немесе ұят бағанасы.

Үйдің алдыңғы бағаналары

Бұл, әдетте биік болатын бағананың түрі ең әсем болып саналады. Оның ою-өрнектері онымен байланысты отбасы, ру немесе ауылдың тарихын баяндайды. Мұндай бағаналар геральдикалық, рулық немесе отбасылық бағаналар деп те аталады. Осы типтегі бағаналар ең беделді ауыл ақсақалдарының үйінің алдына қойылады. Көбінесе бағананың жоғары жағына күзетшілердің бейнесі салынған, ол бағананың иесінің отбасын және ауылды қорғау үшін жасалған. Үйдің алдына қойылатын бағананың тағы бір түрі – кіреберіс немесе есік бағанасы. Ол үйдің алдыңғы жағының ортасына бекітіледі және клан үйіне кіруге арналған, негізінен жасалған овал пішінді тесігі бар.

Үй бекеттері

Бұл ішкі тіректер, әдетте, биіктігі жағынан сыртқы тіректерден қысқа болады. Жағалау Салиш тайпалары үй тіректерін ою өнерімен айналысқан, және олар солтүстік мәдениеттеріндегі жеке тұрған тотемдерге қарағанда көбірек кездесетін.

Мәйітханалық бағана

Бағанаға ойылған кескіннің ең сирек түрі – қабір қораптары мен ойылған тіректері бар жерлеу құрылысы. Онда қабір қорабын орналастыруға арналған ойыс артқы жағы болуы мүмкін. Бұл бағаналар ең биік және көзге түсетін түрлеріне жатады, олардың биіктігі шамалы. Саксман жеріндегі Линкольн бағанасы екі қарсылас Тлингит руы арасындағы алауыздықтың аяқталуын еске салады және Аляска аумағын американдықтар басып алғаннан кейін бейбітшілік пен гүлдену үмітін көрсетеді. Оқиға 1868 жылы басталды, АҚШ үкіметі Тонгасс аралында кеден үйі мен бекініс салып, АҚШ кіріс кемесі «Линкольн»ді аймақты күзетуге қалдырды. Форттағы және «Линкольн» кемесіндегі американдық әскерлер Тонгасс тобын оның қарсыласы – Кагвантандардан қорғағаннан кейін, Тонгасс тобы осы оқиғаны еске алу үшін Линкольн бағанасын жасап тапсырды.

Қош келдіңіздер

Кваквакваквак (Квакиутл), Салиш және Нуу-ча-нулт (Нуотка) халықтарымен жасалған, көптеген бағаналарда адам бейнелерінің ірі мүсіндері бейнеленген, кейбіреулері 12 метрге дейін жетеді. Қонақтарды күтіп алу бағаналары өзен немесе теңіз жағалауының шетіне қойылып, қауымға келгендерді қарсы алып, немесе жат адамдарды қорқыту үшін орнатылады.

