Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауының жергілікті этникалық тобы
Indigenous ethnic group of the Pacific Northwest Coast
Кваквакаʼвак, сондай-ақ Квакиутл ("Кваквала тілінде сөйлейтін халықтар") деп те белгілі, Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауының жергілікті халықтарының бірі. 2016 жылғы халық санауы бойынша олардың қазіргі саны 3665 адамды құрайды. Көпшілігі Солтүстік Ванкувер аралындағы дәстүрлі аумақтарында, жақын орналасқан Discovery аралдарында және іргелес Британ Колумбиясының құрлық бөлігінде тұрады. Бір бөлігі Виктория және Ванкувер сияқты қалаларда өз отанынан тыс жерлерде де тұрады. Олар саяси тұрғыдан 13 тайпалық үкіметке біріккен. Олардың тілі, қазір халықтың 3,1% ғана сөйлейтін, жалпы Кваквала деп аталатын төрт диалектіден тұрады. Бұл диалекттер: Кваквала, ʼNak̓wala, G̱uc̓ala және T̓łat̓łasik̓wala.
The Kwakwa̱ka̱ʼwakw , also known as the Kwakiutl ('/k//w//ɑː//k//j//ʊ//t//əl/; "Kwakʼwala speaking peoples"), are one of the indigenous peoples of the Pacific Northwest Coast. Their current population, according to a 2016 census, is 3,665. Most live in their traditional territory on northern Vancouver Island, nearby smaller islands including the Discovery Islands, and the adjacent British Columbia mainland. Some also live outside their homelands in urban areas such as Victoria and Vancouver. They are politically organized into 13 band governments. Their language, now spoken by only 3.1% of the population, consists of four dialects of what is commonly referred to as Kwakʼwala. These dialects are Kwak̓wala, ʼNak̓wala, G̱uc̓ala and T̓łat̓łasik̓wala.
Атауы
Квакиутл атауы Квагуʼл сөзінен шыққан. Антрополог Франц Боас өзінің антропологиялық зерттеулерінің көп бөлігін осы аймақта жүргізіп, бұл терминді осы ұлтты және олардың барлығын атау үшін танымал етті. Алайда, бұл термин Кваквала тілінде сөйлейтін барлық халықтарға, сондай-ақ Вакашан тілдер тобына жататын, бірақ Кваквала тілінде сөйлейтін үш басқа да жергілікті халыққа қате қолданылды. Бұл халықтар, теріс аталып, Солтүстік Квакиутл деп белгіленді – олар Хайсла, Вуикинуксв және Хейльцук. Көптеген адамдар өздерін "Квакиутл" деп атауды қателік деп санайды. Олар "Кваквала тілін сөйлейтін халықтар" деген мағына беретін Кваквакаʼвакв деген атауды қалайды. Бір ерекшелік – Кэмпбелл өзеніндегі Лайх квил тах халқы, олар Оңтүстік Квакиутл деп танылады және олардың кеңесі Квакиутл аудандық кеңесі болып табылады.
The name Kwakiutl derives from Kwaguʼł—the name of a single community of Kwakwa̱ka̱ʼwakw located at Fort Rupert. The anthropologist Franz Boas had done most of his anthropological work in this area and popularized the term for both this nation and the collective as a whole. The term became misapplied to mean all the nations who spoke Kwakʼwala, as well as three other Indigenous peoples whose language is a part of the Wakashan linguistic group, but whose language is not Kwakʼwala. These peoples, incorrectly known as the Northern Kwakiutl, were the Haisla, Wuikinuxv, and Heiltsuk. Many people who others call "Kwakiutl" consider that name a misnomer. They prefer the name Kwakwa̱ka̱ʼwakw, which means "Kwakʼwala speaking peoples". One exception is the Laich kwil tach at Campbell River—they are known as the Southern Kwakiutl, and their council is the Kwakiutl District Council.
