Поoggio Браччолини: Итальяндық гуманист және латын қолжазбаларын жаңғыртушы

Кіріспе

Итальяндық ғалым, жазушы және гуманист (1380–1459)

Джан Франческо Поджио Браччолини (dʒaɱ franˈtʃesko ˈpɔddʒo brattʃoˈliːni; 11 ақпан 1380 – 30 қазан 1459), көбінесе Поджио Браччолини деп аталады, итальяндық ғалым және ерте Ренессанс гуманисі. Ол көптеген классикалық латын қолжазбаларын қайта ашқандығымен және қалпына келтіргенімен белгілі, олар негізінен Германия, Швейцария және Франция монастырь кітапханаларында тозығы жетіп, ұмытылған болатын. Оның ең танымал табылған еңбектері: Лукрецийдің жалғыз сақталған шығармасы – «De rerum natura», Витрувийдің «De architectura», Цицеронның «Pro Sexto Roscio» сияқты жоғалған сөздері, Квинтилианның «Institutio Oratoria», Стацийдің «Silvae», Аммиан Марцеллиннің «Res Gestae (Rerum gestarum Libri XXXI)» және Силий Италиктің «Punica» шығармалары, сондай-ақ Фронтиннің «De aquaeductu», Ноний Марцелл, Проб, Флавий Капер және Евтихий сияқты екінші дәрежелі авторлардың еңбектері.

Туған жері мен білімі

Поджио ди Гуччо (мансабы барысында Браччолини тегін қосып алған) Тосканадағы Ареццо қаласының жанында, Террануова ауылында дүниеге келді, ал 1862 жылы оның құрметіне бұл ауыл Террануова Браччолини деп аталды. Әкесі оны Флоренцияға алып барып, оның қабілеттеріне сай оқуын жалғастыруға мүмкіндік берді. Ол Равенналық Джованни Мальпагиноның шәкірті болды, ол Петрार्कтың досы және қамқоршысы еді, және латын тілін оқыды. Оның ерекше қабілеттері мен қолжазбаларды көшірудегі шеберлігі Флоренцияның көрнекті ғалымдарының назарына ерте түсті; Колуччо Салютати мен Николо де'Николи онымен дос болды. Ол нотариат құқығын оқыды және жиырма бір жасында Флоренция нотариустар гильдиясына, «Төрешілер мен нотариустар өнеріне» қабылданды.

Еңбек жолы және кейінгі өмірі

1403 жылдың қазан айында Салютати мен Леонардо Брунидің ("Леонардо Ареттино") ұсынысымен ол Бари епископы, кардинал Ландольфо Марамалдоның хатшысы болып қызметке кірді, ал бірнеше айдан кейін Рим папасы Бонифаций IX-тың Рим Куриясындағы Апостольдық хаттар канцеляриясына шақырылды. Осылайша ол төрт папаның (1404–1415) басшылығымен 11 даулы жылға қадам басты, бастапқыда ресми құжаттар жазушысы (скриптор) болып, жақын арада қысқартушыға, содан кейін – жаза кешірушінің хатшысы (скриптор пентитариус) және апостольдық хатшы (скриптор апостоликус) болып көтерілді. Мартин V папа кезінде ол өзінің лауазымының ең жоғары сатысына – Апостольдық хатшы (Апостоликус Секретариус), папаның хатшысы лауазымына жетті. Ол папаның жеке хатшысы (amanuensis) ретінде жұмыс істеді, оның тапсырысымен хаттар жазып, диктантты қабылдады, хаттарды ресми тіркеместен, тек көшірмелерін сақтап отырды. Ол тамаша латын тілін білуімен, өте әдемі жазуымен және Флоренциямен байланыс жасауымен ерекшеленді, бұл оны құқықтық және дипломатиялық жұмыстарға тартты. 50 жылдық ұзақ қызметі барысында Поджио жеті папаға қызмет етті: Бонифаций IX (1389–1404), Иннокентий VII (1404–1406), Григорий XII (1406–1415), Антипапа Иоанн XXIII (1410–1415), Мартин V (1417–1431), Евгений IV (1431–1447) және Николай V (1447–1455). Ол Констанц (1414–1418) және Базель (1431–1449) соборлары өткен, Николай V папаның билігі толыққанды қалпына келтірілген осы маңызды кезеңде Курияда қызмет еткенімен, ешқашан діни өмірге қызығушылық танытпады (және оның әлеуетті байлығына құмар болған жоқ). Куриядағы жалақысы шала болғанына қарамастан, өмірінің соңына дейін дінге өтпеді. Поджионың ұзақ өмірінің көп бөлігі Римдегі Рим Куриясындағы міндеттерін орындаумен және папаның сотын ауыстыруға мәжбүр болған басқа қалаларда өтті. Ол өзінің ересек өмірінің көп бөлігін папалық қызметке арнағанмен, өзін папалыққа қызмет ететін флоренциялық деп есептеді. Ол Флоренциямен байланысын үзбеді және білімді әрі беделді флоренциялық достарымен – Колуччо Салютати (1331–1406), Никколо де'Никколи (1364–1437), Лоренцо де'Медичи үлкені (1395–1440), Леонардо Бруни (канцлер, 1369–1444), Карло Марсуппини ("Карло Ареттино", канцлер, 1399–1453) және Козимо де'Медичи (1389–1464) үнемі байланыста болды.