Ұят / күлкіге айналу бағанасы

Қоғамдық мазақ үшін қолданылатын бағаналар көбінесе ұят бағаналары деп аталады және жеке адамдарды немесе топтарды төленбеген қарыздары үшін немесе олар дұрыс емес әрекет жасаған жағдайда ұятқа салу үшін жасалған. Бағаналар қарыз төленгеннен кейін немесе қателік түзетілгеннен кейін алынып тасталады. Ұят бағаналарында ұятқа қалдырылған адам бейнеленеді. Белгілі бір ұят бағанасы – Аляска штатындағы Саксман тотемдік паркінде орналасқан Севард бағанасы. Алғашқыда шамамен 1885 жылы жасалған бұл бағана АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Уильям Х. Севардты «Алясканың АҚШ тарихының ерте кезеңінде Түпкі халықтарды мойындамауы» және 1869 жылы оның құрметіне өткізілген Potlatch ісшарасынан кейін Тлингит меймандостарының жомарттығына жауап бермегені үшін ұятқа қалдырды. Суреттегі қызыл мұрын мен құлақтар мас күйді немесе Севардтың ашкөздігін көрсетеді. 1940 жылдары азаматтық консервациялық корпусқа қатысқан Тлингиттер бағананың екінші нұсқасын жасады; Аляска тарихи қоғамының мәліметінше, АҚШ үкіметі жоба аяқталғанға дейін бағананың Севардты ұяттау мақсатында жасалғанын білмеген. Бұл бағана Врангелдегі Бас Шейкс тайпалық үйінің жанында тұр. Бағананың ерекше қиылысқан пішіні Врангел қаласымен байланыстырылып, Wrangell Sentinel газетінің логотипінің бөлігі ретінде қолданыла береді. 1942 жылы АҚШ Орман шаруашылығы қызметі Ресей губернаторы және Ресей Америкалық компаниясының басқарушысы Александр Барановты еске алу үшін азаматтық жұмыс жобасы ретінде бағана орнатты. Бағананың бастапқы мақсаты – 1805 жылы губернатордың көмегімен қол жеткізілген орыстар мен Тлингиттер арасындағы бейбіт келісімді еске алу болды. Джордж Бенсон, Ситка шебер және қолөнершісі, бастапқы дизайнды жасады. Аяқталған нұсқасы бастапқыда Алясканың Ситка қаласының орталық алаңындағы Тотем алаңында орналасқан. Бенсон және басқа Ситка шеберлері жұмыс істеуге мүмкіндік таппағандықтан, АҚШ Орман шаруашылығы қызметі CCC жұмысшыларына Врангелде (Аляска) бағананы кесуді тапсырды. Ситка мен Врангелдің жергілікті топтары бәсекелес болғандықтан, Врангел шеберлері Бенсонның бастапқы дизайнын өзгерткен болуы мүмкін деген пікір бар. Белгісіз себептерге байланысты Врангел шеберлері Барановтың кейіпкерін киімсіз бейнеледі. Алясканың Ситка тайпасы ұйымдастырған жою рәсімінен кейін, 2010 жылдың 20 қазанында Аляска денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінен қаражаттарды пайдалана отырып, қауіпсіздік алаңдауларына байланысты бағана төмендетілді. Ситка Сентинель газеті бұл бағананың «Аляскадағы ең көп суретке түсірілген тотем [бағанасы]» екенін хабарлады. 2007 жылдың 24 наурызында Аляска штатының Кордова қаласында Exxon компаниясының бұрынғы бас директоры Ли Реймондтың беті бұрмаланып, кері бұрылып жасалған ұят бағанасы орнатылды. Бұл бағана Принс Уильям шығанағындағы Exxon Valdez мұнай төгілуіне Exxon компаниясының кінәлі екенін анықтаған Анкоридждегі (Аляска) федералды сот Exxon компаниясына 5 миллиард доллар өтемақы төлеуге міндеттегенін көрсетеді.

Poles used for public ridicule are usually called shame poles, and were created to embarrass individuals or groups for their unpaid debts or when they did something wrong. The poles are often placed in prominent locations and removed after the debt is paid or the wrong is corrected. Shame pole carvings represent the person being shamed. One famous shame pole is the Seward Pole at the Saxman Totem Park in Saxman, Alaska. Originally carved in the c. 1885, the pole shamed former U. S. Secretary of State William H. Seward for his "lack of recognition of Indigenous peoples at an early point in Alaska’s U. S. history," as well as not reciprocating the generosity of his Tlingit hosts following an 1869 potlatch given in his honor. The figure's red painted nose and ears may symbolize drunkenness or Seward's stinginess. In the 1940s, a second iteration of the pole was built by Tlingit men enrolled in the Civilian Conservation Corps; according to the Alaska Historical Society, the United States government was unaware that the pole's intent was to shame Seward until after the completion of the project. The pole stands next to the Chief Shakes Tribal House in Wrangell. The pole's unique crossbar shape has become popularly associated with the town of Wrangell, and continues to be used as part of the Wrangell Sentinel newspaper's masthead. In 1942, the U. S. Forest Service commissioned a pole to commemorate Alexander Baranof, the Russian governor and Russian American Company manager, as a civilian works project. The pole's original intent was to commemorate a peace treaty between the Russians and Tlingits that the governor helped broker in 1805. George Benson, a Sitka carver and craftsman, created the original design. The completed version originally stood in Totem Square in downtown Sitka, Alaska. When Benson and other Sitka carvers were not available to do the work, the U. S. Forest Service had CCC workers carve the pole in Wrangell, Alaska. Because Sitka and Wrangell native groups were rivals, it has been argued that the Wrangell carvers may have altered Benson's original design. For unknown reasons, the Wrangell carvers depicted the Baranov figure without clothes. Following a Sitka Tribe of Alaska sponsored removal ceremony, the pole was lowered due to safety concerns on October 20, 2010, using funds from the Alaska Dept. of Health and Social Services. The Sitka Sentinel reported that while standing, it was "said to be the most photographed totem [pole] in Alaska". On March 24, 2007, a shame pole was erected in Cordova, Alaska, that includes the inverted and distorted face of former Exxon CEO Lee Raymond. The pole represents the unpaid debt of $5 billion in punitive damages that a federal court in Anchorage, Alaska, determined Exxon owes for its role in causing the Exxon Valdez oil spill in Prince William Sound.

