Кіріспе

Чероки басшысы (1839 жылы қайтыс болған)

Майор Ридж, Ридж (кейде Pathkiller II) (шамамен 1771 – 22 маусым 1839) (сонымен қатар Нуннехидихи, кейіннен Ганундалеги деп те аталады) – чероки басшысы, тайпалық кеңестің мүшесі және заң шығарушы. Ол американдық шекарашыларға қарсы чероки-американ соғыстарында жауынгер ретінде күрескен. Кейіннен майор Ридж 19 ғасырдың басында крик және семинол соғыстарында чероки тайпасын генерал Эндрю Джексонмен және АҚШ-пен одақтастырды. Чарльз Р. Хикс және Джеймс Ваннмен бірге Ридж «Чероки үштігінің» құрамына кірді – 19 ғасырдың басындағы чероки ұлтындағы жас басшылардың тобы, олар мәдениетке бейімделуді және АҚШ-пен қарым-қатынастың өзгеруін қолдады. Барлығы өздерін чероки деп жариялады; олардың арасында әртүрлі нәсілдік топтар болған, бірақ Ридж көбінесе толыққанды чероки болған және чероки жерін қоршаған еуропалық-американдық мәдениеттің жеке және кәсіби тәжірибесі мен түсінігі мол болды. Ридж Джорджияда бай плантатор және паромшы болды. Көптеген чероки басшылары сияқты, оның ішінде Джон Росс, ол чероки тайпасының 1830 жылғы «Үндістерді көшіру туралы» заңға АҚШ-тың жауап беруіне қатысты мәселелерде одан күрт дауласты. Ридж бай плантация және құл иесі болды. Федералдық үкімет тарапынан көшіру қысымы күшейген кезде Ридж және Келісім партиясының өкілдері 1835 жылғы даулы «Жаңа Эхота шартына» қол қойды. Олар көшірудің сөзсіз болатынына сенді және осы процесте чероки құқықтарын қорғауға тырысты. Шарты бойынша чероки оңтүстік-шығыстағы қалған жерлерін АҚШ-қа беруге және Миссисипи өзенінің батысындағы Үндістан аумағына көшіруге міндетті болды. Оппозиция АҚШ үкіметіне қарсы наразылық білдіріп, келесі жылы жаңа шартыға қол қойды, бірақ олардың бәрі көшіруге мәжбүр болды. Ортақ жерлерді беруге және «Көз жасы жолының» құрбандарына кінәлі деп танылған Ридж 1839 жылы Росс фракциясының мүшелері тарапынан өлтірілді, олар чероки қан заңына сәйкес әрекет еткендерін сенді.

Неке және отбасы

1792 жылы Ридж Сехояға, сондай-ақ Сузанна Кэтрин Уикетт деп аталған, Далалық картоп руынан шыққан, аралас қанды чероки әйеліне үйленді. Оның есімі Сехоя деп те жазылатын; ол Кейт Паррис пен Ар та ку ни сти Sky ("Викетт") қызы болған. Олардың бірнеше баласы болды, соның ішінде Джон Ридж де бар еді. 1819 жылы оны жас шағында Коннектикут штатының Корнуолл қаласына, Еуропалық-американдық классикалық білім алу үшін Шетелдік Миссионерлік мектепке жіберді. Чероки-американ соғыстарынан кейін Риджтер Чероки қаласы Ооткалогада тұрды. (Қазіргі Джорджия штатының Калхун қаласы осы жерге жақын орналасқан.) Шамамен 1819 жылы олар Чероки қаласы Чатугаға (қазіргі Рим) Оостанаула және Этова өзендерінің қосылған жеріне, ол жерден Кооса өзені пайда болатын жерге көшті. Ридж Останаула өзеніне қарап жатқан 223 акр жерге ие болды, қосылған жерден жоғарырақ. Еуропалық-американдық плантаторлар сияқты, Ридж мақта далаларын өңдеу үшін африкалық-американдық құлдарды пайдаланды. Жақын жерде Риджтің шәкірті Джон Росс өзінің үйі мен плантациясын құрды. Риджтің формальды білімі болмады, ол оқып-жазуды білмейтін. Бірақ ол шешен әрі күшті сөйлеуші ретінде танымал болды. Ридж білімнің құндылығын бағалап, чероки ұлты ретінде сақталуы үшін еуропалық-американдықтармен қарым-қатынас жасауды және олардың салтын түсінуді үйрену керектігіне сенді. Ол ұлы Джонды Спрингхиллдегі миссионерлік интернат мектебіне жіберді.