In October 1403, on high recommendations from Salutati and Leonardo Bruni ("Leonardo Aretino"), he entered the service of Cardinal Landolfo Maramaldo, Bishop of Bari, as his secretary, and a few months later he was invited to join the Chancery of Apostolic Briefs in the Roman Curia of Pope Boniface IX, thus embarking on 11 turbulent years during which he served under four successive popes (1404–1415), first as scriptor (writer of official documents), soon moving up to abbreviator, then scriptor penitentiarius, and scriptor apostolicus. Under Martin V he reached the top rank of his office, as Apostolicus Secretarius, papal secretary. As such he functioned as a personal attendant (amanuensis) of the Pope, writing letters at his behest and taking dictation, with no formal registration of the briefs, but merely preserving copies. He was esteemed for his excellent Latin, his extraordinarily beautiful book hand, and as occasional liaison with Florence, which involved him in legal and diplomatic work. Throughout his long career of 50 years, Poggio served a total of seven popes: Boniface IX (1389–1404), Innocent VII (1404–1406), Gregory XII (1406–1415), Antipope John XXIII (1410–1415), Martin V (1417–1431), Eugenius IV (1431–1447), and Nicholas V (1447−1455). While he held his office in the Curia through that momentous period, which saw the Councils of Constance (1414–1418), in the train of Pope John XXIII, and of Basel (1431–1449), and the final restoration of the papacy under Nicholas V (1447), he was never attracted to the ecclesiastical life (and the lure of its potential riches). In spite of his meager salary in the Curia, he remained a layman to the end of his life. The greater part of Poggio's long life was spent in attendance to his duties in the Roman Curia at Rome and the other cities the pope was constrained to move his court. Although he spent most of his adult life in his papal service, he considered himself a Florentine working for the papacy. He actively kept his links to Florence and remained in constant communication with his learned and influential Florentine friends: Coluccio Salutati (1331–1406), Niccolò de' Niccoli (1364–1437), Lorenzo de' Medici the elder (1395–1440), Leonardo Bruni (Chancellor, 1369–1444), Carlo Marsuppini ("Carlo Aretino", Chancellor, 1399–1453), and Cosimo de' Medici (1389–1464).

Англияда

1417 жылы қарашада Мартин V жаңа папа болып сайланғаннан кейін, Поджио ешқандай лауазымда болмаса да, 1418 жылдың соңында оның сарайымен бірге Мантуяға аттанды, бірақ ол жерге жеткен соң, Винчестер епискобы, кардинал Генрих Бофорттың Англияға шақыруын қабылдауға бейімделді. 1423 жылы Римге оралғанға дейін Англияда өткізген бес жылы өміріндегі ең аз өнімді және қанағаттандырмайтын кезең болды.

Флоренцияда

Поджио 1434–1436 жылдары Эвгений IV-пен бірге Флоренцияда тұрды. 1434 жылы Ливийдің қолжазбасын сатудан түскен қаржыға ол Валдарнода вилла салып, оны антикалық мүсіндер жинағымен (әсіресе, антикалық ойшылдар мен жазушыларды бейнелейтін бюстер тізбегі), монеталармен және жазулармен безендірді. Бұл заттар оның досы Донателлоға жақсы таныс еді. 1435 жылдың желтоқсанында 56 жасқа келгенде, жалғыз өмірінің тұрақсыздығынан шаршаған Поджио ұзақ жылдар бойы бірге болған сүйіктісінен айырылып, одан туған он төрт баласын заңды емес деп жариялады, Флоренцияны әйел іздеп аралап, ақсүйек флоренциялық отбасының қызы, әлі 18-ге толмаған Selvaggia dei Buondelmonti-ге үйленді. Барлық достарының жас айырмашылығына қатысты қарсылықтары мен нашар болжамдарына қарамастан, неке бақытты болды және бес ұл мен бір қыз дүниеге келді. Поджио өзінің бұл қадамының себептерін түсіндіретін көптеген хаттар жазды және өзінің танымал диалогтарының бірін – An seni sit uxor ducenda (Қартайған адам үйленуі керек пе?, 1436) – жазды. Поджио 1439–1442 жылдар аралығында Флоренция соборы кезінде де Флоренцияда тұрды.