Түпнұсқалық контексттен тыс тотемдік бағаналар

Тынық мұхитының солтүстік-батысынан шыққан кейбір тотемдік бағаналар бастапқы орналасқан жерінен тыс, басқа жерлерге көшіріліп қойылды. 1903 жылы Аляска округінің әкімі Джон Грин Брейди Алясканың оңтүстік-шығысындағы ауылдардан он бес тлингит және хайда тайпаларына тиесілі тотемдік бағаналарды жинап, оларды көпшілікке көрсету үшін алып келді. Луизиана сатып алу көрмесінде (1904 жылы Миссури штатының Сент-Луис қаласында өткен әлемдік көрмеде) олардың он төртеуі бастапқыда көрменің Аляска павильонының сыртында орнатылды; ал қалғаны, тасымалдау кезінде сынған болатын, жөнделіп, көрменің Эскимо ауылына орнатылды. Осы бағаналардың он үшi Аляскаға қайтарылып, кейін Ситка ұлттық тарихи паркіне орнатылды. Қалған екі бағана сатылды; Аляска павильонынан алынған бір бағана Милуоки қалалық мұражайына, ал Эскимо ауылынан алынған бағана сатылып, содан кейін Индианаполистің «Алтын төбе» деп аталатын ауданындағы жеке меншігіне орнатқан Дэвид М. Пэрриге сыйға берілді. «Алтын төбедегі» түпнұсқа бағананың қалдықтары қазір жоқ болғанымен, оның көшірмесі 1996 жылдың 13 сәуірінде Индианаполистегі Америка үндістері мен Батыс өнері мұражайының алдындағы алаңға орнатылды. Шамамен екі жылдан кейін көшірме мұражайдың ішіне көшірілді, ал 2005 жылы мұражай кеңейтілгеннен кейін жаңа атриумға орнатылды.

