Кіріспе

Ирландияның Клэр округіндегі қала. Килруш – Ирландияның Клэр округіндегі жағалау қаласы. Бұл сонымен қатар Киллалое Рим католик діни округіндегі азаматтық және шіркеулік приходтың да атауы. Ол графтықтың оңтүстік-батысында Шаннон өзенінің құйылатын жеріне жақын орналасқан. Килруш – Ирландияның мұралық қалаларының тізіміндегі бірі. Бұл аймақ 1956 жылға дейін ирланд тілінде сөйлейтін қауымдастық – Батыс Клэр Гельтахтының бөлігі деп ресми түрде танылған.

Тарих

Килруш 16 ғасырдан бері бар, бірақ жергілікті шіркеу ауласындағы ескі шіркеудің қирауы одан да ертерек тарихты көрсетеді. Cill Rois атауы «Ағаш шіркеуі» деген мағынаны білдіреді деп саналады, бұл шіркеу қирауының орнына сәйкес келеді. Голландиялық тегі бар Ванделер отбасы Батыс Клэрдегі ең белгілі жер иесі болды. Ванделерлер 1656 жылы Томмонд графына қарасты Боллиноттегі жерді жалға алып, осы аймаққа қоныстанды. Джайлз, бұл аймақтағы алғашқы Ванделер, ақсақалдың әкесі болды. Джон Ванделер 1687 жылдың наурыз айында Инискатэйдің пребендісі болып тағайындалды. Ол 1727 жылы Килрушта жерленді. 1749 жылы Рев. Джонның ұлы Джон Ванделер Ирландиядағы жалға алу комиссарының бірі ретінде тапқан байлығынан 9 826,0 фунт стерлингке бағаланған Батыс Клэрдегі жерлерді сатып алды. Қала 18 ғасырда ғана ірі дамуға ұшырады. Бұл даму Джон Ормсби Ванделердің аудандағы ең бай жер иесі болуымен бірге болды. Ол қаланың жоспарын жасады және қазіргі көшелердің көптеген аттары Ванделер отбасының есімдерінен алынған. Джон Ормсби Ванделер 1808 жылы үлкен отбасылық үй, Килруш үйін де салды. Джон Ормсби Ванделер Килруштың көп бөлігіне ие болды. Қаржылық тиімді неке және саяси маневрлер арқылы байлыққа ие болған ол қаланы дамытуға шешім қабылдады. Оған бұл жобада шотланд бизнесмені Джеймс Патерсон көмектесті. Патерсон Батыс Клэрдегі сұлы саудасына кірісіп, 1802 жылы Ванделер алаңында оған жер беріліп, алты қабатты ғимарат салды. Ванделер тапсырыс берген ғимараттардың қатарында 1808 жылы аяқталған Килруш қалалық залы да болды. Наполеон соғыстары (1799–1815) ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасын арттырды. Килруш және көршілес аймақтар гүлденген кезде, Хелли Даттон 1808 жылы қаланың «біршама маңызға ие болып, жылдам өсіп келе жатқанын» хабарлады. Ол сондай-ақ Патерсонның рөлін «Килруш пен оған іргелес округтерге үлкен пайда әкелген өте белсенді және білімді тұрғын» деп мойындады. 1812 жылы Патерсон кеме жүргізу бизнесіне кірісіп, 1817 жылы Лимерик пен Килруш арасында тұрақты түрде жүретін бу кемесі болды. Килкидің демалыс орны ретінде танымалдылығы артып, көптеген транзиттік саяхатшылар Килрушқа келді. 1837 жылы Сэмюэл Льюис Килрушты теңіз порты, базар және пошта қаласы деп сипаттады. Басты өндіріс, негізінен, үй тұтынуы үшін фланель, шұлық және мата өндірілді. Басты сауда – астық, май, шошқа, ауыл шаруашылығы өнімдері және терілер. Үйге арналған тас тұзын тазарту, тері илеу шеберханасы, сабын фабрикасы және шеге фабрикасы болды. Қалада ұлттық және ауыл шаруашылығы банктерінің бөлімшелері ашылды, сондай-ақ полиция күштері де орналастырылды. 1825 жылы кішкентай түрме, ал 1831 жылы сот ғимараты салынды. Алайда, аштық жылдары (1845–1849) Килрушқа көп қиындықтар әкелді. Аштық, үйден қуу, қызба және холера Клэрдің оңтүстік-батысындағы халықты соншалықты азайтты, ол ешқашан аштыққа дейінгі деңгейге жетпеді. Бұл кейінірек радио бағдарламасында көрсетілді. 1880-ші жылдардың соңында Ванделер есімі жер иелерінің ең жаман әрекеттерімен байланысты болды. Килруш жұмыс үйінде қорқынышты жағдайлар мен өлім-жітім болды. Осы кезде Гектор Ванделер елорданың иесі болды. Килруш 19 ғасырдың соңында Батыс Клэр темір жолының келуіне байланысты Ұлы аштықтың салдарынан көп жағдайда аман қалды және қарбалас базар қаласына айналды. Шеннон сағасындағы Скеттери аралында 1500 жылдық монастырь орналасқан, ол Килруштан қайықпен 15 минуттық жерде. Монастырьды Сент-Сенан құрған. Онда Ирландиядағы ең көне және ең биік дөңгелек мұнаралардың бірі бар.