Валламен келіспеушілік

Лоренцо Валлаға қарсы тартыста – көне мәтіндерді филологиялық талдаудың сарапшысы, сондай-ақ ұзаққа созылған пікірсайыстарға бейім, қатыгез мінезді болған Валлаға Поджио теңдесін тапты. Поджио 1452 жылдың ақпан айында Валланың латын тілі мен стилі туралы маңызды еңбегі – Elegantiae-ны жан-жақты сынап, латын білімінің (eruditio) классиканы таңсылдап, құрметпен еліктеуден асып түсетін сындық қолданысын қолдады. Мәселе гуманитарлық ғылымдардың (humanae litterae – діни емес классикалық грек және латын әдебиеті) қатынасы, сондай-ақ діни ғылымдардың (divinae litterae – яһуди-христиандық «қасиетті жазбалардың» библиялық түсіндірмесі) жаңа көзқарасы еді. Валланың пікірінше, Киелі кітаптар мәтіндері ежелгі дәуірдің ұлы классиктері сияқты филологиялық сынауға түсуі мүмкін. Поджио гуманизм мен теологияны жеке зерттеу салалары деп есептеді және Валланың өткір сынын (mordacitas) ақылсыздық деп атады. Поджионың Лоренциум Валлаға арналған бес сөздік сериясы (Валла оларды Invectivae деп атады) Валланың 1452–53 жылдардағы Погиоға қарсы дәрімен (Antidota in Pogium) жол-жол қарсылық білдіруімен жауапталды. Қызықтысы, ақырында екі тарап та бір-бірінің қабілеттерін мойындап, өзара құрмет көрсетті, ал Филельфоның ықпалымен татуласып, жақын дос атанды. Поджионың ең толық өмірбаянын жазған Уильям Шепард әдеби дауда Валланың артықшылығын керемет талдайды: ирония мен сатираның күші (есте қалады), ал ауыр диссертация тез ұмытылады. Бұл ерте итальян гуманистері арасындағы бәсекелі пікірсайыстар әйгілі болды және Еуропада әдеби үрдісті тудырды, ол кейінірек, мысалы, Скалигердің Сциоппиуспен және Милтонның Сальмасиуспен дауларында көрінді. 1505 жылы Эразм Лоренцо Валланың «Жаңа өсиетке» (Novum Testamentum) жазған түсіндірмелерін (Adnotationes) тапты, бұл оны Киелі кітаптардың мәтінін тәуелсіз зерттеуге, ғалымдық тәуелсіздігіне кедерес келтіретін кез келген шектеулерден босатылған күйде жетеледі, соның нәтижесінде Эразм жетекші голланд жаңарушысының мәртебесіне ие болды. Кіріспесінде Эразм Валланың тезисін қолдағанын жариялады және Поджио сияқты қызғанышпен қараған ғалымдардың қарсылығына қарсы шықты, оны «өте білімсіз, тіпті әдепсіз болса да оқуға тұрмас, ал оның әдепсіздігі соншалық, оны қаншалықты білімді болса да жақсы адамдар қабылдамайды» деп сипаттады (Сальваторе И. Кампореледің Поджио-Лоренцо даусы туралы мақаласынан алынған цитата).