Жас жауынгер

Қіші шабуылдар мен басқа да әрекеттерге қатысудан өзге, Нуннехидихи 1788–1789 жылдардың қысында Гиллеспи бекетіне жасалған шабуылға, Уоттстің шабуылдарына қатысты; 1792 жылы Буканен бекетіне шабуыл; 1793 жылы Үстіңгі Шығыс Теннесси елді мекендеріне қарсы науқан (оның нәтижесінде Каветт бекеті талқандалып, тұрғындары қырғынға ұшырады); және Этовадағы «Биік мұнара шайқасы» деп аталатын шайқас. (1793 жылғы науқандардан бұрын, ол Холстон өзені маңындағы елді мекендерге қарсы ат ұрлауға қатысқан, сол кезде еуропалық америкалық пионерлердің екеуі қаза тапқан.) 21 жасында Нуннехидихи Чероки Кеңесінің мүшесі болып сайланды. Ол құнды кеңесші болды және екінші сессияда көптеген пайдалы заңдарды ұсынды. Шекарашылар Риджтің тобын қуа жөнелтіп, оларды Коятиде (Кіші Теннесси өзенінің сағасына жақын) ұстады. Олар Чикамауга черокилерінің бірнеше басшыларын өлтіріп, басқаларын жарақаттады, соның ішінде Оверхилл елді мекендерінің бас басшысы Хангинг Мау. 1807 жылы Даблхедке ақ спекулянттар Черроки Ұлттық Кеңесінің келісімінсіз Черрокидің ортақ жерлерін беруге пара берді. Кеңес бұл әрекетті ұлтқа қарсы жасалған қылмыс деп танып, Риджге, Джеймс Ваннға және Александр Сандерске Даблхедті өлтіруді тапсырды. (Ван маскүнем болып, қатыса алмады. Қалған екі адам 1807 жылдың 9 тамызында Теннессидегі Хивасси гарнизонында ескі басшыны өлтіру үшін мылтық, пышақ және томахок қолданды). 1812 жылғы соғысқа дейін шауни тайпасының басшысы Текумсе және оның інісі Тенскаватава (оны «Пайғамбар» деп те атайды) басқа тайпаларды біріктіру және ақ иммигранттарға жерлерін сатуға жол бермеу үшін оңтүстікке келді. Текумсе тыңдаушыларын Америка Құрама Штаттарына бағынудан бас тартуға, ақ адамның егіздік тіршілік салтына көшпеуге, дәстүрлі өмір салтына оралуға және жерлерін қорғау үшін қару алуға шақырды. Ридж Текумсе жақын жердегі мускоги (крик) тайпасымен сөйлескенде, бақылаушы ретінде қатысты. Ридж кездесуден кейін Текумсеге қарсы шығып, егер ол бұл хабарды чероки тайпасына таратуға тырысса, оны өлтіретінін ескертті.