Килраш қазіргі күні

Килруш қаласының ескі портында 120 орындық теңіз айлағы орналасқан, оған Шаннон сағасына, Скеттери аралына және Атлант мұхитына автоматты шлюз арқылы кіруге болады. Ескі Ванделер иелігіндегі әдемі қабырғалы баққа әлі де баруға болады, бірақ Килруш үйі 19 ғасырдың соңында өртенген, ал 1970 жылдары қауіпті болғандықтан бұзылыпты. Ол қазіргі негізгі орталық тұрақ орналасқан жерде тұрған. Жақын жердегі Moneypoint электр станциясының құрылысы 1979 жылы басталды және 1985-1987 жылдар аралығында пайдалануға берілді. Бұл қала мен аймаққа үлкен экономикалық пайда әкелді, Moneypoint Батыс Клэрдегі маңызды жұмыс берушілердің бірі болды. Дегенмен, 2025 жылға қарай Moneypoint-те көмірді жағуды тоқтатуды көздеген үкіметтік климаттық саясатқа байланысты электр өндірісі күрт төмендеді, кейде мүлдем тоқтады. 2019 жылы жұмыс күшінің жартысынан астамы қысқартылатыны жарияланды, бұл аймақтың экономикалық жағдайына қатысты алаңдаушылық тудырды. Килруштің сауда орталығы соңғы жылдары күрт өзгерді, екі онжылдық бұрынғысынан мүлдем өзгеше болып кетті. Tesco (2008 жылы ашылды) және Aldi (2009 жылы ашылды) сияқты ірі сауда орталықтары қалада ашылды, бірақ онжылдықтың басынан бері көптеген шағын сауда орындары жабылды, Moore Street сияқты көшелерді дерлік толық жойды. Килруш 2013 жылғы Ұлттық ашаршылық еске алу іс-шарасын қабылдады. Жағалауда жыл бойы тұратын үлкен дельфин тобы бар. Дельфиндерді қарауға арналған кемелер күн сайын Килруш айлағынан шығады, ал Шаннон дельфиндері мен жабайы табиғат қоры жақын жерде ақпараттық орталыққа ие. Килруш 1982 жылдан бері Францияның Бретань аймағындағы Плузань қаласымен қалалық байланыс орнатқан. 2015 жылы Килруш Entente Florale алтын медалін жеңіп алды, бұл Еуропалық бақша және қоршаған орта туралы конкурстың марапаты. Килруш 5000-ға дейін халқы бар елді мекендер санатында Ирландияны өкілдік етті.

Қазіргі спорт түрлері

Қаланың Эннис жолында 18 лункалы гольф алаңы бар. Батыс яхт клубы соңғы онжылдықтарда жаңарып, қайта жанданды, және ол әлемдегі ең көне яхт клубтарының бірі болып табылады. Теннис, футбол (футбол) және жеңіл атлетика Коораклер Роуд кешенінде (жасөспірімдер және ересектер клубтары) ұйымдастырылған. Регби клубы Дунбег жолында орналасқан. Килраш Шамрокс ГАА клубы Киллимер жолында орналасқан. Капитан Тубриди еске алу паркі дәстүрлі түрде "Крикет алаңы" деп аталады, себебі ол 19-шы ғасырда осы спорт түрі үшін пайдаланылған. Клуб 1886 жылы құрылған және 21 округтік жүлдеге ие болған. Килруш қаласы Батыс Клэр триатлон клубына үй иесі, бұл көп салалы спорт клубы, ол келесі спорт түрлерінде жаттығады және жарысады: жүзу, велосипед тебу және жүгіру. Килруш – төмендегі "Атақты адамдар" бөлімінде тізілген бірнеше белгілі спортшылардың туған жері.

Бұрынғы спорт

1947 жылдан 1950 жылға дейін аз ғана уақыт жұмыс істеген грейхаундтардың жарыс жолы болды. Лицензия 1946 жылғы 1 қазанда берілді, ал жол 1947 жылғы 31 мамырда Кураклэр жолында ашылды.

Мектептер

Килруш қаласында екі бастауыш мектеп және бір орта мектеп бар. Сен-Сеннс НС ағылшын тілінде оқытатын мектеп, ал екіншісі – ирланд тілінде оқытатын Gaelscoil, ол Gaelscoil Uí Choimin деп аталады. Орта мектеп Килруш қауымдастық мектебі деп аталады.

Көлік

Килруш N67 (Галвей – Тарберт) және N68 (Эннис – Килруш) тас жолдарында орналасқан. Килруш Эннис қаласынан шамамен 30 минуттық (40 км) жерде. Жақын маңда Киллимер мен Тарберт (Керри округі) арасында паром қатынайды. Қалаға Bus Éireann және Clare Bus автобус бағыттары арқылы қызмет көрсетіледі. Ең жақын әуежай – Шаннон әуежайы. Килруш бұрын Энистен басталатын Батыс Клэр темір жолының екі терминалының бірі болған, ал көршілес Килки қаласы екіншісі болды (Ирландия темір жолының тарихына қараңыз). Темір жол 1961 жылы жабылды, бірақ оның қысқа бөлігі Моястада туристік нысан ретінде қайта ашылды. Бұл бағыттың алғашқы бу машиналарының бірі – «Слив Каллан» мұқият қалпына келтірілді. Килруш Крик Марина Шаннон сағасының Атлант мұхиты жағында орналасқан, және оның шлюз қақпалары толқынды сағадан қорғайды.

Азаматтық енші

Килруш азаматтық округінде 40 елді мекен бар.