In his quarrel against Lorenzo Valla—an expert at philological analysis of ancient texts with a hot temperament fitted to protracted disputation—Poggio found his match. Poggio started in February 1452 with a full dress critique of the Elegantiae, Valla's major work on Latin language and style, where he supported a critical use of Latin eruditio going beyond pure admiration and respectful imitatio of the classics. At stake was the new approach of the humanae litterae (profane classical Greek and Latin literature) in relation to the divinae litterae (biblical exegesis of the Judeo Christian "sacred scriptures"). Valla argued that biblical texts could be subjected to the same philological criticism as the great classics of antiquity. Poggio held that humanism and theology were separate fields of inquiry, and labeled Valla's mordacitas (radical criticism) as dementia. Poggio's series of five Orationes in Laurentium Vallam (re labeled Invectivae by Valla) were countered, line by line, by Valla's Antidota in Pogium (1452−53). It is remarkable that eventually the belligerents acknowledged their talents, gained their mutual respect, and prompted by Filelfo, reconciled, and became good friends. William Shepherd, author of Poggio's most extensive biography, finely comments on Valla's advantage in the literary dispute: the power of irony and satire (making a sharp imprint on memory) versus the ploddingly heavy dissertation (that is quickly forgotten). These sportive polemics among the early Italian humanists were famous, and spawned a literary fashion in Europe which reverberated later, for instance, in Scaliger's contentions with Scioppius and Milton's with Salmasius. Erasmus, in 1505, discovered Lorenzo Valla's Adnotationes in Novum Testamentum (New Testament Notes), which encouraged him to pursue the textual criticism of the Holy Scriptures, free of all academic entanglements that might cramp or hinder his scholarly independence—contributing to Erasmus's stature of leading Dutch Renaissance humanist. In his introduction, Erasmus declared his support of Valla's thesis against the invidia of envious scholars such as Poggio, whom he unfairly described as "a petty clerk so uneducated that even if he were not indecent he would still not be worth reading, and so indecent that he would deserve to be rejected by good men however learned he was." (Quoted in Salvatore I. Camporeale in his essay on the Poggio–Lorenzo dispute).

Кейінгі жылдар және өлім

1453 жылы сәуірде Флоренция Республикасының канцлері болған жақын досы Карло Ареттиноның қайтысынан кейін, оның орнын толтыру мәселесі, негізінен Козимо де Медичидің ықпалымен, Поджиоға бұйырды. Ол Рим канцеляриясындағы 50 жылдық қызметтен зейнетке шығып, Флоренцияға оралып, осы жаңа лауазымды атқарды. Осы оқиға Константинопольдің Осман империясына түсуі туралы жаңалықпен бірге болды. Поджионың соңғы жылдары Флоренцияның беделді кеңсесінде өтті – бастапқыда көркеу болғанмен, тез арада жалықтыратын болды. Ол Лоренцо Валламен қарым-қатынаста күресін жалғастырды, хаттарын жариялау үшін өңдеді және Флоренция тарихын жазды. 1459 жылы ол еңбегін аяқтамай қайтыс болды және Санта-Кроче шіркеуіне жерленді. Донателлоның мүсіні мен Антонио дель Поллаюолоның портреті гуманистік әдебиетке қосқан үлесі үшін ұрпақтар есінде сақталатын азаматты еске салады. Өмірі бойы Поджио Флоренция төңірегінде жылжымайтын мүлікті сатып алып, Медичи банкі арқылы қалалық жобаларға инвестиция жасады. Ол қайтыс болғанда оның жалпы активтері 8500 флоринге жетті, Флоренцияда одан көп капиталы бар 137 отбасы ғана болды. Оның әйелі, бес ұлы мен қызы барлығы да одан кейін өмір сүрді.

Қолжазбаларды іздеу

1415 жылдың шілдесінен кейін, Констанс кеңесі антипапа Иоанн XXIII-ді орнынан түсірді және Рим папасы Григорий XII бас тартқаннан соң, папалық тақ екі жыл бойы бос тұрды. Бұл Поджиоға 1416/17 жылдары қолжазбаларды іздеуге уақыт берді. 1416 жылдың көктемінде (наурыз және мамыр аралығында) Поджио неміс шипажайы Баденде болды. Николиге жазған ұзақ хатында (б. 59-68) ол Лукрецийді табудан бір жыл бұрын «эпикурейлік» өмір салтын тапқанын айтты: ерлер мен әйелдер бірге, жартылай жалаңаш күйде суға түседі. «Мен сізге Бадендегі эпикурейшілердің қаншама көп екенін түсіну үшін жеткілікті айттым. Менің ойымша, бұл жерде алғашқы адам жаратылған, еврейлер оны ләззат бағы деп атайды. Егер ләззат адамды бақытты ете алса, онда бұл жерде бақытқа жету үшін барлық мүмкіндіктер бар» (б. 66).