Тарих
Кваквакаквак ауызша тарихында олардың ата-бабалары (ʼнаʼмима) құрлық, теңіз немесе жер астынан жануарлар түрінде келген деп айтылады. Осы жануарлардың бірінің ата-бабалары белгілі бір жерге жеткенде, ол жануарлық түрін тастап, адам болып шығады. Бұл аңыздардағы жануарлар арасында Күн құсы, оның інісі Колас, теңіз құсы, киттер, гризли аю немесе бас жынды бар. Кейбір ата-бабалардың шығу тегі адамнан, ал олар алыс жерлерден келген дейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Кваквакакау экономикасы негізінен балық аулауға негізделген, ерлер аң аулауға, ал әйелдер жабайы жемістер мен жидектерді жинауға қатысқан. Шебер тоқу мен ағаштан жасалған бұйымдар маңызды қолөнер болды, ал құлдар мен материалдық иемділіктер арқылы айқындалған байлық поттач рәсімдерінде көрсетіліп, сауда-саттыққа шығарылды. Бұл әдет-ғұрыптарды антрополог Франц Боас жан-жақты зерттеген. Басқа халықтардан айырмашылығы, байлық пен мәртебе қаншалықты көп болғанына емес, қаншалықты көп беруге болатынына байланысты анықталды. Байлығыңызды берудің бұл әрекеті потлачтағы негізгі әрекеттердің бірі болды. Еуропалықтармен алғашқы құжатталған байланыс 1792 жылы капитан Джордж Ванкувермен болды. Канаданың батыс жағалауындағы еуропалық қоныс аударушылармен тікелей байланыс нәтижесінде пайда болған ауру 19-шы ғасырдың аяғында және 20-шы ғасырдың басында Кваквака'вак халқының санын күрт қысқартты. Кваквака'вак халқы 1830 және 1880 жылдар аралығында 75% -ға төмендеді. 1862 жылы Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы шешек эпидемиясы халықтың жартысынан астамын өлтірді. Ванкувер аралынан келген Кваквака'вак билеушілері 1893 жылы Чикагода өткен Колумбияның дүниежүзілік көрмесінде өнер көрсетті. 2006 жылы Британдық Колумбия университетінің баспасында абориген балаларына арналған алғашқы интернат мектептерді құрған екі негіздеушінің тәжірибесі туралы есеп жарияланды. "Жақсы ниеттердің бұзылуы" – Эмма Кросби және методисттер миссиясы Солтүстік-батыс жағалауында" Ян Хар және Жан Барманның хаттары мен Лакс Куаламс (Порт Симпсон) қаласындағы алғашқы миссионер Томас Кросбидің әйелі туралы мәліметтері бар. Бұл 1870 жылдан бастап 20-шы ғасырдың басына дейінгі кезеңді қамтиды. 2005 жылы Калгари университетінің баспасында екінші кітап жарық көрді, Маргарет Батчердің хаттары – Солтүстік Тынық мұхиты жағалауындағы миссионерлік империализм, Мэри Эллен Келм редакциялаған. Бұл 1916-1919 жылдар аралығында Китамаат ауылында болған оқиғаларды және Хайсла халқының арасында Бутчердің тәжірибесі туралы мәліметтерді қамтиды. 2007 жылы Британдық Колумбияның The Tyee онлайн жаңалық журналында осы екі кітап туралы "Туған тозақтың аналары" деген мақала жарияланды. Өздерінің жерімен, мәдениетімен және құқықтарымен байланыстарын қалпына келтіре отырып, Кваквака'вак өздерінің әдет-ғұрыптарын, сенімдерін және тілін қайтару үшін көп нәрсеге қол жеткізді. Потлачтар отбасылар туған ортаға қайта қосылғанда жиі өткізіледі, ал қауым тілдік бағдарламаларды, сабақтарды және әлеуметтік іс-шараларды тілді қалпына келтіру үшін қолданады. 19 және 20 ғасырлардағы Мунго Мартин, Эллен Нил және Вилли Сивид сияқты суретшілер Кваквака'вак өнерін және мәдениетін қайта жаңғыртуға күш салды.
Kwakwa̱ka̱ʼwakw oral history says their ancestors (ʼnaʼmima) came in the forms of animals by way of land, sea, or underground. When one of these ancestral animals arrived at a given spot, it discarded its animal appearance and became human. Animals that figure in these origin myths include the Thunderbird, his brother Kolas, the seagull, orca, grizzly bear, or chief ghost. Some ancestors have human origins and are said to come from distant places. Historically, the Kwakwa̱ka̱ʼwakw economy was based primarily on fishing, with the men also engaging in some hunting, and the women gathering wild fruits and berries. Ornate weaving and woodwork were important crafts, and wealth, defined by slaves and material goods, was prominently displayed and traded at potlatch ceremonies. These customs were the subject of extensive study by the anthropologist Franz Boas. In contrast to most non native societies, wealth and status were not determined by how much you had, but by how much you had to give away. This act of giving away your wealth was one of the main acts in a potlatch. The first documented contact with Europeans was with Captain George Vancouver in 1792. Disease, which developed as a result of direct contact with European settlers along the West Coast of Canada, drastically reduced the Indigenous Kwakwa̱ka̱ʼwakw population during the late 19th early 20th century. Kwakwa̱ka̱ʼwakw population dropped by 75% between 1830 and 1880. The 1862 Pacific Northwest smallpox epidemic alone killed over half of the people. Kwakwa̱ka̱ʼwakw dancers from Vancouver Island performed at the 1893 World's Columbian Exposition in Chicago. An account of experiences of two founders of early residential schools for Aboriginal children was published in 2006 by the University of British Columbia Press. Good Intentions Gone Awry – Emma Crosby and the Methodist Mission On the Northwest Coast by Jan Hare and Jean Barman contains the letters and account of the life of the wife of Thomas Crosby the first missionary in Lax Kwʼalaams (Port Simpson). This covers the period from 1870 to the turn of the 20th century. A second book was published in 2005 by the University of Calgary Press, The Letters of Margaret Butcher – Missionary Imperialism on the North Pacific Coast edited by Mary Ellen Kelm. It picks up the story from 1916 to 1919 in Kitamaat Village and details of Butcher's experiences among the Haisla people. A review article entitled Mothers of a Native Hell about these two books was published in the British Columbia online news magazine The Tyee in 2007. Restoring their ties to their land, culture and rights, the Kwakwa̱ka̱ʼwakw have undertaken much in bringing back their customs, beliefs and language. Potlatches occur more frequently as families reconnect to their birthright, and the community uses language programs, classes and social events to restore the language. Artists in the 19th and 20th centuries, such as Mungo Martin, Ellen Neel and Willie Seaweed have taken efforts to revive Kwakwakaʼwakw art and culture.