Үндістанның жаңа келісімдері

1930 жылдардағы АҚШ-тың «Жаңа саясат» бағдарламасы Америка Құрама Штаттарындағы жергілікті өнер мен қолөнерді белсенді түрде қолдады, ал тотемдік бағаналарда ақ қоғамның кеңінен бағалайтын өнер түрін тапты. Аляскада Азаматтық консервациялық корпусқа қарасты үнді бөлімі ескі тотемдік бағаналарды қалпына келтіріп, жөндеуге келмейтіндерін көшіріп, жаңаларын жасады. АҚШ Федералдық үкіметтік агенттігі – Үнді өнері мен қолөнері жөніндегі кеңес, оларды жалпы жұртқа сатуға көмектесті. Бұл жоба табысты болды, бірақ антропологтар бұл шара жергілікті халықтың дәстүрлі мәдениетін жойып, тотемдік бағаналардың мағынасын кетіргенін айтып наразылық білдірді. Тағы бір мысал 1938 жылы АҚШ Орман шаруашылығы қызметі Аляскада тотемдік бағаналарды қалпына келтіру бағдарламасын бастағанда болды. Бағаналар жерлеу және рулық белгілер ретіндегі бастапқы орналасқан жерлерінен көшіріліп немесе жөнделіп, содан кейін туристерге олардың мағынасын түсіндіру үшін ағылшын және француз бақшалары үлгісінде салынған саябақтарға орналастырылды. Англияда, Вирджиния суының жағасында, Уиндзор Ұлы саябағының оңтүстігінде Британдық Колумбияның құрылғанына 100 жыл толуына орай Елизавета II патшайымға сыйға берілген 30 метрлік (100 фут) канадалық тотемдік бағана орналасқан. Сиэтл қаласында 1899 жылы Аляскадағы бір ауылдан алынған тлингиттердің жерлеу тотемі Пионер алаңында орнатылды. Сонымен қатар, Ванкувердің Стэнли паркі, Викторияның Thunderbird паркі және Британдық Колумбия университетінің Антропология мұражайындағы тотемдік бағаналар жинақтары Британдық Колумбия аймағындағы бастапқы орналасқан жерлерінен алынып тасталды. Стэнли паркіндегі бастапқы Скеданс жерлеу бағанасы Хайда Гвайиге қайтарылды және қазір оның көшірмесімен ауыстырылды. 1980 жылдардың соңында қалған оюлы бағаналар сақтау үшін әртүрлі мұражайларға жіберілді, ал парк кеңесі олардың орнына жаңа бағаналар жасап, уақытша берді.

Құрылыс және техникалық қызмет көрсету

Тотем бағанасына арналған ағаш таңдалғаннан кейін, оны кесіп, ою орнына тасымалдайды, онда қабығы мен сыртқы ағаш қабаты (саса) алынып тасталады. Содан кейін ағашқа қай жағын кесу керектігін анықтап, артқы жартысын алып тастайды. Бұтақтың ортасы ойылып, жеңілдетіледі және жарылудан сақтану үшін бос қалдырылады. Тотемді кесу үшін алғашқы құралдар тас, қабық немесе сүйектен жасалған, бірақ 1700 жылдардың соңынан бастап темір құралдарды қолдану кесу жұмысын жылдамдатып, жеңілдетті. Бастапқыда мүсіншілер суреттердің негізгі сызықтарын ағашқа бояп салған болуы мүмкін, ал қазіргі мүсіншілер өз суреттері үшін қағаз үлгілерін қолданады. Ағаш кесушілер бұтақтың жалпы пішінін жасау үшін тізбекті араларды пайдаланады, ал ағаш кескіштер мен шанаштар ағашты жоңқалайды. Мүсіншілер пышақтар мен басқа да ағаш өңдеу құралдарын қолданып, ұсақ бөлшектерді қосады. Ою жұмысы аяқталғаннан кейін, суреттердің ерекшеліктерін жақсарту үшін бояу жағылады. Тотем бағаналары орнатылғаннан кейін және потлатч тойынан кейін көбінесе күтімсіз қалдырылады. Әдетте, олар 60-80 жылға дейін тұрады, тек бірнешесі 75 жылдан асып, одан да аз бөлігі 100 жылға жетеді. Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы мәдениеттің өнер және туристік тауарлар нарығында қолданылуы тотем бағаналарының төмен сапалы имитацияларын жасауға әкелді, олардың күрделі стильдік ережелері мен мәдени маңызы туралы білімі аз немесе жоқ. Бұған коммерциялық мақсаттар үшін, тіпті әзіл үшін жасалған, алкогольді ішімдіктер сатылатын орындарда және кейбір мүсіндердің қасиеттілігіне немқұрайлы немесе тікелей қарсы келетін басқа да жағдайларда қолданылатын имитациялар кіреді. Олардың табысты еңбектері Гил Кардиналдың Канада Ұлттық кино басқармасы түсірген «Тотем: Г’псголокс бағанының оралуы» атты деректі фильмінде көрсетілген. 2015 жылдың қазан айында 1931 жылы Голливуд актері Джон Барримор ауылдан алып кеткен Тлингит тотемі Гавайиден Аляскаға қайтарылды.