Поджионың ұстаздарының кітаптарға және жазуға деген құштарлығы, Франческо Петрарканың (1304–1374) айналасындағы итальян гуманистерінің бірінші буынынан шабыт алды. Петрарка Ливий мен Цицеронның ұмытылған шедеврлеріне қызығушылықты қайта жаңғыртты, сондай-ақ Джованни Боккаччо (1313–1375) мен Колуччо Салютати (1331–1406) да осы іске үлкен үлес қосты. Поджио Салютатидің айналасындағы азаматтық гуманистердің екінші буынына қосылды. Адамның ең басты мақсаты – studia humanitatis (Леонардо Бруни танымал еткен «гуманитарлық ғылымдарды зерттеу»), білім (studium), сауаттылық (eloquentia) және білу (eruditio) екенін қатыстырып, Поджио соғыс пен шіркеулік дау-дамайларға уақыттарын жұмсайтын, ежелгі заманның жоғалған білімін қайта жаңғыртудың орнына папалар мен княздардың ақымақтығын сынады. Жаңа гуманистік қозғалыстағы оқымысты итальяндықтардың әдеби құштарлығы, болашақта Ренессанс пен Реформацияның бағытына әсер ететін, Рим Куриясында қарапайым хатшы болып бастап, елшілік хатшысының мәртебесіне көтерілген осы өзін-өзі дамытқан адамның қызметі мен ізденістерінде көрініс тапты. Ол папалар мен антипапалар, кардиналдар мен кеңестер арасындағы қақтығыстар кезінде классикалық зерттеулерді қайта жаңғыртуға арналды, олардың барлығында алдыңғы қатардағы куәгер, жылнамашы және (көбінесе қажетсіз) сыншы және кеңесші ретінде қатысты. Сондықтан 1414 жылы Констанс кеңесіне шақырылғанда, ол бос уақытын швейцариялық және шваб абаттықтарының кітапханаларын зерттеуге жұмсады. Оның үлкен қолжазбалық табыстары осы кезеңге, 1415–1417 жылдарға жатады. Рейхнау, Вайнгартен және ең бастысы Сент-Галл қалаларында ол латын әдебиетінің жоғалған шедеврлерін тауып шығарды, олар тозаң мен ұмытылғаннан құтқарылды және ғалымдар мен студенттерге авторлардың еңбектеріне қол жеткізуге мүмкіндік берді, олардың шығармалары бұрын тек фрагменттерде немесе бұзылған көшірмелерде ғана қол жетімді болған.

Сент-Галлен

Өзінің хаттарында ол Цицеронның "Pro Sexto Roscio" еңбегін, Квинтилианды, Стацийдің "Silvae" шығармасын, Гай Валериус Флаккстің бір бөлігін және Аскониус Педианның Санкт-Галлендегі түсіндірмелерін қалай тауып алғанын баяндады. Ол сондай-ақ Силий Италиктің "Punica" дастанын, Марк Манилийдің "Astronomica" еңбегін және Витрувийдің "De architectura" атты еңбегін қайта жаңғыртты. Кейін қолжазбалар көшіріліп, білімді адамдарға таратылды. Ол Батыс Еуропаның көптеген елдерінде осыған ұқсас тынымсыз ізденістерін жалғастырды.

Клуни абатлығы

1415 жылы Клуниде ол Цицеронның толыққанды, маңызды сот тілдерін тапты, бұрын олар тек бөлік-бөлікпен ғана қолжетімді болған.

Лангре

Лангреде 1417 жылдың жазында ол Цицеронның Кейцинаға арналған сөзін және Цицеронның бұрын белгісіз болған тағы тоғыз сөзін тапты.

Монте-Кассино

Монте-Кассинода, 1429 жылы, Фронтиннің бірінші ғасырдың соңында жазылған "De aquaeductu" атты қолжазбасы, Римнің ежелгі су құбырлары туралы мәліметтерді қамтиды. Ол сонымен қатар Аммиан Марцеллиннің "Res Gestae" (Rerum gestarum Libri XXXI), Ноний Марцелл, Проб, Флавий Капер және Эутихистің еңбектерін қайта жаңғыртуға да үлес қосты.

Херсфельд абатлығы

Егер кодекс әділ түрде алынбаса, ол алдауға да бармайтын еді, мысалы, Херсфельд аббаттығының кітапханасынан Ливий мен Аммианды ұрлап алу үшін монахқа пара берген.