Кейінгі өмірі

Ридж 1814 жылы Қызыл таяқтарға қарсы Крик соғысы кезінде Аттымұрт бұрылысы шайқасында АҚШ генералы Эндрю Джексонмен бірге Чероки тайпасын басқарғанда "майор" атағын алды. Бұл Крик тайпасы ішіндегі Жоғарғы және Төменгі қалалар арасындағы азаматтық соғыс еді, олар еуропалық американдықтармен қарым-қатынас орнату және дәстүрді сақтау мәселелерінде келіспейтін. Ридж ресми түрде лейтенант емес, жай ғана әскери науқанға қатысқан болатын. (Джексон Ұлыбританияға қарсы 1812 жылғы соғысқа да қатысты.) Ридж өмірінің соңына дейін "Майор" есімін пайдаланды. Ол 1818 жылы Джексонмен бірге Семиноль соғысында да қатысып, АҚШ үкіметінің тапсырмасымен Флоридадағы Семиноль тайпасына қарсы Чероки жауынгерлерін жетектеді. Соғыстағы жетістіктері оның Чероки тайпасы арасындағы беделін арттырды. Соғыстан кейін Ридж отбасымен Чероки тайпасының Хед-оф-Куса қаласына (қазіргі Рим, Грузия штаты) көшіп келді. Ол плантация құрып, 30 афроамерикандық құлға ие болды және бай плантаторға айналды. Плантацияның жері шамамен 300 гектарды құрады, негізгі егістері – жүгері, темекі және мақта болды. Ол өз үйін салған. Майор Ридж сонымен қатар, Остануаула өзені арқылы вагондар мен жылқыларды тасымалдайтын табысты паромды құрып, иеленді. Тағы бір бизнестік жоба ретінде Ридж ақ нәсілді Джордж Лавендермен серіктестік құрып, сауда ошағын ашты; онда тұрмыстық заттар мен еуропалық-американдық сәнді тауарлар, мысалы, калико және жібек маталар сатылды. 1816 жылы Эндрю Джексон Чикасо және Чероки тайпаларын Оңтүстік-Шығыстағы жерлерін сатуға және Миссисипи өзенінен батысқа көшуге көндіруге тырысты. Бірақ Миссисипиде өткен кеңесте көптеген Чероки басшылары оның ұсынысын қабылдамады. Олар оған Түркия қаласындағы Чероки кеңесінде Бас Жолбасшымен кездесуі керектігін айтты.

Черокилерді алып тастау

Ридж ұзақ уақыт Чероки тайпасының жерлерін сату және Батысқа көшіру туралы АҚШ үкіметінің ұсыныстарына қарсы болды. Бірақ, Грузияның Чероки үкіметін басып тастау әрекеттері мен еуропалық америкалықтардың жылдам кеңейіп келе жатқан қоныстарының қысымы оның ойын өзгертуге мәжбүр етті. Ұлы Джон Ридждің кеңесімен майор Ридж Чероки ұлтын сақтаудың ең жақсы жолы – АҚШ үкіметінен тиімді шарттар алу және Үндістан аумағындағы олардың құқықтарын қорғау екеніне сенді. 1835 жылдың 29 желтоқсанында Ридж Нью-Эхота шартына қол қойды, ол Миссисипи өзенінің шығысындағы Чероки тайпасының қалған жерлерін Үндістан аумағындағы жерлерге беруді көздейтін. Бұл жерлерге белгілі бір мерзімге жылдық төлемдер қарастырылып, үкімет тарапынан жабдықтар, құралдар және азық-түлікпен де қамтамасыз етілуі тиіс болды. Бұл шешім тайпа ішінде қатты дау тудырды. Ридж шартына қол қойып болған соң, "Мен өлім кесімдеріме қол қойдым" деген сөзді айтқан деген хабар бар. Бас Джон Росс басқаратын Ұлттық партия және Чероки Ұлттық Кеңесінің көпшілігі бұл шартты қабылдамады, бірақ ол АҚШ Сенатынан бекітілді. Келесі жылы Росс АҚШ үкіметімен өзгерістер бойынша келіссөздер жүргізді, бірақ Черокилердің көшірілуі іс жүзінде расталды. 1837 жылдың наурыз айында Ридж, оның отбасы және көптеген басқа Черокилер Батысқа көшіп кетті. Шарта 1835 жылдың желтоқсанында қол қойылған, ал 1836 жылдың наурыз айында түзетілген және бекітілген болатын. Грузия заңсыз түрде Чероки жерлерін лотереяға салып, тіпті Черокилердің көшірілу күнінен бұрын аукционға шығарды. Қоныс аударушылар келіп, Черокилердің иелігіндегі жерлерге жайғаса бастады. Грузия Черокилерге қарсы қоныс аударушыларды қолдады. 1838 жылдан кейін АҚШ үкіметі қалған Черокилерді (олардың құлдарымен бірге) тайпалық жерлерде күшпен жинады. Олар Оңтүстік-Шығыстағы бес өркениетті тайпаның соңғысы болды және "Көз жасының жолы" деп танылған сапарға шықты, осы сапарда шамамен 4000 Чероки қаза тапты. Әйелі, қызы және ұлы Джонның бір баласымен бірге майор Ридж Арканзас-Миссури шекарасына жақын Хони-Крик деп аталатын Үндістан аумағына қайықпен және кемемен барды. Ридж таңдаған жер Черокилерге бөлінген аумақтан елу шақырым қашықтықта орналасқан еді. Ол енді өз халқының арасында өмір сүргісі келмеді. Оның ұлы Джон Ридж және майор Ридждің туысы Элиас Будино алты айдан кейін оларға қосылды.