Табиғи түрде

Поджионың ең танымал табысы – 1417 жылғы қаңтарда неміс монастырында (Поджио есімді атамаған, бірақ Фулда болған болуы мүмкін) Лукрецийдің "De rerum natura" ("Нәрселердің табиғаты туралы") қолжазбасының сол кездегі жалғыз сақталған түптезетінің табылуы болды. Поджио бұл есімді көріп, Цицеронның айтқан сөздерін есіне түсірді. Бұл 7400 жолдан тұратын латын поэмасы, ол алты кітапқа бөлінген және ежелгі грек философы Эпикурдың әлемге деген көзқарасын толық сипаттайды (Эпикурейшілік туралы қараңыз). Поджио тапқан қолжазба қазірге дейін сақталмаған, бірақ әлдеқандай жақсылыққа орай, ол көшірмесін досы Николо де’Николиге жіберді, ол өзінің танымал жазу үлгісімен көшірме жасады (Николи курсивті жазудың авторы болғандықтан), бұл сол кезде тараған елуден астам көшірмелердің үлгісіне айналды. Кейін Поджио Николидің 14 жыл бойы түпнұсқасын қайтармағанына шағымданды. Кейіннен 9 ғасырға жататын екі қолжазба табылды: O (Codex Oblongus, шамамен 825 жылы көшірілген) және Q (Codex Quadratus), қазір олар Лейден университетінде сақталады. Кітап алғаш рет 1473 жылы басылды. Стивен Гринблатттың 2011 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған "Сверв: Әлем қалай заманауи болды" кітабы Поджионың ескі Лукреций қолжазбасын тауып алу оқиғасын баяндайды. Гринблат поэманың Ренессанс, Реформация және қазіргі ғылымның дамуына тигізген келесі әсерін талдайды.

Достар

Поджио өмір бойы сол дәуірдің ең маңызды ғалымдарымен тығыз достық қарым-қатынас жасап, оны сақтады: Николо де'Николи (курсивті жазуды ойлап тапқан), Леонардо Бруни ("Леонардо Ареттино"), Лоренцо және Козимо де'Медичи, Карло Марсуппини ("Карло Ареттино"), Гуарино Веронезе, Амброджио Траверсари, Франческо Барбаро, Франческо Аккольти, Фельтрино Боярдо, Лионелло д’Эсте (1441–1450 жылдары Феррараның маркизі болған), және тағы да көптеген адамдар, олардың барлығы көне грек-рим әлемінің қолжазбалары мен өнерін табуға деген ортақ құштарлыққа бөлінді. Поггионың Томазо да Сарзанамен ертедегі достығы, оның білімді досы папа болып сайланғанда, Николай V (1447–1455) деген атпен, ғалымдарды қорғаушы және білімді белсенді түрде қолдаушы ретінде танылды, ол 1448 жылы 350 кодекспен Ватикан кітапханасын құрды. Бұл білімді адамдар талантты және белсенді ғалымдар тобы арасындағы жеке қарым-қатынастардың кең желісін сақтауға шебер болды, онда тұрақты байланыс үлкен хат алмасу арқылы қамтамасыз етілді. Олар ежелгі мәтіндермен қайта байланысу арқылы Италияның рухани өмірін қайта жаңғыртуға ұмтылды. Олардың дүниетанымы ертедегі итальяндық Ренессансындағы итальяндық гуманизмінің ерекшелігін көрсетеді, ол ақырында бүкіл Батыс Еуропаға таралып, толық Ренессанс пен Реформацияға алып келді, соның арқасында жаңа дәуір басталды.

Латын және грек тілдерінің қайта жаңғыруы

Өз заманының көптеген гуманистеріне ұқсап, Поджио жергілікті итальян тілін қабылдамады және әрқашан тек латын тілінде жазды, ал грек тілінен сол тілге еңбектерді аударды. Оның хаттары білімге, тартымдылыққа, егжей-тегжейлілікке және жаулары мен әріптестеріне қарсы әзіл-қалжыңға толы шабуылдарға толы. Бұл сонымен қатар, әдебиеттің ең жеңіл туындыларына классикалық форма берген дәуірдің латыншалауға бейімділігін көрсетеді. Поджио латын тілінде еркін және көп жазатын автор болды, оның классикалық стилі Цицероннан шабыттанды, әрине, оның үлгісінің нәзіктігіне толық жете алмаса да, заманының стандарттары бойынша ерекше көзге түсті. Италия Петрарканың «Қараңғы ғасырлар» деп атаған кезеңнен енді ғана шығып келе жатқанда, Поджио өзінің заманының әдет-ғұрыптары мен іс-қимылдарына жиі сілтеме жасаудың ерекше қиындығымен бетпе-бет келді, бұл латын тілі ең қатыгез варварлықтан құтқарылған кезде оның жазбаларын қызықты етеді. Поджионың жазбалары шынымен таң қалдырады, Петарка мен Колуччо Салютатидің қатаң латын тіліндегі әдебиетінде кездеспейтін көркемдік деңгейге жетті. Оның көне авторлар туралы білімі кең, талғамы барлық жанрды қамтыды, ал білімі сол кездегі кітаптардың өте сирек және қымбат болуына байланысты кітапханалардың шектеулі мүмкіндіктеріне сай болды. Италияда грек тілінде жақсы білім алу сирек және қиын болды. Амброджио Траверсари сияқты білікті ұстаздар аз болды, бірақ олар жоғары бағаланды. Мануэль Хризолорас жас кезінде Поджиоға грек тілін үйреткен деген әңгімелер болды, бірақ Шепард Поджионың Никколо Николиге жазған хатына сілтеме жасайды, онда ол грек тілін 1424 жылы, 44 жасында Римде оқуды бастағанын айтады (Шепард, 6-бет). Поджионың «Ашкөздік туралы» диалогына жазған алғы сөзінде оның міндетінің қиындығын айтады: «Себебі мен грек тілінен біздің пайдамыз үшін аудара алмаймын, сондай-ақ менің қабілетім осы еңбектерден алынған нәрсені көпшілік алдында талқылауға жеткіліксіз». Осы себепті, оның грек тіліндегі білімі латын тіліндегідей деңгейге жетпеді. Оның Ксенофонттың «Киропедиясын» латын тіліне аударуы қазіргі заманғы стандарттар бойынша дәлдігі үшін мақтауға лайық емес. Бірақ ол оны тарих емес, «саяси роман» деп атаған алғашқы сыншы болды. Ол сондай-ақ Апулейдің латын тіліндегі шедеврі «Алтын есекке» әсер еткен деп саналатын Лукианның «Есегін» аударды.

In the way of many humanists of his time, Poggio rejected the vernacular Italian and always wrote only in Latin, and translated works from Greek into that language. His letters are full of learning, charm, detail, and amusing personal attack on his enemies and colleagues. It is also noticeable as illustrating the Latinizing tendency of an age which gave classic form to the lightest essays of the fancy. Poggio was a fluent and copious writer in Latin, admired for his classical style inspired from Cicero, if not fully reaching the elegance of his model, but outstanding by the standards of his age. Italy was barely emerging from what Petrarch had termed the Dark Ages, while Poggio was facing the unique challenge of making "those frequent allusions to the customs and transactions of his own times, which render his writings so interesting at a period when the Latin language was just rescued from the grossest barbarism the writings of Poggio are truly astonishing. Rising to a degree of elegance, to be sought for in vain in the rugged Latinity of Petrarca and Coluccio Salutati " His knowledge of the ancient authors was wide, his taste encompassed all genres, and his erudition was as good as the limited libraries of the time allowed, when books were extremely rare and extraordinarily expensive. Good instruction in Greek was uncommon and hard to obtain in Italy. Proficient teachers, such as Ambrogio Traversari, were few and highly valued. Manuel Chrysoloras used to be occasionally credited as having instructed Poggio in Greek during his youth, but Shepherd cites a letter by Poggio to Niccolò Niccoli stating that he began the study of Greek in 1424, in Rome at age 44 (Shepherd, p. 6). Poggio's preface to his dialogue On Avarice notes that his task was made the harder "because I can neither translate from the Greek language for our benefit, nor are my abilities such that I should wish to discuss in public anything drawn from these writings" Consequently, his knowledge of Greek never attained the quality of his Latin. His best efforts translation of Xenophon's Cyropaedia into Latin cannot be praised for accuracy by modern standards. But he was the first critic to label it a "political romance", instead of history. He also translated Lucian's Ass, considered an influence of Apuleius's Latin masterpiece, The Golden Ass.