Атқару

Батыста Росс фракциясы Риджді және Жаңа Эхота шартына қол қойған басқа да тараптарды жол бойындағы 4000 адамның қазасына, сондай-ақ, ортақ жерлерді жоғалтуға кінәлады, бұл аса ауыр қылмыс деп есептелді. 1839 жылдың маусым айында майор Ридж, оның ұлы Джон және жүрегі туыс Элиас Будинот Росс фракциясының мүшелерімен Чероки қан заңы бойынша жазаланды. Ридж жолмен атпен келе жатып қаза тапты, бес адамнан тұратын топ ағаштардың арасындағы бұталарда мылтықтарымен күтіп отырып, оған бірнеше оқ атты, бес оқ оның басын және денесін тесіп, денесі ердің үстіне құлады. Росс фракциясы Элиас ағасы Стэнд Уэтиді де өлтіруге тырысты, бірақ ол аман қалды. Кейіннен Шартық партияның басқа да мүшелері өлтіріліп, ел ішінде зорлық-зомбылық толқыны басталды. Риджді өлтіргендердің арасында Берд Даблхед те болды. Ридж әкесі, басшы Даблхедті Ұлттық Кеңестің бұйрығымен өлтірген еді. Оның тағы бір өлтірушісі Джеймс Форман, Бердтің жартылай бауыры. 1842 жылы Ридждің жүрегі туыс Стэнд Уэти Форманды өлтірді. 1845 жылы қарсыластары оның кіші інісі Томас Уэтиді өлтірді. Чероки ішіндегі кек алу зорлық-зомбылығы сол буынның қалған Уэти отбасы мүшелерінің өліміне әкелді. Стэнд Уэти 1840 жылдардағы Чероки қақтығысы дерлік азамат соғысына айналған кездегі зорлық-зомбылықтан аман қалды. 1850 жылдары Уэти Арканзаста Форманды өлтіргені үшін сотталды, бірақ өзін-өзі қорғауға сүйене отырып ақталды; оны ағасы Элиас ұлы Элиас Корнелиус Будинот қорғады. Америка Азамат соғысының басталуымен тайпалық жіктер одан әрі күшейді. Көптеген черокилер Оңтүстік үкіметтері оларды жерлерінен қуғандарына қарамастан, Конфедерацияны қолдады. Конфедерация шенеуніктері тәуелсіз мемлекет құруда сәттілікке жетсе, тәуелсіз Үндістан мемлекетін мойындайтындарын мәлімдеді. Стэнд Уэти Росс пен көптеген Одақ жақтастары басқа жерге кеткеннен кейін Конфедерацияны қолдаған Черокидің Бас басшысы (1862-1866) болды. Ол Конфедерация генералы болды және Одақ әскерлеріне соңғы болып берілді.

Жерлеу

Ридж және оның ұлы Джон Оклахома штатының Делавэр округіндегі Полсон зиратында жерленген. Оның інісі Стэнд Уати кейін табиғи себептерден қайтыс болғаннан соң, олардың қасына жерленді.