Жамандаулар

Замандастары арасында ол ең қаһарлы айтыс немесе гладиаторлық риториктердің бірі саналды; ал оның қазірге дейін сақталған шығармаларының көп бөлігі оның сарказмдық әзіл-қалжыңын және "жалақорлықтарда" шексіз тапқырлығын жарқын көрсетумен толған. Олардың бірі, Поджионың жаңа папа Николай V-пен ескі достығының нәтижесінде жарық көрген, Екіжүзділерге қарсы диалог, дін қызметкерлерінің ақымақтықтары мен жамандықтарына деген кекшіл жек көрушілікпен туды. Бұл 15 ғасырдағы дін қызметкерлерінің өміріндегі бұрықпалықты өмір бойы талмай айыптауының тағы бір мысалы болды. Николай V кейін Поджиодан Антипапа Феликс V деп жариялаған Савой герцогы Амадей VIII-ге қарсы сөйлеуге бұйрық берді – бұл герцогқа фантастикалық айыптаулар, шексіз қаралау және ең қатал қарғыстарды еш қысылмай төгуден тұратын қатыгез шабуыл болды. Invectivae ("Жалақорлықтар") – итальяндық Ренессанс дәуірінде қолданылған арнайы әдеби жанр, қарсыласты қорлау және ар-намысын төмендетуге бағытталған, әдеттегі әдептіліктің шегінен асып түсетін тіл тиекістер. Поджионың ең танымал "Жалақорлықтары" оның әдеби дауларында жазғандары, мысалы, Георгий Трапезундский, Бартоломео Фацио және Антонио Беккадели, Катулл мен Марциалдың шексіз эротизміне шабыттанған, құпиялы Гермофродиттың авторы. Поджионың бай латын тіліндегі сөздік қорының барлық мүмкіндіктері оның нысанасының беделін түзейтін үшін қолданылды; оған барлық ойға келген қылмыстар таңылды және ең абсурдты айыптаулар келтірілді, олардың сенімділігіне ешқандай мән берілмеді. Поджионың Франческо Филельфоға және сондай-ақ Никколо Пероттиге қарсы даулары оны белгілі ғалымдармен қарым-қатынасқа түсірді.

Гуманистік жазу

Поджио әдемі әрі оқуға ыңғайлы жазу қабілетімен танымал болды. Бертольд Луи Уллман оны гуманистік кішкентай шрифт деп аталатын шрифт түрін ойлап тапқан деп санайды, ол он төртінші ғасырдың соңында римдік шрифттердің пайда болуына әкелді, ол бүгінге дейін кең таралған. Тереза Де Робертис және басқалардың жақындағы зерттеулері көрсеткендей, басқа көшірушілер Поджиодан бұрын гуманистік кішкентай шрифттерді қолданған. Сондықтан Поджио жаңа шрифтті ойлап тапқан жоқ, бірақ ол оның дамуынан кейін оны қолданған ең өнімді және белгілі көшірушілердің бірі болды, және оның ықпалы оның Италияда таралуына сөзсіз көмектесті.

Шығармалары

Poggii Florentini oratoris et philosophi Opera : collatione emendatorum exemplarium recognita, quorum elenchum versa haec pagina enumerabit, Heinrich Petri редакциясы, (Henricum Petrum жанында, Базель, 1538)
Poggius Bracciolini Opera Omnia, Riccardo Fubini редакциясы, 4 том. Серия: Monumenta politica et philosophica rariora. (Серия 2, 4–7; Торино, Bottega d'Erasmo, 1964–1969)
Poggii Bracciolini Florentini Historiae de Varietate Fortunae Libri Quatuor, Тағдырдың ауытқулары туралы әңгімелер, латын және ағылшын тілдерінде, Leo Perlov аудармасы. (Тәуелсіз жарияланды, 2023)
Epistolae, Tommaso Tonelli редакциясы. (3 том, 1832–61); Riccardo Fubini редакциясы. (1982, Opera Omnia жинағының III томының қайта басылымы)
Poggio Bracciolini Lettere, Helen Harth редакциясы, латын және итальян тілдерінде, (3 том, Флоренция: Leo S. Olschki, 1984–7)
The Facetiae, Bernhardt J. Hurwood аудармасы. (Award Books, 1968)
Poggio және басқа ортағасырлық әңгімешілердің Facetiae, Edward Storer аудармасы, (Лондон: G. Routledge & Sons & Нью-Йорк: E. P. Dutton, 1928) Онлайн нұсқасы
Phyllis Goodhart Gordan аудармасы, Екі Ренессанс кітап іздеушісі: Поггиус Браччиолинидің Николаус Де Николиске хаттары (Колумбия Ун-ті Баспасөз, 1974, 1991)
Beda von Berchem аудармасы, Констанс кеңесінде Папаның қатесіздігі; Густың ісі, оның үкімі және өлім жазасы, екі хатта (C. Granville, 1930) (Бұл жұмыстың түпнұсқалығы күмәнді, себебі ең алғашқы нұсқасы 1840 жылдары неміс тілінде табылды).